Literarishe bleter · 1927-08-12 · 32 (12.8.1927) · p. Seite 628

32 זא ליסןרןויזן 3 ל ז ס ן ר 628 * י י י י 1 ווו: ארטיסטו-פאר״ו א יז פ ו י לן - יוריררז 12 אריגוםמ 1927 דערשײנט יעד?3 צװײ רראכן 10 ״%. ר י א לי־ װאם איז דערלאננט געװןרן דעם ■רעזידענט און װי• צעפיעזידענט סין דער שפןט װארשע דורך דעלעגא־ ציעס פין ײרישן יגעועלשאפטלעכן טעאפער־קוןםיםעס: די יארן 1905 ביז 1920 אין זאל ״עליזעום• אויף קארוןװע. נאכדעס װי די .געזעלשאסט סון הויפטשסאטישע טעאטערן״ הזןס איבערגענוםען יענעם זאל אין איבערנעבוים אים אויף א פויליש סעאטער, האט דאם ײדישע דראסאטישע טעאטער א געװיםע בײט געשפילט אין קאםינםקי־טעאטמר אויף אבאזשנע. דער דאויקער טעאטער־זאל, װאס איז לכתחילה געװען באשםימט פאר אעירק, איז לחלוטין נישט פאםיק פאר א דראםאםיש טעאטער, הן עוליב דער פאטאלער אקיםטיק, הן צוליב דער שלעכטער לאגע װײט פון די ײדישע נאסן. צוליב דעם האט זיך דאס ײדישע דראםא• טישע סעאטער אריבערגעטראגן איןזאל פון טעאסער .צענטראל׳ אויף לעשנא 1, אבער אויך דער דאזיקער בנין אױ אין 925! איבערגעניסען נעװארן דורך דער םאכט סאר דעם סינאנץ־םינים• טערױם. פון יענער צײט איז דאם ײדישע דראםאטישע םעאטער אן א הײם. ב) א דראמאטיש טעאטער, װאס איז נישס אויםז בלויז צו װײלן. װאס פירט אויף פיעםעס פון קינםטלערישן װערט און האט א גוסן אנסאמבל, מוז אין רעזולטאס ברעננען א דעפיציט. די דאזיקע דערשײנינג זעען מיר איז אלע אײראפעישע לענדער, ב״ אונז אין לאנד אין פיילישן טעאטער פונקט װי אין ײדישן צוליב דעם דעקט די שטאט מיליאנעי-דעפיציטן פון די שטאסישע סעא• טערן. עס אױ דעײבער א ײשר. אז דאם ײדישע םעאטער זאל באקימען אסובםידיע לויס די באדערסענישן סון די ײדישע ביר• גער סין דעי הויפסשסאם װארשע װעט נישט זײן די ערשטע שטאט אץ פױלן, װאס סובסידידש א ײדישן טעאטעד-אנשטאלט. די אלטע װאװעל־שטאס האם פארשסאנען דעם נרויםן באטײט פון ײדישן טעאסער. דעם 12 אפדיל ה. י. האט דער קדאקעװער שםאט־ראט אויפן סארשלאג פון פרעזידױם אײנשסימיק באשלאםן א םובסידיע סארן קראקעװער ײדישן טעאטער. '״יי׳י^אלע ײדישע טעאטערן בױ איצם זענען געװען אדער םרי■ װאטע אונסערנעמונגען אדער קאלעקסיװן פץ ארסיםטז, 'אץ בײדע פאלן זענעו זײ נישט נעשטאנעו אונטער א געזעלשאססלעכער קאנטראל םײ קינססלעריש םײ אדמיניסטראטיװ. דאס דראמאסישז טעאטער. װאם איז איצט ארגאניזירט, שטײס אונטער דער השגחה פױ דעם נעזעלשאפטלעכז טעאסער״קאסיטעט. דער דאזיקער קאמי• טעס. װאס איז נעשאפי נעװאת דורך די באװוסטםטע קילט־רעלע ארנאניזאציעם און אדבעטער־אינםטיטיציעס מיט דעם סארײן סיז ײדישע ליט״ראטן אין זשורנאליםטי אױ פארײו סץ ײדישע אר• טיססז דראש. האט די השנחה איבער דעם ארטיסטישז פערסאנאל, רעפײרסואר און טעאטער־ײיר-שאסט. דער אנםאםבל באשטײם פײ די בעסטע ארטיסטו. אין רעפערטואר װערו פאראויםנעז״ז איי עי־שטן םעואו צ. א. סון דער ײדישער ליטעראטור װערק פיז אש פיץ לײײיק: סיו דעי־ פוילישער: װיספיאנסקי. רידעל. שא• ניאײסקי; פיז דער װעלט׳ליטעראטור: שעקספיר, מאליער, איבםעו לידי עי דערגרײכן די דאזיקע צילן זעט סארוים דער קא־ .מײיעט בײ זײער באשײדענע יאזשעס סאר די ארסיסטן אװ בײ א זײעי־ שפארעװדיקער אלגעמײנער ײירטשאפט א בודישעט ריס חחח סיױ נילדן היצאות די הכנסות קאנעז באםרעפן אױפו םיו סױ דער בײאיצטיקער פראקסיק 5000 גילח א װאך, דאם מאני אײם בײ א 40־ײאכעדיקי םעזאן ססס 200 גילדז א יאר. עס?לײבס אזױ ארום א דעסיציט אױ דער הויך סץ 150.000 גילדן, י■ דער ײדישער געזעלשאסםלעכער טעאטער־קןןםיטעט װענדם מ ע מ א ײרישער געזעלשאפטלעכער טעאםעייקאמיטעט אין ױארשע. װארשע, דעם 3 אויגוסט 1927. צום פרעזידיים פץ װארשעװער םאגיסטראט. דער ײדישער געזעלשאפטלעכער קאסיטעט האט דעם כבוד צ• בעטז דאס חשיבע פרעיידױם פון װארשעװער םאניםטראט צי באסראכטן אט דעם עניך עם א־ז אלעםעי באײוסט, אז דאס ײדישע טעאסער שפילט א באדײטנדיקע ראל אין דער גײםטיקער אין קולטירעלער א:ט■ װיקלונג סין די ײדישע מאסן. װירקנדיק דירעקט דורך דעם לע• בעדיקן װאיט אץ דורך דעם בײשפיל פין דער בינע, איז דאם טעאטער משפיע אויף דער גײםטיקײט. עס פארברײטערט די גע• דאנקעו׳האײזאנסן און פאיטיפט דעם װעלט־באנעם פץ דעם ײדישן פאלקס־מענ־זש, פאר װעםען די בינע איז אפם דער אײנציקער קײאל פױ עםטעטישע איבערלעביננען. ײי א באװײז. אז דאס ײדישע טעאטער איז א לעבנם־בא■ דערפעניש סץ דער ײדישער מאסע, דינט דער פאקט, װאס עס איז אנסשטאנען סטיכיש נישס בלויז אן דער הילף פון די העכערע קלאםן, נאר אויך אנטקעגן די םניעות םצד יענע פאק״ארן, װאס האבן געהאט די דעה אין ײדישן לענן אין פארגאננענעם יאר• הינדעיט. א װײטערדיקעד באװײז פון דער װיטאלישקײט םץ ײדישן טעאטער איז דער פאקט. װאם די נעשיכסע זײנע איז פאײבונדן םיס פדילנם הויפזשסאט. דעם הויפטצענטר םון דעם ײדישן נע■ זעלשאפטלעכו לעבן אין די 80 און 90 יארן שפילן אלע ײדישע טרופעס אץ װארשע. איז פארשידענע סעזאנען פץ די ערשטע צװײ צענדליק יאיז פון הײנסיקן יארהינדערט פארמאנט װארשע צו דרײ אץ פיר אץ אמאל זעקס ײדישע טעאטעדן אץ סעאטעד■ לעך. אין װארשע איז אנטשטאנען אין 1905 יאר דאס ערשטע עײנםטע דראמאטישע טעאטעד מיס דער אומפאדגעםלעכעד אסתר רחל קאמינםקי בראש — פװ דאנעו האט זיך עס געלאזט איבער די נרעסערע שסעט סין פיילן. ליטע אץ רוםלאנד אץ 1908 יאד ארגאניזירם אין װארשע דער באװוסטער דראמאטורג פרץ הירש• בײן מיט רער הילף פון באקאיטע שרײבער און ארסיסטן א דרא• מאיזיש טעאטער פװ א הייכער קײסטיעוײשער מדרגה. די .ײיל• נער טרופע״. װאס איז אין 1915 יאד אנסש״אנען איז װילנע, באזעצט זיד אין 1916 יאי■ אץ ײארשע אוי באגײסטערט דאס פיבליקום אץ קריטיק מיט א גאיצער רײ אויפפירונגעז פץ בא• ײיסטע שאפיננען, בתוכם .דער דיביק*, װאס האט דערגרײכט די רעקארד״צאל פױ העכער 300 א־יפפירײנען אױ װארשע אין װאס איז םיט גרויםן ערפאלג געשפילט געײארו דירך דער אײגענער .װילנער טרופע״ אין די הויפט־שטעט פױ אײראפע. נישט קײן קלענערן ערפאלג האט געהאט ש אשס .מאסקע גנב״. װאם אױ אץ יאר 1922 געגאנגעו העכער 300 מאל אין טעאסער .צענ־ טראל׳, װו מעו האט אויך אויפגעפירט אפאסאשו, זשולאײסקי, מאליער, גאגאל, אנדרעיעװ און אנדערע. אין לעצסו םעזאי ד,אס דאם דראסאטישע סעאסער װ. י. ק. מ. ארייםגעבראכט פיעסעס פין גאלדפאדן, פינסקי, ראלאן, דאםטאיעװםקי א א. אויב דאם ײדישע דראמאטישע םעאטער — נישט גע- קיקט אויף דער פאפולערקײט בײם ײדישן עולם — קאו פײ• דעסטװעגן נישט עקזיםטירן א לענגערע צײט מיט אײגענע כװז־ת, זענען שולדיק אײ דעם צײײ סבית: א) דאס פעלן פװ א פאםיהן לאקאל, ב) דער דעפיציס״כאראקטער םיו א יעדער קײםטלערישער אינטערנעמונג. א) דאס ײדישע דראםאטישע טעאטער האט נעשפילט אין