Literarishe bleter · 1927-08-12 · 32 (12.8.1927) · p. Seite 615

615 ליטערארישע בלעסער 32 זא רארעטץ איז נאך הײנט אויך גערעכס. דער בלויזער אוםן םין אװעקשםעלן די םראגע דערמאנט, אז די געשיכטע אלס װערקצײג םון ״אנסשײדן׳ פראבלעמען איז נישט קײן זיכערער אינסטרומענט. סיאיז אבער דאך קײן אנדערער אינסטרומענט נישט פאראן. די געשיכטע דארף אנטשײדן די העכםטע, גײסטיקע פראבלע מען אין זײער גאנצער פראקטישער פארװיקלטקײט (װי פאליטיק. אגראר, װירסשאםט א. א.). אדער נעמען מיר למשל דעם ציוניזם: ער איז א באליטישער פראבלעם, כאטש דעם היסטאר• יאזאף שטעלט ער זיך פאר אלס אינםערעסאנטע ענדערונג פון דער אידעע, װעלכע האט באפוילן דעם פראפ. מ ל י נ ע ק צו אנטדעקן אין די פוילישע פויערן די אמאליקע פ א ל א נ ע ר און נישט די פאליאקן. װעלכע רעגן אן די דראמאטורגן, אז זײ זאלן װײטער צופירן די קונסט צו די דיאניזישע מנהגים, און די מאלער און ארכיטעקטן צום זוכן מאטיװן אין דער פאלקס־שאפונג, װאם דיקטירט די םרוידיסטן די אופנים םון טעראפיע, װאס שטיצן זיך אויף דעם אומקערן זיך צו אן אינפאנטילישן, קינדערישן צושטאנד. די אלע דערשײנונגען װײזן זיך ארויס װי אן אויפלעזונג פון אײן אלגעבראישער פןןרמול, װאס געהערס צו עפעס א גרויסן קאמפליצירטן רעכנונג. אויב דאס לעזן דעם רעכנונג קומט בכלל םאר — נישט בלויז מיט געדאנק. נאר אױך מיטן גוף, און מיטן גאנצן מענטשלעכן איך — קומט עס פאר װי א שװערער, כאאטישער חלוס, װעמענם סוף מיזעט אינגאנצן נישט אן. א חלום, װאס איז רגעסװײז שרעקלעך. ענלעך חלומדיק קומט־פאר די אנטװיקלונג פון דער דיכטונג. די אויפגאבע םון מענטש איז, דאס חלומדיקע בלאנדזשען פון דער מענטשהײט צו פארבײטן אויף א העלן, ליכטיקן סאג. םין מ*ניםקר-יט ,'י1ז,יז*ז־ז: ש. ל• שנײדערמאן פארק־־יאג ב. קר־׳עצקין בינער פאר זעלבסמ-נילדונג ז ק. ■. ל ע ב ע ד י נ צ ע װ - אלגעברע ס3.9 א• קיסעלעװ - עלעםענטארע נעןפעסריע 6-80 פרן). ןן ם א ש מ ע י ל — זאןזלןגיע סס.3 י. װ. צ י נ ג ע ר - •<לעםענםאס8יױק 4.50 י. ׳ןלןסעיטז-דןס לעבן א־ן דער נאסור 1.10 י. ד. נ א װ א ג ר ו ד ז ק י - סון אונזער נאסור 1.30 אדרעם: ■2 ס1״\*1פ1יי! ,■ײ\<2גז■^ ,״זטו^סזס. ק■ 1 13.1% קןןןןפ. םארלאג ,נײע הול־יטור״, װארשע די סענ דערשײגט די צװײטע אויםלאגע פונם ־ ״ײדישז ארבעטער-פנהס״ אױםנעבןםןרם םיט נייע בילדןר און רןניםםעױ. טר־יז 14 ול. די אלן, װאם האבן דו יירשטע אויםלאנן פון •נקם, קןנען בא■ קוסןן די נייע בילדער םיםן רעניםטער ■אר 50 נר. אריינשיקן קןן םןן םים •אםש־םארקן אדער םזוםן. אדרעם טאר בריװ: .36 1)1ק11ס*סא ,־3חס)|ע}1 8׳*ס5ז. .12>61ק5 אדרעם טאר גןלס: 1529 .0 .א .ק מיר דאכט*זיך. אז דער נאטוראליזם אלס קינםטלעריש פראבלעם איז נאך נישט אינגאנצן געלעזט, פונקט װי עס איז אין דער פילאזאפיע — נאך נישט אויף אײביק ערלעדיקט דער מאטעריאליזם. א גאנצע רײ אנדערע היסטאריאזאפישע פראגן קומען אױף, װען מיר װילן דערגײן, װאם םיזענען שולן און קינסט־ לערישע ריכטונגען אין באצוג צו די עטישע פראבלעמען בכללז צי קאנען מיר למשל זאגן, אז די שולן זענען דאס אבםאלוטיזירן פון געװיםע קינסטלערישע מיטלעןי למשל, מעטערלינקם סימבאליזם קאן פאר אונז דערשײנען פארגרעסערט אלס א גאנצע שול. פון דעם װןןס מיר רופן הײנט איבעראל אן ״שסיםונג׳. דאס, װאס מיר האבן שוין געזען אין ש ע ק ס פ י ר ם אדער פ א ס שאפונגען, אפשר נאך נענטער: וויקטאר הוגא. דער עקספרעסיאניזס מיט זײן איבערטרײבונג פון עקס- פרעסיע, ד. ה. פון אויםדרוק. שטרײכט אונטער נאר דעם עפעקט, און דער ד־יטשער סעארעסיקער און פראקטיקער פון עקספרעסיאניזם ע ד ש מ י ד אנערקענט אלײן, אז דער עקם־ פרעסיאניזם איז אײגנטלעך םאראנען געװעזן אין אלע צײטן אין די בעסטע װערק. דאדאיזם, פארמיזם א. א. װ. זענען היציקע און שגעונ־ דיקע זוכענישן םון נײע אױםדריקן צו די תפלות, מיט װעלכע די מענטשהײט װיל באערן דעם גאט פון שײנהײם. ם׳קאן זײן, אז ס׳װעס װען, װעלכן ליכעראטור• היסטאריאויאף געלונגען צו אנטדעקן עפעס א דיאלעקטיק פון די ליטערארישע געשעענישן, צו אנטדעקן, אז םיאיז דא פאר• געקומען אן אומבאװוםטזיניקער פלאטאנישער ויכוח װעגן דעם װונדערלעכן דיכטונגס־פענאמען. אין דריטן יאר פון דער מלחמה האט רארעסץ ארויסגעגעבן א בראשור, אין װעלכער ער האט בארירט די פראגע, צי די פריער געגארטע מלחמה האט באמת אנטשײדן װיכטיקע פראבלעמען — פון בילדונג און קולטור, װי: צי אין דער געשיכטע שפילן א גרעסערע ראל יחידים, צי עקאנאמישע מאמענםן, געאגראפישע אדער אנטראפאלאגישעז צי אין דער געשיכטע לאזן זיך אויסװײזן געװיסע היסטארישע רעכט, לויט װעלכע למשל די פאלימיקער־דילעטאנטן זאגן נביאות װעגן אונטערגאנג פון פעלקער און מלוכותז צי איז די מלחמה נויסיק געװעזן, און צי די געשיכטלעכע אנטוױקלונג קומט־פאר גלײכמעסיקז צי איז די מלחמה געװעזן א באװײז לטובת דער אידעאליסטישער װעלט־אנשויונג א. א. װ.ז צי האס די מלחמה געברענגט צו קולטורעלע דערגרײכונגען און צי איז טאקע דער אנגריף פון אײן מלחמה־לאגער א סימן פון זײן קולטורעלער הױךז צי האט די מלחמה אויפסנײ אריענטירט די קונסט? צי האט זי אין דער עטיק אנטשידן דעם ויבוח צװישן אידעאל פון א שטארקן מענטש און א פעסטן װילן, אדער צװישן נוף און דעם אידעאל פון שטארקן אינטעלעקטז צי האט די מלחמה א סעלעקסישע אדער א קאנטרא־סעלעקסישע םונקציעז זאגט עפעס די מלחמה װעגן װערס םון מענטשלעכן לעבן? װעגן באדײט םון דער מענטשלעכער קולסור בכלל? רארעטץ באװײזט טראץ דעם אלגעמײנעם געשרײ און דער איבערשאצונג פון דער מלחמהס גרויםע װערטן. אז די מלחמה האט באמת גארנישט אויסגעװיזן, און גארנישט איבער• געשטאלטיקט, אז נישט די מלחמה האט צעהעלט אונזער געדאנק, נאר ערשט אונזער געדאנק דארף ערקלערן דעם באדײט םון דער מלחמה. מיר דרינגען דא נישט ארײן אין דעם. צי