Literarishe bleter · 1927-08-05 · 31 (5.8.1927) · p. Seite 605

ן 0א<1 9^ ו״4נ)א '9161 ןןאםזאסאנו* 1וו3 11 ס4א0 605 ליסורנריון נלןסער 31 ז1א זיך באצויגן צי זײן פארברענטן אנהענגער. סיאיז א נארישקײס װעגן דעם ארײנצוקלערן, די דער יאנזעניסט און הויף סענסש װןןלט געהאט םימפאטיעס צו דעם פרײגײסם. אבער ס׳װאלם פארט געװעזן אינטערעסאנט זיך פארצושטעלן א בא געגעניש צװישן זײ בײדע. אײן אויגנבליק האב איך געפלאנט. מײנע הערן, צו לאזן די שאטנס םון זײ בײדע םירן א געשפרעך אין אײער אנװעזנהײט. אבער איך האב מורא געהאט זײ זאלן זיך נישם צעקריגן-און כ׳האב זײ געלאזט צורו. כ׳װאלט אײך גערן םארגעשטעלט געשיקטער די סארשי־ ן דענע אםפעקטן םון מײן גרויםן פארגײער און אויך שענער דאם ו בילד פון זײנע גרױסע פארדינםטן— שוין צוליב דעם, אז די שפעטערדיקע דורות זאלן האבן דרך.ארץ. ] א הערלעכער גײסט. סריי ביז צום עקסצעז, א לײדנ־ שאפטלעכער ליבהאבער פון אלערלײ שײנקײטן און דערבײ א ] מענטשן־פרײנט—װעט ער אין אונזער גײסט געשיכטע בלײבן דער סאן, װעלכער האס אנגעװיזן אונזער צײס אויף די מערק• | װירדיקע און אײגנארטיקע באצױנגען, װעלכע איך האב גע׳ פרוװט םארצושםעלן. ס׳זענען די באצי־נגען צװישן געדאנקענ י םרײהײט, דעם שםרענגסטן, רײנסטן קונסט־סיסטעם, װעלכן | מ׳קען נאר אויסקלערן און צװישן אונזער פרײער. שעפערישער נאציע.! גינסםיקן מאטעריאל. אין זיך און ארום זיך געםינט ער סי• טואציעס און אידעען אין דער אומרײנםסער צוזאמענמישונג, זאכן, װןןס קענען באמת טרײבן צו א סקעפטישן אירסײל. באםת מ ו ז זײן סקעפטיש א גײסט, װאס האם געהאט גענוג שטארקן חשק אלץ צו דערקענען. זײן אומגעהויערע קולםור האט אים געליפערם אן איבערפלום םון מיםלען, װי אזױ זיך צו אנטוישן. אלע געזעלשאפסלעכע סארמען זענען אין זײנע אױגן געװארן מיססישער בארבאריזם. אינזערע ד.ײ• ליקםטע איבערצײגונגען, דןןם טײערסטע צירונג פון אינזער מהות און װעזן— םון דעם אלעמען האט זײן געבילדעטער און קלוגער גײסט אײנגעארדנט אן עסנאגראפישע זאמלונג, אוים• געסישט זײ מיט טאבוסן, קמיעות. אמולעטן סון װילדע שבטים און מיסן פסולת און אפםאל םון באזיגטער און איצט שוין קוריןןזער ציװיליזאציע. אבער דאגמען און געזעצן, װעלכע ער איז מבטל אויפן עטישן און פאליטישן געבים, זענען פאר אים אנגענעם אין באװונדערונגס־װערט, אויף װיפיל זײ געבן די װערק ארדנונג, און די פיקציעם—פעססיקײט. איבער אלץ אין אלעמען שטעלט ער אװעק די פאעזיע, זײן לײדנשאפטלעכע ליבע צו ר א ס י ן איז אלעמען באקאנט. איך קאן בשום אוםן נישט װיסן, װי אזוי ראסין װאלט ע ב ז י ע ס ר ע צ 1 1 1 געםאטערט לעבן. אין די לידער הערט זיך א שטילער געװײן, װ י אין דעם גאנצן בוך,—אן אוכעט, א שטילער, א מאנאטאנער; נישט קײן אײן סארטיסיםא, קײן אײן געשרײ, קײן טרײסט. דאס אײגע- נע איז אויך םיט דער ערװארטונג סון טויט אין די ״לידער םון אטװאצק״. די םורא סארן מויט איז בײ איר סטאטיש אײנגעגעםן, װי אנאננדיקער װארעם. עם איז כאראקטעריםסיש און זײער הארפאניש, װאס די ריכטערין האט צו דעם דאזיקן מאםענט צוגע• קליבן'(אפשר*רײן.צופעליק) די װיגטער״לאנדשאפס, װאם בארויקט דאס נעמיט אין האלס אפ פון שטארקע, אימפולסיװע אױסברוכן. זי נעמט אויף דעם םויט אזוי פאסיװ װי איר ליבע, אין דעם זעלבן ציקל ״אטװאצק״: .ז-ן-ניזך 'ניים אױף אין םיר א סונכןלןי־ נןם־ל *ון נןװיקס, אין ג׳װלל דןן שם-ן אט װי א ם5וס:ע' בי א דאםב, די הןנט ארװף, װי ביינעװדיקן בװינן זענען.* אין קאדיא םאלאדאװסקיס לידער דארף מען זיך ארײנ• לעבן אין איר שטילער אומעטיקער װעלס. אבער חאט םען די אנ• שטרעננונג געפאכט, איז דער אײנדרוק אן אומםארגעסלעגער. קאדי מאלאדאװסקי אפערירט נישט םיט קײן שטארקע םיסלען. זי םארמאנט אויםגעצײכנטע בילדער, אבער אן דעם באזונדערן עפעקט םון דעם אויסדרוק. אירע פערזן זענען נישט קלינגענדיק, אירע פארבן זענען אלע מאל בלאסע. אבער זי איז אופנעװײנלעך עכט און לױטער. אירע שטיםינגען איבערצײגן, אין מען איז געצװונגען זײ מיטצולעבן. װי אנעבל נעמט דיך אר ם די װארעמע אטמאם•־ סער, איר קוים אנקענטיקע־ שמײכל, איר צערכלעכקײט און רחפנות. ס׳איז עפעם א שסילער באשײדענער תהילים םון א סיף• לײדנדיקע פרויען׳פערזענלעכקײט, װאס רעדט פיט פײנע סובטילע בילדער און פארגלײכן. װען זי םארט אװעק אין דער םרי פון שטעטל, בלײבט דער טאטע װי .א-ננעפלאנבם דעם נפניק שם-ן׳. י)8? **• £ ס ־ * ס ־ .90 אדער .װי זאד איך נאך לױ*ן װו, םין פנים ס-אנן, װי א בדיכן *ײעכ אין ■ינקלקיט םון שרעקנדיקע נעכט?' קאדל םאד*-*װםקי. חשװנדיקע נעגנז, לידער, װילנער טארלאג *<ן ב• קלעבקין 1927. 96 זיטן. װען ם׳לײענס איבער דאם בינטל לידער םון קאדי מאלא• דאװסקי לזזט דיך נישט אפ אםאדנע שטיםונג. עס איז א לאננע, װײטע רײזע איבער אופעטיקע, װערבעדיקע לאנדשאםטן םיט גרויע װאלקנס, לײם־גריבער. שיסערע זאנגען און בין־השמשותדי• קע. םיערעקנדיקע םעלדער. אויף קײן אײן מינוט לײכס נישט אױף די פרײד סון דערקענטעניש, םון באגײםטערונג; א םין דעםערוננ, א דערשלאגנקײט םון טאװל צו טאװל. א גתיסער טײל פון די לי• דער רעדן פון װאנדער׳לעבן. ס׳״איז דער אופעט םון נע-ונד זײן, א צענקשאפס צו ערד. צו רו, צו אײננעװארצלטקײט. ס׳איז נישט$ דער פראסעזט, ם׳איז נישםא דער צולהכעיס םון א שטארקער נא• םור, װאס פאכס נישט שלום מיט זײן נורל, נאר הײבט זיך אויף איבער אים און דערםילס אין בלוט דעם זין און דעם טיסן, װײ• טיגלעכן תענוג םץ לײדן. דער טראגיזם אױ דא אין סלוג א יער• זענלעכער, ער דערגײט נישט ביז סאר א געםײנערונג, אםילו דאן װען די דיכסערין נעםט ױך צו שילדערן ת נוים און דעם ײײ םון אנדערע. די לידער לײדן םון א געװיסער ניכטערקײט, װאס איז אין ינוך דער׳ היפוך צום פהות סץ *אעזיע. און דאם איז די םיבד״ װאס זײער־אײנגענעבן האב־ ױך די פאעםעי ״אט• ־ואצק״, ״לײם*גרונס*, ״ארעמע װײבער״, װו די דיכטערין הןןט צו טץ םיס רעאלן־שטאף, װאס םען קען אויםנוצן פאר *ראזע. קאדי םאלאראװםקיס לידער זענען נישט קײן אויםדרוקן סין באגײסטערטע םינוםן. םון דערהויבנקײט, סין שיכרות, גאר סארקערט — םין קאנצענטראציע, סין ארײננױםז זיך אין זיך אלײן. דאן זוכט זי נישט אין ױך דאס׳ װאם עס שײדט ױ סץ דער װעלט אץ טײלם זי אײס װי א באזונדערע נאסור, נאר דאס, װאם *ארבינדס זי םיס דער װעלט. צום בעםסן איז דאם אויסנעדתקס אין די ״ארעםע װײבער״. דער שטילער פראטדמט, װאס עם הערס ױך םץ דעם שטילן רעױגנירנדיקן טאן אין אט דעם ציקל, איז נישס דער פראטעסט *ון דער דיכסערץ, דעם יחיד, םדר דעם װײ *ץ אנדערע, נאר טאקע םץ די *תיען גוםא. אס די לידער מאכן אויף אונז א שיטאו־קן רושם דװקא דערםאר, ײאס זײ זענען נישם איבערגעטריבן, נישס היסםעריש, אבער זע• נען מאדנע בולס אץ דער שילדערונג פון א רעאל־טאג-טעגלעך