Literarishe bleter · 1927-08-19 · 33 (19.8.1927) · p. Seite 638

33 זא ליםער*רישע נל ןסןר 638 פעסראװיטשעס קינדער פעליקם אין אלגא װײםן נאר םון הולםאיעװען און קײן שום אנדער זאך גײט זײ נישט אן. פעליקס פארליבט'זיך אין רחלען און אלגא םארליבט זיך אינם באראן. די מרשעת אלגא איז אבער חושד רחלען, אז זי איז איר קאנקורענטקע און מ׳טרײבט זי ארוים פון שטיב. אין דעם מאמענט באװײזט זיך רחלם ברודער ע ז ר א, א םאלער׳ װאס איז בוריקגעקומען פין א נסיעה אין אריענט. ער פירט אװעק רחלען צו פעאדעסיא פעטראװיטשעס ברודער, שמחה שץ, א מלמד אין זי בלײבט דארטן װוינען. עזרא איז א פײערדיקער נאביאנאליםט און דורך זײן השפעה װערס פעליקם א גרויסער ײדישער פאטריןןט. עם קימט פאר א צװײסער פאגראם. פעליקס גײט פארסײדיקן דעם ײדישן כבוד אין ער װערט דערהרגעט. דערװײל םארליבט זיך אלגא אין עזראן, אבער אײדער זי דערצײלט אים דאס, שטארבט ער פון סיבערקולאז, דער באראן, װידער, סארליבט זיך אין רחלען עס לאזט זיך אויס. אז ער איז גאר א ײד אין זײ האבן חתונה. * . ״בן־עמי׳ איז א סענדענביעזע זאך, װי די איבעריקע שאפונגען פון אברהם 'גאלדפאדן. םין דעמדאזיקן חםרון האט ער זיך נישט געקענס באפר־יען, װארום נאך אלעמען איז ער דאך געװען א םשביל פון אלטן שניט! װי די טעאסער קריטיקן פון יענער צײט דערצײלן, איז גאלדפאדן מיט ,בן־עמי״, נאכ־ געקומען די נײע .פאדערונגען׳ פין דער ײדישער בינע. צום באדויערן קען איך דא נישט איבערגעבן, װעלכע אקטיארן עס האבן אנטײל גענומען אין ,בן־עמי׳ און װאם פאר א ראלע יעדערער פון זײ האט אויסגעפולט, װײל קײן פראגראם םין אן אויפפירונג האט זיך מיר נישט אײנגעגעבן צו באקומען און אין די רעצענזיעס װערן די שוי־שפילער נישט דערמאנס. גאלדפאדענען איז אבער קײן םך פרײד נישס באשערט געװען און קאיגע ד ר ײ װ א כ ן נאך דער פרעמיערע, דעם נײנטן יאנואר 1903, איז ער געשטארבן. א סך פון די װאס האבן אים פריער מקצר געװען די יאדן, האבן אים איצטער באװײנט. אפשר זענען דאס געװען, נישט מער, װי אקסיארםקע טרערן... סארלאג ש. נאלרפאיב, װארשע רערש־נען: ל• נ• טןןלסםאי װעגן םעקסרעלן לעבן •רייז 3 נילדן א. אלמי 3 8 18 לדישן •*•דםטפניע םעשהלןך—פר״ז 2,50 נילדן .31 3>11ג0 ,3<*>3*5יו3^\ 6נ3?18ס0 .צ5 8יחז93?51>) פאולא^ג ב. קלעצקין. װאןשע מאקם נארדוי . צ ו ו י י וועידטן (ד ■ ר ק א ן) דראםן אדן 4 •קטן, ״דיש ם. עלקץ — •ר״ז 1,50 נילדן — •דרןםי פ2!ז1׳*ופ31^1 3׳ג\528ז8^ ,"ז66ס81. ריקע. ס׳האט זיך אים אויםגעדוכט, אז דאם מאל װעט מען אים בעםער מהנה זײן. אמת. מ׳האט אים געגעבן א קבלת־פנים2), װאס האט ארײנגעברענגס פאר זײנעסװעגן בײ דרײצן הונדערט דאלארז געלט איז אבער קײלעכדיק און ס׳האט נישט גענומען לאנג ביז זײן קעשענע איז װידער געװארן לײדיק. די פאלשע אקטיארסקע ליבע. װאט מ־האט אים ארויס־ געװיזן בײם קבלת־פנים, איז באלד םארװאנדלט געװארן אין גלײכגילסיקײט און די גלײכגילטיקײט האט געבוירן די שנאה. גאלדפאדען איז פאר די אקטיארן אין טעאשער־״מענעדזשערס״ געװען װי א הארב אויף די פלײצעס. פון װעלכן מיקען זיך נישט באפרײען. היות צים טעאסער האט םען אים נישט ציגע־ לאזן און אין דער ײדישער פרעםע איז פאר אים אויך קײן ארט נישט געװען — װײל די גלות־לאנגע ראמאנען. ױאס מ׳האט דעמאלט געפאדערט פון א שרײבער, האט ער נישס געקענט צושטעלן—דעריבער האם ער װידער גענימען הו:גערן פונקט װי אין די אלטע גוטע צײטן... פון צײט־צו־צײט פלעגט א גוסהארציקער נאציאנאליסט מיס עפעס אונטערשטיצן דעם ״גרויסן ײדישן פאטריאט״—װי מיהאט אים דעמאלט גערופן. גאלדפאדען האט דאך דעם־ מוט נישט פארלוירן און גע־ האפט. אז ם׳װעט אים געלינגען אויפצופירן זײנע א נײע זאך אויף דער ײדישער בינע. אין 1906 האס ער פארפאםט א ,מו־ זיקאלישעם נאציאנאל־שטיק׳ אונטערן נאמען ״ב ן ־ ע מ י׳ און עם פארקויפט צו י ע ק ב פ. א ד ל ע ר. אדלער האט—בין איך זיך מ ש ע ר—געקויםט ,בן־עמי׳ נישט צום אויפפירן, װארום ער פלעגט נאר שפילן אין גארדינישן רעפערטואי, נאר דערפאר װײל ער האט געװאלט זיך אפםשעפען פון גאלדפאדענען, װעלכער האט אים מסתמא דערקוטשעטן א באװײז, אדלער האס דאס שטיק פארקויפט צו באריס טאמאשעװסקי. םוף דעצעמבעי 1907. איז ,בן־עםי׳ אויפגעפירט געװארן אין .פיפלס סעאטער׳. גאלדפאדען האט מיטגעהאלפן רעזשי־ םירן דאס שטיק און אויך געשריבן די מיזיק. ס׳איז אבער נישט צוגעגאנגען אזוי גלאטיק װי עס רעדט זיך. דער אקסיאר זיגמונד מאגולעסקא האט אין ,בן־עמי׳ ארײנגעשטי־ קעװעט זײנע אײגענע קופלעטן. און טיף אין הארצן האט גאלד־ פאדען דער ד י כ ט ע ר דערפון מםתםא געהאס גרויס עגמת נפש. הױת מאגולעםקא איז געװען א,ססאר׳, האט זיך נישט געלוינט םיט אים אײנרײסן. א היפש ביסל שפיכת דמים האט גאלדפאדען געהאט פון די אקםיארן און סעאטער־מענטשן, װעלכע האבן אים אויסגעלאכט און באלײדיקט. דער אײניצי־ קער װאס האט, װי ס׳װײזס אויס, יא םימפאטיזירט מיט גאלד־ פאדענען איז געװען טאמאשעװסקי. דורך זײן מי, איז די אוים־ שטאטונג פון ,בן־עמי׳ געװען די שענסטע. װאס איז ביז דע־ מאלט געזען געװארן אויף דער ײדישער בינע. ,בן־עמי׳ איז זײער װארעם אויםגענומען געװארן םײ פינם עולם אין סײ פון דער קריטיק. אלם א מוזיקאליש שטיק איז .בן־עמי׳ אין יענער צײט געװען א יחיד במינו. מה־דאך הײנס צו טאג אנטהאלט אין זיך א ײדישע אפערעטע דאס סאמע פסולת, קען מען זיך שוין משער זײן װאם פאר א קװאםש מ׳האס דערלאנגט דעם ,װערטן פובליקום׳ מיט צװאנציק יןןר צוריק. דעריבער איז ,בן־עמי״ געװען א דערפרישונג. אט־דאס איז דער סוזשעט פון ,בן־עמי׳: בשעת א פאגראם אין אדעם, האט דער עסטרײכישער באראן הענשטעטער, ארויסגעראטעװעט א ײדיש מײדל םון כוליגאנסקע הענט. זי האט געהײםן ר ח ל און איז געװען א פיאנא־לערערין. דער באיזןן פירט זי אװעק צו אירע אסי־ מילאטארישע קרובים פאול און פעאדעסיא פעסראװיטש. די