Literarishe bleter · 1927-08-12 · 32 (12.8.1927) · p. Seite 626

32 .זא ליטערארישע בלעטער 626 ער רעדט נישט מער. ער אטעמט נישט מער. דאס הארץ האט געאײלט, געאײלט, דערנאך געבליבן אומבאװעגלעך, װי א טויט־פארמאטערט רײט־פערד. מערםיע איז טויט. זײנע שװארצאפלען זענען מאדנע גרויס געװארן איבער דעם גלעזערנעם אפגרונט. אלץ איז גע־ ענדיקס. מ־װעט אים שוין נישט ראסעװען. און אט פליםן ארויס פון דעם טויטנם אויגן גרויםע טרען, זײ רינען אים איבער די באקן. איך זע, װי זײנע גע־ זיכט־שטריכן ציען זיך צונויף אויף בו װײנען אין דער אײ־ ביקײט ארײן. א היפשע װײל האלט איך נאך דעם ברמיננם האנט אין מײנע. פין *רפנזװזיש י• ראפאפארט ו צ צ ר... נױ׳יוןרק מונגען, אין אלערלײ לוינעס און מעג זײ אויך געבן אוים־ דרוק דורך װײנען אדער דורך לאכן אדער דורך האנלדונגעןי אויב דער סתם־מענטש מעג הײנט זײן סענטימענטאל און םארגן — צינישן אין אײן מאמענט פרײלעך און אפסימיסטיש און אין אן אנדער מאמענט טרויעריק און פעסימיסטישן אין דער־ פרי פרידלעך און אין אװנט קריגעריש, ןפהענגיק פון אײנ■ דרוקן. סיטואציעם, אײנפלום, איבערלעבענישן — פארװאס זאל דאם נישט טארן דער מענטש־קינסטלערז און אויב ער מעג עס—פארװאם זאל ער זײ נישט טארן געבן אויסדרוק-ליטע־ רארישז בלויז צוליב דעם װאס ער װעט נישט זײן קאנםעקװענט, װאם דער קריסיקער װעט אים נישט קענען אפשטעמפלעןז װאס טוט מען, אז דער מענטש איז פארט גישט אוים־ געהאקט פון אײן שטיק שטײן, בכלל פון קײן שטײן נישט, נאר פון לײם, װאס האלט זיך אין אײן געשטאלטן און אי־ בערגעשטאלטן. אז איר װילט—און אויב איר װילט נישט—איז אס די אינעװײניקםשע צעשפליטערונג פון מענטשן לחלוטין נישט ״אוי־ םער ארדנונג״ לגבי דער גאנצער יצירה, נאר, אדרבא, אין פולן הםכם מיט איר. דאס, װאס םיר באצײכענען מים דעם אלגעמײנעם נאמען ״נאטור״. איז דאך בתוך אגאנצע רײ דער־ שײנונגען — אפט, װי עם זעט אויס, זיך סותרדיקע, זיך בא־ קעמפנדיקע. געװים איז ערגעץ דא הארמאניע, ערגעץ איז םאראן אחדות — ה י נ ט ע ר אט די אלע אײנצל־דערשײנונגען, װוהין אונזער בליק קאן נאך דערװײל נישט גענוג טיף ארײנדרינ־ גען. פונקט אזוי איז אויך אינם מענטשן ערגעץ פאראן האר־ מאניע, הינטער די אלע כחות, אינסטינקען, סארלאנגען און דראנגען, הינטער די אלע זיך כסדר ראנגלענדיקע קרעסטן, װאם צוזאמען מאכן זײ אויס אײן באשטימטע פערזענלעכקײס. אפשריקלינגט די ״פארטײדיקונג״ פון קאנטראסטן־שריפט־ שטעלערײ״ מצד אײנעם, װאס אים אלײן קומט אפט אויס צו הערן דעם פארװורף פון צעװארםנקײט צװישן הומאר און םפי־ ריטואליזם, פאראדיע און בודיזם, לצנות און רעליגיעז גשזאנג- אםשר קלינגט די ״פארטײדיקונג״ פון אזא אײנעם װי א אײגע־ נע ודוי, װי זעלבסט־פארסײדיקונגז װאלט עס אויך קײן בײז נישט געװען, װײל טאקע דאם מאכט דאך, אז דורך זיךי זןןל איך בכלל זיך גריבלען אין דעם מישמאש פון די פארשײדנ־ או װי שװער עס איז צו שטארבן נאך פערציק יאר מי, בעת װעלכע ס׳איז קײן צײט נישט געװען אפצוװישן דעם דאזיקן שטערן, דעם תמיד געבויגענעם איבער דער ארבעטז דער קרבן איז אומגעהײעד גרויס און דעם מענטשן איז נישס געגעבן צו באשטימען די שעה פאר אים: מ׳מוז אים נע־ מען סארליב, װי נאר מ׳פארנעמט די שטימע, װאס פאדערט אים. דער מענטש דארף אװעקלײגן זײן געצײג, זיך אויסגלײכן און זאגן בלויז: אט בין איך אז װי שװער עס איז צו פארלאזן דאס דאזיקע לעבן, װאס באשטײט דורך און דורך פון ארבעט און פײן: די אוינן שמײכלען נאך שװאך. זײ שמײכלען ביז דער לעצטער גםיסה־רגע. ו י רת ר א. א למי / איבערגעלײענט י. י. זינגערס ארטיקל אין די ״ליטערא־ רישע בלעטער״ װעגן איליא ערנבורג — װו ס־װערן מיט גרויס םארדאכט אויפגענומען ערנבורגס ״מעטאמארפאזך, װאס אט איז ער א פאעס, פול מיט סענטימענטן, און אט א פראזאיקער אן אויסלאכער, א ציניקערז אט איז זײן שפראך װײך, בליענ־ דיק און באלד-הארט, פרײ, גראב, אפילו פארנאגראפישן אט א קינסטלער און אט א צײטדנגס־פעליעטאניסטן אײנמאל קאנ־ סערװאטיװ און אן אנדערמאל פול מיט עקסטאז פאר דער רעװאלוציע. הוילע היפוכים. און אזא ״נישט אויםגעהאלטנקײט״, אזא ״שפרינגען״ איז שוין גענוג צו מאכן צװײפלען אין א שריפטשסעלער, אויב ער איז א קינסטלער. אדער בלויז א קינצלער, אן אקראבאט, אן אויגן־םארבלענדערן װארים, װי עס איז מעגלעך, אז אײן־און־ דער זעלביקער מענטש זאל זײן אי אזוי און אי אנדערש — און די אלע קאנטראסטן גלײך געבן קינסטלערישן אויסדרוק, קינססלערישע צורהז ם׳שטימט נישט מיטן קאדעקס. ם־איז נישט איליא ערנבורג גראד. די טענה צו ערנ־ בירגן איז לגמרי נישט נײ. מען האט שוין אזוינס געטענהט װעגן אנדערע ״קןןנטראסטן־שריפטשטעלער״ אין פארשידענע צײטן און אין אונזער אײגענעם דור. ״צום גליק״ זענען זײער װײניק שריפטשטעלער אזױ מעטאמארפאזישו די מערסטע זענען, אדער צװינגען זיך צו זײן, שטרענג אויסגעהאלסן, קאנסע־ קװענט, אדער טאג, אדער נאכט, אדער בענטשער, $דער לעסטערער. נאר דא פרעגט זיך: קאן םען קומען מיט דער זעלבי־ קער טענה, װאס צו ״היפוכים־שריפטשטעלער״, צום סתם־מענטש און אים זאגן: ״מײן הער, איר זענט א שארלאטאן״. פארװאסז מחמת איר זענט נישס אויסגעהאלטן. אט האב איך אײך נעכטן געהערט װײנען און איצט זיצט איר גאר און קײכט פון גע־ לעכטער. נאך מער: מיט א שטיקל צײט צור־ק האב איך אלײן געהערט װי איר האט גערעדט מיט א םענטימענטאלער זיםקײט מכח ליבע און אביסל שפעטער, נאכדעם װי אײער ״זי״ האט אײך אנטוישט,1 האט איר זיך אפגערופן װענן ליבע אויף א גראב־צינישן אופן. פרעגט זיך װידער: אויב ם׳איז אויםן װעג צו האבן אזעלכע טענות צו סתם א מענטשן, פארװאס און מיט װאס װערט די טענה בעסער װען אנגעװענדט אויף א שריפטשטע־ לערי אײב דער סתם־מענטש מעג זײן אין פארשײדענע שטי־