Literarishe bleter · 1927-08-05 · 31 (5.8.1927) · p. Seite 597

597 לימערארישע בלעטער 31 זא שװעסטער, װעלכע װיל אים, פרישמאגען, פאר א חתן... אבער עם האם נישט לאנג געדויערט, און דוד פרישמאן אין ציריק• געקומען פון דער נסיעה, און ער זאל האבן געזאגס דינעזא־ נען. אז פון שדוך װעט גארנישט װערן דערפאר, װײל די משפחה פון שלום־עליכמם פרוי האט שוין גענוג, װאס אײן אײדעם איז א שרײבער, װעלכער מאכט א תל פון סארמעגן מיט זײנע יקנה״ז-מסחרים, און זי װיל זיך שוין מער נישט משדך־זײן מיט קײן שרײבער. — א אלפעריד ל>דז גלײכצײסיק האט שלום־עליכם פארבעטן פרישמאנען בו זיך. פרישמאן האט אנגעקניפט באציונגען מיט שלום־עליכמען דורך דער פארמיטלונג פון יעקב דינעזאן, זײער בײדנס נא־ ענטער פרײנט. װעגן דוד פרישמאיס נסיעה בו שלופ־עליכמען האט מען שוין דעמאלט א סך געפלאטקעװעס אין די ליטערארישע קדײזן. מען האט געשמועסס, אז דוד פרישמאן זאל האבן געזאגט די• נעזאנען, אז װי ער מײנט האט שלום־עליכם אים פארבעטן צו זיך מחמת דעם, װײל שלום־עליכמס פדוי האט נאך א יוננערע בענזשאמען קרעמיעם װענדונג צו די ״ליטעואױשע בלעטעו״ װײטער מוז איך באמערקן, אז לויט די סטאטוטן םון דער פען קלובן־פעדעראגיע טארן זיך נישט געםינען גװײ ':ןן-קלובן אין אײן שטאט. אין װארשע דארף דער דארטיקער פען־קלוב גרופירן ארום זיך פױלישע און ײדישע שריפטשטע־ לעח דאסגלײכן אין בריםעל דארף דער פען־קלוב גרופירן, און ער גרופירט פאקטיש די שרײבער פון פראנגויזישן װארט און די פלעמער. מיקאן אײנגײן, און דערויף איז טאקע דער בריסעלער קאנגרעם אײנגעגאנגען, אז מ׳זאל גרינדן אין װילנע אדער לאדז (פוילן) סעקגיעס (אפטײלונגען) פון פען־קלובן, װו די מאיאריטעט שרײבער זאל זײן ײדיש אין פױלןז םיט דעם תנאי אבער, דאם זאלן נישט זײן קײן ײ ד יש ע פ ע ן• קלובן אויסשליםלעך. זײ װעלן מוזן אין לאדז אדער װילנע ארײנשרײבן די פוילישע שריפםשטעלער םון דער שטאם. איך װיל אונטערשטרײכן. אז לויט מײן פארשלאג האם רער פאריזער קאגגרעם אין 1925 ב א־ שלאסן. ם׳זאלן פארטראטן זײן דורך א דע־ לעגאט גום הויפט־קאמיטעט פונם פאר־ באנד אלע ליסעראטן אן אויסנאם. אזוי ארום קומט אויס. אז אין קאמיטעט װעט זײן א ײדישער דע• לעגאט און א פוילישער דעלעגאט, א דעלעגאט פון דער פראנ■ גויזשער קולטור אין בעלגיע און א דעלעגאט םון די סלעמער. אויף אזא אוסן קומט אוים, אז די רעכט און די גלײכע בא־ האנדלונג פון אלע ליטעראטורן זענען געװארן אנערקענט. אבער, אײן זאך בלײבם פארט אוממעגלעך: א װ ע ק ג ו■ שטעלן גװײ פען-קלובן אין אײן שטאם. גוליב דעם טאקע איז אין בריסעל באשלאםן געװןןרן: 1) ם־קאן נישט עקזיםטירן מער װי אײן פען־קלוב־םעקגיע אין א שסאטז 2) ס־איז דערלויבט גו גדינדן מערערע םעקגיעם פון פען־קלוב אין אלאגד. סיט דעם תנאי, אז די דאזיקע םעקניעס זאלן דאך האבן א גענטראל־קאמיטעט, װעלכע זזןל םארשטעלן דעם אנסאמבל פון די אפטײלונגען פארן קאנגרעם _ און דעם אינטערנאגיאנאלן קאמיטעט װאם שײך נום פויליש־ײדישן ענין איז קײן שום מניעה נישטא, אז די ײדישע שרײבער זןןלן האבן יעדעס יןןר גום אינטערנאגיאנאלן קאנגרעס זײערן א דעלעגאס א חוץ דעם פוילישן. אויף מארגן נאכדעם, װאס די דערמאנטע רעזאלוגיעם זענען אנגענומען געװארן. האט זיך מיר געדאבט: װער װײם, אפשר האב איך דאך מיט עפעס געזינדיקט קעגן ײדן און בדי גו װײזן. אז איך בין װײם נישט קײן שונא םון דער ײדי• שער קולטור, האב איך דערפאר פארגעלײגט גום אפשטימען א װונטש װעגן דעם שאפן סון א פען־קלוב אין פאלעסטינע. •*יי׳ בענזשאמעז הרעמיע מיר האבן באקומען סון פרײנט ל. בלומענפעלד פון פאריז פאלגנדיקן בריװ: נאך די פארשידענע ארםיקלען און נאטינן װעגן דעם בריסעלער פען־קאנגרעס, איז מיר געװען אינטערעםאנט גו שמועםן מיט בענזשאמען קרעמיע, דעם פירער סון פראננויזישן פען־קלוב, דבח דעם באשלוס װעגן ײדישן פען־קלוב. איך האב פאר דעם באװוסטן פראנגויזיש־ײדישן שריפט■ שסעלער איבערגעלײענט דעם ארטיקל פון לעא קעניג אין די .ליס. בלעטער״ (נומ. 26). הגם ב. קרעמיע שטאמט פון גרויסע רבנים פון מאנםעליע און אומגעגנט, דאך איז ער נישט ב־כולת איבערגולײענען א ײדיש װארם. באהאװנט איז ער זײער און זײער אין איטאליעניש, שפאניש און דײטש, אבער ײדיש אין העברעיש זענען פאר אים, װי זײ װאלטן נישט עקזיסטירט... איר װײסס מסתמא, אז בענזשאמען קרעמיע איז א בא־ גאבסער ראמאניסם, האט איבערגעזענם און פארשפרײט אין פראנקרײך׳פיראנדעלאן. (דאך א זון פון קולטור־טרעגער סאלק.../ אט זענען די שורות (איבערגעזעגט םון פראנגויזיש), װאס קרעמיע האט אין מײן קעגנװארם אנגעשריבן פאר די ״ליט. בלעטער״ אין זײן ביורא פון אויסלענדישן מיניסטעריום: .דער רעדאקגיע .ליטערארישע בלעסער״ הער רעדאקטאר! איך לײען אין די ״ליט. בלעטער״ א באריכט פון רעם אינטערנאגיאנאלן פען־קלובן־קאנגרעס אין בריסעל און פישײנט מיר, אז דער באריכט פון די דעבאטן בנוגע דאס שאפן פון א ײדישן פען־קלוב דריקט נישם אױס גענוג פינקטלעך דאס, װאס ס׳איז באמת פארגעקומען. היות װי איך האב זיך באטײליקס אין דער דיםקוםיע, און זײענדיק דערנו דער אויסאר פון דער אנגענומענער רע זאלוגיע, דערלױב איך זיך מיםנוטײלן אײניקע דערגעננונגען גו אײערע אינפארמאגיעם. די פען־קלובן זענען אן אינטערנאניאנאלער סארבאנד פון שרײבער מיט דעם ספעגיעלן מין סטאטוט װ א ם יעדער מיםגליד םין אפען-קלוב געהער ױרידיש גו אלע איבעריקע פען-קלובן פוןדער װעלט, פונקט װי יעדער שריפסשטעלער האס דאס רעכט נו זײן א מיטגליד פון פען־קלוב, װאם געפינט זיך אין זײן װוין־שטאט. אזוי, למשל, זענען אין פאריז און לאנדאן מיטגלידער פון די דאזיקע קלובן אלע שרײבער, ־ועלכע לעבן אין די דערמאנטע שטעט, נישט געקוקט אויף זײער אפשטאס. ם׳איז קלןןר, אז אין פאריזער קלוב געפינט זיך א מערגאל שרײבעד פון דעד פראנגויזישער שפראך; אין לאנדאן—פון דער ענגלישער. אבער דער פאריזער פען־קלוב איז נישס א פראננויזישער, ער,איז דער פען־קלוב פון פראנקרײך.