Literarishe bleter · 1927-08-12 · 32 (12.8.1927) · p. Seite 614

32 זא ם ע ר ייסןרוחוז 3 ל 614 מקופה פון עמפינדלעכקײט) מיז זיך אבער פארט די עמפינד־ לעכקײט באפרידיקן װאס אמאל אויף אן אנדערן אוםן, און מוז צו דער הארמאניזירונג דערגײן מיס א װעג א װאס מער געקרײזלטן. די ליטעראטור־געשיכטע באװײזט. אז ליטערארישע ריכ־ טונגען כאטש לפנים, װי װײט אפילו זײ זאלן זיך לאגיש אנטװיקלען, מוז אײן ריכטונג שטענדיק זײן אין קאנטראסט צו דער צװײטער. ד ה. צו דער ערשטער. אזוי שטעלס זיך דאס פאר פאר דער מענטשלעכער שכלדיקײט. װאס האט בטבע ליב קאנטראסטן. און דעריבער, דעם ראמאנטיזם האט זיך אקעגנגעשטעלט דער רעאליזם אין נאטוראליזם, און די צװײ שטעלט זיך אקײגן דער עקספרעס־אניזם. נאר די נענטערע מעריטארישע פארשינגען װײזי נישט אױ־ס אזעלכע גאר בוי טע חלוקים. דער נאטוראליזם האט זיך דאך שוין פון לאנג פאר■ ענדיקט, נאך אים איז געקזמען דער נעאראמאנטיזם, נעא- קלאם־ציזם און פארשײדענע אנדערע פרוװן. דאס פויקן צו דער עקזעקוציע פון א פשיט אויסגע־ טראכטן קעגנער איז נישט מער װי א רעקייאמע־קונץ־שטיק פון די נײע שולן. די, װאס לאכן־אויס דעם רעאליזם און נאטוראליזם, קאנען אפילו נישט זײערע יסודות. זאלא איז אין זײנער צײט דורך בראנדעסן בא־ טראכט געװעזן אי־ס ראמאנטיקער. אויב מיהאס קאפירט דאס לעבן, איז עם נישס געװעזן צוליב דער קאפיע, נאר דערםאר, װאס די לעבנסאויבערפלאך האט זיך אויםגעװיזן אלס אוצר פון מאטיװן — ױי מיװאלט דאס הײנט אנגעױפן — ססיליזירטע. פאנטאםטישע. דער נאסוראליזם אין דער ליטעראטור איז אויך געװדזן שעפעריש, פונקט װי דער עקספרעסיאניזם, װײל זעען עפעס. באמערקן, אבםערװירן איז נישט קײן פלאגיאטור, גאר א שעפערישער אקט. דער פארװורף פון דעם צו־שטארקן קאפירן, װאס איז געמאכט געװארן דעם נאטוראליזם אין דער ליסערא־ סור. איז אײגנטטעך גענומען פון עקםפרעסיאניזם אין דער מאלערײ װעלכער איז זײער ריכטיק ארויסגעטרעטן קעגן דעגראדירן די מאלערײ ביז צו דער ראל פון א פאטאגראפיע. נאר אין דער ליטעראטיר איז נישט פאראן קײן פאטא גראפיע, און אויב מיר װארפן פאר װעלכן סיאיז מחבר. אז ער קאפירט אײנפאך די װירקלעכקײט, דארף מען גלײכער און טרעפלעכער זאגן: אז ער קאפירט געװיסע שאבלאנארטיקע מוםפערן פון באנעמען די װירקלעכקײט, אז ער גײט נישט אריבער ב א ל ז א ק ס און ר״סאנסס מעטאדן. ס׳איז אבער נישט דא מײן אויפגאבע צו שיצן דעם רעאליזם און נאטוראליזם; ס׳גײט מיר נאר אינם באשטעסיקן דאס, װאס אין דער געשיכטע פון די ליטערארישע שילן איז אמאינטערעסאנטסטן: אז זײ זאגן קײנמאל נישט ארויס זײער ״עצט װארט, אז זײ שעפן זיך קײנמאל נישט אוים ביזן םוף, זײ ״באנקראטירן׳ נישס, װי מ׳זאגט עס אפט. נאר זײ טרעטן אפ זײער ארט פאר אנדערע, און דאס אפטרעטן קומט אײ• גנטלעך פאר גיכער מעכאניש, װי לאגיש. קוים איז דער נאטוראליזם צוגעטרעטן צו אנטשײדן די דראמאטישע פראבלעמען, װעלכע װאלםן אים פארסיפט, און שוין האט ער אויפגעהערט צו עקזיסטירן. ס־האט אים אװעק- געטריבן די כװאליע פין מעטערלינקס סימבאליזס. ם׳איז פאראן נאך א דריטער װעג. די ליטעראםור קאן מען באטראכטן אלס באװוסטזיניקע לעזונג פונם פראבלעס אין דער פאעזיע בכלל, און דאס ליד, דראמע, און קריטיק. אלס פארשידענע אופנים פון דעם פראצעס. נאר דאס װארס ״לע־ זונג־י ױעט ארויסרופן א פארדאכט, אז סיהאנדלט זיך דא װעגן א רײן אינטעלעקטועלן פראצעס. װעגן באשײדן א געװיס רעטעניש. מיװאלט אויך טרעםלעך געקאנט זאגן ״איבערלעבונג׳, ויען דער מאדנער אויסדרוק װאסט נישט באצײכנט א פאסיװ אונטי<רגעב) זיך צו דערשײנונגען, בכדי צו באפרידיקן די נ״געריקײס. לאמיר דעריבער זאגן: ליט;ראטור איז דאס באװוסטזי־ ניקע לעבן מיט פאעזיע, אין װעלכן ס׳באמ־־ליקן ז־ך אלע גײםטיקע כחות. פון דעד דעפיניציע דרינגמ ארױס ד־ אויסערגעװײנט־ לעכע װיכטיקײם פון דער צי־ט אין דער ליטעראטוו . די ליטעראםור שם־־ט נישט אױף ק־ין ארט. נאר שפאנט כסדר פאױים. פונקט װי ד־ פאליטיק. אזוי אויך די לו־פנדע ל־טע־א- סור, מעג זײן אפילו די פלאכםסע, עקזיססירט. ש־וימט, און איז פאראן אלם קערנדל סון אלע מעגלעכקײטן. און כיזטש אין דער געשיכטלעכער פערסבעקטיװ האס זיך די א־ט ליטעראטור שטענד־ק ארױסגעװיזן אלס נארישע, איז זי אבער ־ויכםיק דערפאר. װאס (בארעכטיקט אדער נישט באיעכסיקט) אינטערע־ םירט זי דאס מענטשיעכע באװוסטזײן אין דער לויפנדער רגע. און דער־בער איז א פאקט, װאס א דיכטער, װאס אין מײנע אויגן איז ער א גארנישט, האט א גרויםן מאטעריעלן ערפאלג און אנערקענונג מצד דער קריט־ק. און אז די נישטיק־־ט. װאם דאכט זיך מיר אויס קינדעריש — ציט דאך צו די געזעלשאפטלעכע אויפמערקזאמקײט און רופט ארויס לײדנשאפטלעכע ויכוחים — םוז מען באטדאכטן דעם טױיעריקן פאקט אלס דערשײנינג אין זיך רעכנען מיט א־ם אפילו ב־ים באקעמפן א־ם. די פאליטישע געשעענישן װי אויך די ליטערארישע זענען די געשעענישן פון מענטשלעכן באװוסטזײן און נישט פין אונטערבאװוסטזײן, און דעריבער. אויב די ״פערל״ געהערן צים איבר, געהערן די שולן צו דער ליטעראםיר. צי באװײזט זיך עפעס אין די ״שולך א פראגרעסיװע אנטװיקײונגז אין ז־־נער צײט איז בי־ אינז שטארק פאפולער געװעזן דער שטאנדפינקט, (יואס איז אויסדרי־קלעך רעפרעזענ־ סירט גע־־עזן דורך יאןקאםפראוויטש), אז פאעזיע איז פאי־אן נאר אײנע, אן א־־ביקע, אז ס־קאן דעריבער ק־־ן שום פארשריט אין פאעזיע נישס זײן. און מיקאן זיך אפילו נישט פארשטעלן. אז עפעס א צוקונפטיק ױערק זאל איבער־ שטײגן למשל די ״איל־אדע״. דאס איז אן ענלעכער שטאנר־ פינקט צי שאפענהויערס אין דער פילאזאפיע. װען אנטקעגנשטעלנדיק ז־ך העגעלס היםםאריאזאפישע קאמבינאציעם, האט ער באהײפט. אז די מענטשלעכע נשמה איז שטענדיק די זעלבע. און דעריבער װעט ער;יך אינגאנצן איצטער מיס ק־ין געשיכטע נישט פארנעםען, װײל געשיכטע—דאס איז נישט םער װי א פלוידערײ װעגן רויבערײען און באנדיטישע געשלעגן. װען מיר זאלן אפילו אננעמען, אז די עמפינדלעכקײט פון דער מענטשלעכער נשמה װעט זיך שוין ױ־יםער נישט אנסװיקלען, ,לאמפרעכס באהױפט. אז די דריטע תקופה םון דער מענטשהײט. װע״כע האמ זיך שו־ן אנגעהויבן. א־ד די