Literarishe bleter · 1927-08-12 · 32 (12.8.1927) · p. Seite 620

32 זא ליסן רןרױז נייסער 620 וועמען קומט דער פאר ליטעראטור באבעל־פריז אין 27 19? װ. װיינסוויב (נןקןגסער ילויעער קינסס-םויער) אײגנסלעך איז דאם אויססרעגן בלויז אײנעיקע םערזןןנען קינססלער, ליסעראסן, װעגן נאבל־פריז— זײער נישס קײן ריכםי• קער װעג. בײם םארטײלן דעם נאנל׳פריז װןןלם פען געדארםט זיך רעכנען פיס דער מײנונג םין די ברײםסטע סאסן לעזער. ס׳איז זײער נישט ריכסיק דןןם, װאס אין שםאקהןןלם זיבן עםלעכע, אדער עטלעכע צענדליק, םענםשן און זײ זןזגן ארוים די םײנונג םאר די גרויםע פיליאנען לעזער, װעלכע זענען גיכער בארעכסיקם דערבו. דער נאבל-קאמיטעם װאלם געדארםט שטײן אץ ענגן קאנ• טאקט םיט די ביבליאםעקן אין גאר דןנר װעלס. און יעדעם יאר זאלן די שסימען װערן געזאסלט ״צװישן די לעזערם. און אויםן ספך םון די שטיםען װאלט םען געדארםס געבן דעם נאבל־םריז. םעגלעך, אז דאם זאל זיך ארויםװײזן אלס םאלשער װעג, נאר איך בין דאך בײ דער פײנוגג, אז דאם װאלם נעברעננט קאלאםאלע נוצן, און געהאט א באזונדערן אינטערעס םארן לע• זער, װײל ער װאלט געםילט אויף זיך א םיםיע םון גרינדלעכן לײענען און שטודירן יעדן בוך, כדי װעגן דעם בוך ארױםצוסראגן זײן פײנונג. דאס װאלס םארסיסט און םארשטארקט די ערנססע באציונג צום בוך. . דער נאבל־פריז װאלס אזוי ארום געװעזן אין הםכם םיט די װונטשן םון די ברײםע לעזער־םאסן און װאלט נישט אי־ױסגערוםן קײן שטוינונג אין אנטוישונג. דאם װאלט געשאסן די שטארקע ארגאניזירקײט און דעם קאנטאקט צװישן לעזער און שריםטשטע■ לער. און דער שריםטשטעלער סילנדיק דאס םאנענדע אוינ סונם לעזער װאלס זיך ערנסטער געװידםעס זײן״ארבעס. ער װאלם גע• פילט אזוי ארום, אז זײן זכות באשסײט נישט םון קײן םראסעקציע נאר פין פארדינסער און אויסריכטיקער ארבעס. נאר דורך דעם װענ װאלם דער נאבל־םריז דערפילט ערלעך זײן םארגענופענע אויםגאבע, םון םארםײלן דעם םריז פארדינטע, אין דורך אלעמען אנערקענםע שריסםשטעלער. דער נאבל-םריז דארף נעגעבן װערן דעם קינסטלער, װעל• כער אויסער זײן רײן קינסטלערישער, אינדיװידועלער סארם, ברעגגט ער אויך צום אויסדרוק די אידעע, װאם דערנענסערט םענטש צו מענטש און ערװעקס די זיכערע נויטװענדיקײם און נלויבן אינם פענטשלעכן זײן. צו די שרײבער געהערן לויס פײן םײנונג: אונזער שלוםאש, מאקםיםגארקי אוןװאצ• לאװבערענט. זײ זענען די שריםטשטעליער, אין װעםענס װערק ם׳זענען פאראן די שורשים םין אלםענסשלעכקײס. װיל לי ה א א ם (רזדזקסןר 1נן דזנר װןבנסריזס .די ייסןרןריסע װעיס״ 1*ריי0 טכוח דעם נאבליפריז םון 1927 האב איך סאלגנדע םײגוננ: די קאםיםיע װאלט״געדארםט אװעקגײן םון אירע םרינציםן, אז נור א לעבעריקער דיכטער און נור א דיכטער, װאם איז שוץ איבערגעזעצס אין סיר שפראכן, קאן באקוםען דעם םריז, אק עס קען דער פריז פון 1927 געגעבן װערן דעם גרעםטן ײ ד י ש ן דיכטער םון 20 יארהונדערט-ם ר אנ ץ ק א ם ק א. דעם סכום קאן פען דרײםט אװעקגעבן די ױרשים סון דיכטער, װאס לעבן אין גרויסער נױס. הענריק בערלעװי אין דער קונםט װי אויך אין דער ליטעראטור זענען שאראן צװײ פיגים שאפוננען: װערק־אנערקענטע דורך דער ברײטער מא• םע, צוטריטלעכע נלײכצײטיק םאר גרויםע װי םאר קלײנטשיקע. װערק — די אזוי־גערוסענע, אײביקע, װאם דויערן יארהונדערטער, ביז די װערן סאנקציאנירס. אין די װערק װי געװײנטלעך קומט בולס צום אויסדרוק דעם מחברם אנטשוױנג, זײן טיף און שסארק גלויבן אין דעם, װאם ער זאנס ארויס. ם׳זאנט, אז א שריפטשסע• לער דעיגרײכס צו דער טיף םון דער מענטשלעכער נשםה, אז אדער ער ברענגט אונז א נעװיםע סרײסט אדער םליקט אוגז גאר אים• רחםנותדיק שטיקער הארץ. דאס זענען״װערק, װאם זעגען דורכ• געדרוננען םיט אפאסטאלישן גײסט, און םיטן מאיעסטעט פון ערנססקײט. אין קעננזאץ צו אס דער קאטעגאריע װערק, זענען םאראן אזעלכע, װעלכע לפנים ואין טײלמאל אין דער װירקלעכקײט) פרע■ טעגדירן זײ גארנישט אויף אײביקײט. די םחברים פון די װערק צילן גארנישט אויפצודעקן קײן שום ,אםתן׳, טעאריעס און אקס• יאםען. סרײ םון אלע אםאסטאלישע אײעשאסטן—שפאטן זײ אסט אפ פון םארהײליקסע טראדיציעס אץ אײביקע אםתן. זײ זענען קלאונס, װעלכע שפילן זיך םיט פארשידענע אםתן. און גרײכן דאך נישט װינציקעד צום פענטשלעכן װעזן, צו אירע באהאלםנ־ םטע אײגנשאםטן, און םיט רעפלעקטארן פון םיליאנען ליכס בא• לויכטן זײ די אלע קעסערלעך סון דער מענסשלעכער גשםה, װעלכע זענען גאנץ אסט נישט צוטריטלעך פאר די דענקער. דורכן אויםטאשן די קארטן פון דער פענטשלעכער פסיכיק דער■ גרײכן זײ צו גאר נײע אםתן. אין ס׳רוקן זיך ארוים דורך זײ נײע פראבלעםען, נײע אמתן. ס׳םאדשטײט זיך, אז דער װעג איז פיל שװערער, און רי. זיקאלישער; דעײבער זענען קונסס אדער ליטעראטור־װערק פון דער צװײטער קאסענאריע שאפונג םיל װינציקער פאפולעד, װינ• ציקער ציטריטלעך םאר די ברײטע געזעלשאפטלעכע שיכטן. אײנער פון די באדײטנדסטע פארשטײער פון דער צװײטער ריכטוננ אין דער ליסעראטור, איז, לויט םײן פײנוננ, ג. ק. טשעס■ םערטאן, אץ אים טאקע קיםט דער נאבעל־פײז םארן יאר 1927. עמיל ברײטער (גאקאנסאי- •■יליסאר קריסיקער איד *סײאיסם׳) דער נאבל־פריז פארן יאר 1927 דארף, לויט םײן מײנונג׳ באקוםען דער גרויםער דײטשער שײססשםעלער סאםאס פאן םאר זײן גאנצער שריםטשםעלערישער טעסיקײט און קודם כל סארן ,צויבערבארג׳, װײל דאס איז דאם גרעםטע םרידנס־װערק, װאס אױ דערשינען נאך דער מלחםה״ טאםאם םאן איז דער אויסדרוק פון דער הערלעכססער דײששער קולטור און אירע בעםסע טראדיציעס. אין זײן םעכסיקן װערק דער ״צױבערבארג׳ האט ער געגעבן א געניאל בילדפונם קאפף םון די אנשויאונגען צװישן מערב אץ םזרח פון אײראפע. אויף רער םלאך, לויט דער םײנונג סון טאמאס םא;, םוז זיך לסוף אפשפילן דער קאמף םאר דער פערב-קולטור. ער האט עס אויף אן איבעיצײגנדן אוסן געברענגט צום אויסדרוק אין זײן בוך. אין דעריבער קוםט אים, אויםשליםלעך, דער נאבל־פריז םארן יאר 1927. דערװײל זע איך גישס קײן צװײק״קאנדידאס.