Literarishe bleter · 1927-08-19 · 33 (19.8.1927) · p. Seite 645

645 ליםערארישע נלעטער 33 ז4ז אויף דער גרענע־׳ו צווישן ״אל־־יט״ און ״נײ״י) ל־יעא פינקעל־־ישםייו / ווארשע די זון. לבנה, שטערן, װעלדער, םעלדער. געװיקםן. בלומען א. א. ז. — דאם איז דאך שוין אלץ צו מיליאן און א-ן מאי באשריבן און באזונגען געװארן. די מאטיױן האלטן זיך שטענ■ דיק אין אײן איבערחזרן. װי לאנג איז דעריבער דער שיעור צו דרעשן דאס ביםל שטרויז עם איז דאך שוין נישט געבליבן קײן ז^רט אויף װעלכעס ם איז מאטיװן קאמבינאציע. העכסטנס קאן מען נאך זשאנגלירן מ־ט דער קאמפאויציע דורכן םינטע זירן א געװיםע קאלזןריט אסאגיאג־ע. אין תוך אבער װידער• קערט זיך תםיד אײנס און דאם זעלד־קע, װאס הויכט שוין 1 די שרעק פאר דער דערדרוהנדער מאנאטאניע, װאם האט ביז איצט די דיכטער סארװאנדלט אין װי- דערקי־ער. האט שוין דעם הײנטיקן קינסט־ לער, װאס דורשט נאך עמאציעס, געטריבן אין דער גרויסער שטאט ארײן. דאס לעבן פול- סירט דא מ־ט א פאר- גיכטער אינטענסיװקײט און פארגרעםערט דאם מענטשלעכע דענקען מיט םול נײע קאטע גאריען. דאס קעםל• גערויש פון דעם אורבאניסטישן געפילדעד איז בכח צו דינא־ מיזירן די מענטשלעכע םאנטאזיע, װעלכע קאן אזוי ארום שװעבן העט־העט איבער די װאלקנם. דער האסטיק־טרײבנדער אימפעט םונם שטאט־לעבן מאכט מעגלעך דאס נוצלעכע םארװענדן םון א גרויםער צאל קינסטלערישער ענערגיע. דער דאזיקער ,געקראך״ האט אבער םארלוירן סונם אויג דעם קילטור-געשיכטלעכן אויסבליק, כדי צו דערזעען די פערםפעקטױולןןזקײט םון די פארשײדענע .יײע״ ריכטונגען. דער הויפט־טעות םון די נאװאטארן באשטײמ דערין. װאס זײ שײנען צו םארװעקסלען די גרונט-באגריפן װעגן כא ראקטער פון דער קינםש. א ספעציפישער סיפ פון קונסט איז בעצם א לעבנסא״נהײס, װאס לאזט זיך באין אוםן נישט םאנאנדערטײלן אדער םאנאנדערשנײדן. םיאיז אן ארגאניזם, ױאם לעבס זיך אוים אין א באשטימטן דור און קאן זיך שוין מער נישט אומקערן. דער דערעיקרשטער װערט פון דעם איז א היסטארישער און נישט קײן טעכנישער און אפילו קײן פיזיא■ לאגישער. די בארװיסע געדאנקען פון די, ױאס מאטערן זיך אויםצוגעםינען א גרענעץ צװישן דער קונסט פון נאטור און קונםט םון שטזןט, װערן צעשמעטערט אן דער אײזערנער װאנט םון געשיכטלעכן אויסדויער. דעריבער איז זײער צװײסלהאםט צי די .נײע״ קונסט הז$ט סאר זיך װעלכע סיאיז געשיכטלעכע פערספעקסיװן. די אלע נײע פראגראם-פראקלאמירונגען און אםילו די שוין רײן בעלעטריסטישע פראדוקציעם האבן גיכער דעם אנ־ מיט סקארבאװן שימל. 1 דאם אד־יט״נײע רוסיד־^אגד ם.נןרקי1װיטן ז״נע נעזס*רטן נעזײננס 6ין ניינזריזנ־ו די געגנװארטיקע ליטערא רישע שאםונגען דרייען זיך אין א סארכישוסטן קרײז סון געמיטס אימפאטענץ. מישטיקט זיך אין דע מערונגם * געלײמטקײט. די איבער געשפאנטע מעכאניזאציע םון דער שטאלענער עפאכע שניצט כסדר אפ דןןס קרעפטיקע און װארצל האפטע, ם־בלײבט קוים א ״זײער דין הײטל. פון װעלכער םישלאגט אפער א אדערן־בולטקײט — בלוט ארעמע סיגורן, װעלכע שרעקן מיט זײערע שאסנס. דאס איז נישט שײך דוקא דעם אדער יענעם שרײבער. װ$ס איז א קלענערער אדער א גרעסערער דיכטער. דאם איז פשים אן ענין םון דער אלגעמײנער שאסונגס־אסמאספער. די קאנאלן װערן אײנציקװײז םארשטאפם, די קװאלן "ביסלעכװײז אויםגעטריקנט, זעלבסטאיבערגעװאקסנקײט, אינערטישע באװע ■ גינג םון אײן און דעם זעלביקן ראי אייף אײן און דעם זעל• ביקן ארם—א נחש, װאס פרעסט זײן אײגענעם עק... צי זאל דאם הײסן. אז די הײנטיקע טעג םארמאגן נישט קײן אײגענע דיכטינגז אימבאדינגט איז פא- ראן א הײנטיקע דיכטינג מיט אן אײגענער שײנקײטס םארם, װעלכע אנטשפרעכס דעם גײםט םון דער צײט!*<*/״ וט§ 8ט* ז© סחו*8 אעח .זםי1ס1טק (.דער אײזל איז שײן סארן אײזל און דער חזיר איז שײן פארן חזיר״). די דאזיקע דיכטינג איז אבער אין איר איבערװיגנדער טײל אנטװארצלט געװארן םון דער נאטיר און דעריבער סאר לוירן דאס אירשפרינגלעך זאפטיקע. דער צענטער פין דער ביז איצטיקע דיכטינג איז סירוב געװען די נאטיר אין איר העטסאנאנדער• געשפרײטער סודות״פולער פראכט. דער מענטש איז פאר איר געשסאנען הילםלאז םארשטימט און נאר דירך דעם רעליגיעזן ציסער איז אים געלינגען ארויםציבאקימען דאם פאר- הוילענע דורך זײן שסראלן־געשפיגלט װןןרט, װאס טרןןגט אין זיך דעם גרוילנדן אפהילך םון א דונער. ^,״_ דעם הײנסיקן דיכטער איז אבער שוין שטארק נמאס געװארן דאס ,אידילישע״ באשרײבן אדער באזינגען די נאטור. תל1ויפיר פויןקן-יסקי *) * סרןנפונט םין ן נרנסזרער ארניס