Literarishe bleter · 1927-08-05 · 31 (5.8.1927) · p. Seite 608

32 זא ליטעראריעע נלןט זד 608 דאם ײדישע שול־װעזו אװ קרלטור-לעמ אױ דעטלאנד איז די לעשלענדימע לערערשאטם, װעיצע איז אין איר רינםדן ורוכ ננ־ן פרזןןנרעםיװ, רורכאוים פאר דער ײדישער לערגשארןןך. די ראזיקע שטעלוננ פון די לעטן א־ז די זיצערםטע ערניח. אז אין דעם נײיים שיל־נעזעין, װאם װןרם איזם *ינענרים 6נן דער סײם־קאם־םיע, װעט ײריש זןןנערקדנט װןרן אלם רי אינזויקע ליםודים־שפראך 6ון די ײדישע מלינישע שילן, און אזןלצע אנט־ םאליעס װי די איעםלקע םלוכה־שולן 6אי ײדישע קינרעי םים נישם־ײרישער אינטעררינטס־שפראך װעלן בטל װערן. ם׳איז פדאי זו *וגענן, או דער כפעז־עיער םלוכישער קולטור־6אנד אין לעטלאנד םינםידירט נישט נאר די ײדישע שילן, נאר אויך ײדישע קולטור־נעזעלשאפםן, װי לטשל, די שול־ ארנאניזאזדע אלס אזעל5ע, די פר׳ן*נעזעלשא6ט, רי בינליזןןםעקן א. אנד. רעי ײדישער טעאטער איז ארײנגעניםק געװארן םיט א באדײפנדיקער םיםע םײ אין דעם םלו5ישן ביזדזשעם םי אין דעם בױדזשעט 6ין רער שםאט רינע. אוינ דער ײדישער םעא־ טער א־ן לעטלאנד האם זיך נאך נישם ארפנענויט װי נערעריק איז א־ן דעם אלנפאלם נישט די שולד 6ין רער לעםלענדישעד רעגירונג אין לעטישן 6אלק. די שטאשישע פארװאלםינגען 5ין ר-נע, לינאװע דאנן נע־ עפנט און האלטן איים ספעזױעלע ידישע אפנײליננען. אט אזוי װערט די ײרישע קילטור נעשטלבט אין לעטלאנר, װי א 6ריער אינטערדריקט 5אלק דאט, קוםענדיק זװ דער םא5ש. פארשפאנען זוי כאפרידיקן אױך רי נערעכםע פאדערוננען 6ץ די נאזויאנאלע םינדערהײטן*. װען װעלן ם־ר שוין קאנען איבערנעבן אזעל5ע טץ פיײדי־ קע גריסן װענן רעם ײדישן שיל־װעון אין קילמיר־לעכן אץ פוילןז װעןז קאאפעראטיװ ״ביכער״, װארשע נאר װאס דערשינען נ׳ 3 / הװארטל / •1 יןארגאנג אילוסטױוטעו ביכעו-האטאלאג ~ ~ ד דױעכער 400 ביכער צוגעקומען דער קאסאלאג װערט פאנאנדערגעשיקט אלע געברויכער אין קויםער פון ײדישן בוך אדרעם: ^2 1ז1זײ316(יז ,ס׳י\323ז3^ו **ז116ס81״ *אד נעלט: 196 13 .0 .א .ק 6ארלאנ ב. קלעעקי;, װילנע־װארשע שוין רערשינען דױ• לײװיק ארעמע מלוכדױ זדר*םן אץ 4 אקםן ס—ז 3.50 נולדן 13-196 .0 .1£ .י־} ,23!}!זײםן^א^״זםנזסזס״ .ז18סק5 דןר 6א־זיזוע־ פין דעי ײרישער שול־א־גאניזאזויע אין לעטלאנד, םןנדל םארק, װ;ל5עד האם באזי5ט װילנע זװליב זהןר קאנ6ערענץ 6אר דעם ײדישן װיפנשא6כלע5ן אינםטיפום, האש אץ א נעשפ־עך ם־ם א םיםארבעטעד 6ין .טאנ׳ איבןר־ געגעבן אײנ־קון א וטערןכאנטע פ־טים װענן ײרישן שיל־װןזן אין לעםלאנד. ״דאם ײדישע שול־װעזן אין לןםלאנד װערם אױםנעהאלטן 6ון דער טלוכה און ששאש-6ארױאלשוננען אויף דיזעלניקע יםי־ית, װי די לעטישע שיל. די ײדישע םיטלשולן נינן םילע םאטורע אין אלע איכעריקע רע5ם, אן שים דעפיטאטנעקזאםענס אץ אז׳װ. אזעלצן םלםלשולן ט־ט דער *רישער אינשערריכטם־שפראך זענען דא אין רינע, אץ רעישיזע און אין לוזויז. די רינער ם־טלשול איז נאזונדערם נלזנזונד אװעקנעשטעלט אץ 6א־נעםם דעם אננעזעענםטן ארם אץ דעם שיל־װעזן 6ין די ײרן ג5לל םים אן אײנענעם ננץ, טיט א איםנעהײעד רי5ן אינװענטאר, לאבא־אםא־יעס, בינליאטעק, ז־בנפטידיעם, טעאםער־ קיײו, מילער־קלונן, םפארם־קליבן אאדװ. די אניטוריענטן 6ין דע־ דאזיקער םיכל־שיל זענען שײן דא אץ א הינשער זאל או־ף אלע 6אקולםעםן 6ון רינער אוניװערםיםעט. די ײדישע ם־טלשיל ום־ש א םאשעטאט־ש־:אטורװיםנשא6טלע5ער אפם״לונג און היםאניםםישער) נע8ינט זיך אונטער דער דירעקזיע 6ין דעם אינזש. בערו. א חיץ די םיכלשילן איז 6איאן א גאנזע נעץ 6ין ײדישע ניונדשילן (אנטשפרעכנדיק די אםאליקע פראנ־כנאזיעס), ם־ם זו נרײםוננם-קלאסן, ם־ם ל 7 לעריקן קורס, אויך קינדער־גערםנער בײ די שולן. די ײדישע זענשראלע שיל־א־נאנלזאזיע האש אײך זװײ־ יאריקע פעראנאנישע קירםן כיבםירירטע 6ין רער םלוצה און 6ץ דעם םלוצישן קולטיר־6אנד. דאס ריב באזוכער 6ין די קירםן זענען לעזטנם שוין רי אכיסיריענטן 6ין די ײרישע שולן. או־ך די י־ שע א-ינט־-שולן װערן םיכסידירט פין דער ששאם־פא־װאלםוננ. די עקסלסטענץ אין דער אױ6נלי פון רעם םלוצישן ײדישן שיל־װעזן אץ לעשלאנד האט געהאש די גרעםםע װירקיננ אױף זי פארששאײקן די פאז־זיעם 6ין ײד־ש און נעװעען נײע אץ דעם אםאל א־ננאגזן 6א־ט״םשםערלשםן און 6אדריםישם; קורלאנד. בײם יץלדוננס־טיניכשערױם איז דא א נאזינדערער דע־ פארפאםעגם 6אר דעם ש ל־װעזן 6ץ דער ײדישעד נאזיאנאלער םינדע־הײט. כראש 6ון ד;־ם דעפארםאמענכ שםײם א שעף, װאם װערם נעקליבן 6ון די ײדישע םײם־דעפיםאטן (זײשװיליקער טאדום, נארםאל װעם אים דאי6ן קלײנן דער ראט 6ון דער ײדישער או־םאנאמ׳ע, נאצדעם װי דער געזעץ װענן דער ײרישער אײםאנאםיע װעט אננעניםען װעין דירצן סײם). דער נאנזער פערםאנאל 6ון דעם רעפארטאםענט איז א ײרישער. בײם שעף 6ון דעפארםאםענט 6ינקז־אנ־ים א ראם 6ין 9 פערזא־. לײם א שליםל: 3 דעפא־טאםענםם־באארטע, 3 פאישבײעי 6ץ רי ײדי- שע םײם־נריפעס, 3 6אישםײער 6ץ דער ײדישער לערערשא6ט. א דאנק נעװלםע באדינגוננען פון רײן פאליםישער קאנױ־ קשײ ם־װץ לעזטנם אייך די העברעיסםן זי פיעלן בײ דער םלוכה ניעפערע כיבםידיעם. הנם דאם שול-נעזעץ 6ץ לעטלאנד זעט פארױם אלם אינטעיריצששפיאך - דאם םיזםע־לשץ 6ין קינד. נישש קיקנדיק אויף אלע העזעש 6ין די העברעיםםן קענן ײריש