Literarishe bleter · 1927-08-05 · 31 (5.8.1927) · p. Seite 598

31 זא ליטעראיישע גלעםעי 598 דאס קלײנשטעטיד־ אלם געבוירן ארט פונכם ײדישן שרײבער און הינםטלער יוםר באביטש / פרוזשאני קארעליטש און לױבאן. קאפוליע האס ארויסגעגעבן פ י ר שריםט, שטעלער, און צװישן זײ: מענדעלע מו׳ס, אברהם־יעקב פאפירנא. ד*ר י. ל. דאװידזאן און אברהם זינגערן אזא ברעקל שטעטעלע װידער װי קארעליטש האט אונז געגעבן דרײ אנגעזעענע דיכ־ טער: יצחק קאצענעלסאן, דוד שמעונאװיטש און דוד אײנהאדןז סון אזא פיצל שטעטעלע, װאס פארמאגט קוים א פאר צענדליק ײדישע פאמיליעס, א פארװארפענע אגענץ צװישן די פאליעסער בלאטעס און װעלדער, װי ליובא ן,—שטאמען די ברידער זלמן און יצחק עפשטײן און זײער פלימעניצע די שריםטשטע- לערין רחל פײגנבערג2 3 * *) און נאך: צװישן די קלײנע און פיטשינקע שטעטעלעך זענען דא אויך אזײנע, װאם האבן ארויםגעגעבן גאנצע שריפטשטעלער-משפחות. אזוי, לםשל, האט דאס קלײנע שטעטל ק א י ד א נ א װ (מינסקער קרײז) אונז גע־ געבן די באקאנטע שריפטשטעלערישע משפחה—ר ײ ז ע ן;קלמן אברהם, זלמן און שרה רײזען)• א צװײט פיסשינק שטעטעלע אין דער זעלביקער גובערניע ד ו ק א ר (באברויסקער קרײז). האט אונז געגעבן די באװוםטע דרײ ברידער־שריפטשטעלער— טשארני: ש. ניגער, ב. װלאדעק און ד. טשארני. אויב צװישן די ײדישע געלערנטע. שריפטשטעלער און דיכטער פון רוםלאנד זענען אויך דא אײניקע, װאם שטאמען פון דער ײדישער ג ר ו י ס ע ר שטאט, איז עס דער עיקר םון װ י ל נ ע, װאס איז, װי כיהאב שוין אויבן אנגעמערקט. אן אויםנאם אין דער דאזיקער הינזיכט, און נאר א קלײנעם אומ־ באדײטנדיקן טײל האבן אדויסגעגעבן די אלע אנדערע דארטי■ קע ײדישע גרויסע שטעט,—א טײל, װאם שטעלט מיט זיך פאר קוים 1 פראצענט לגבי דער אלגעפײנער צאל ײדישע שריפטי שטעלער פונם געװעזענעם רוםלאנד 3). £די גרעסטע םערהײט אבער פון די ײדישע געלערנטע און שריפטשטעלער, דיכטער און קינםטלער פון רוםלאנד, 95 פראצענט, האט אונז געגעבן דאס קלײנע שטעטל. אנהויבנדיק פון די פי^נערן און שעפער פון דער נײ־העברעישער און ײדישער ליטעראסור אין רוסלאנד, פון די סאמזר עלטסטע ײדישע געלערנטע און שריפסשסעלער. און ענדיקנדיק ביז די סאמע ײנגסטע פון די העברעישע און ײדישע בעלעטריסטן און דיכטער אין דער ^איצטיקער צײט. די אלע געלערנטע, היסטאריקער און תלמידי־חכמים: ר־ ברוך שקלאװער, מענדל לעפין, יצחק־בער לעװינזאן, שניאור זאקס יהודה־אידל שערעשעװםקי. ד״ר ישראל־מיכל ראבינאװיסש, דיר אברהם־אליהו הארקאװי, חײם־יונה גורלאנד, משה־אהרן שאצקעס. אריה־לײב פײנשטײן, אברהם עפשטײן, יחיאל־מיכל פינעס, שאול■ פנחס ראבינאװיטש (שפ״ר), יצחק־אײזיק הלוי, בער ראטנער אלעזר שולמאן, צבי־הירש יאפע, ד*ר י. ל. קאצענעלםאן פראפ. ש. דובנאװ, פראפ. חײם טשערנזןװיטש, ד״ר ש. א. הא 2) •׳אי? ה*כםט מערקװיריריק *ין *ינשמרזגםאנס: •ין סלו*ק םים *ירז *רימיקע קליינע אין קלײניםמקע מםאסלעו: ניעסװיז*, ק״עצק, 5י*כןזיסלג קאױליזג, ק*ר*ליס*, לױב*ן אין רןמ*נ$ווע, שמאמאן ביז 6 א ר ז י ק ײדיש7 שריסטשםעלער און א1יך געלזגרנסע, * חוץ א הינסע *ןל באקאנסע ײדיםז ■ערזענלעכקייםן א1יף *נדערע נעביםן 3) אויב פינם דאזיקן קלײנעם איםבאדײסנדיקן סײל *סןמען ^גשעי* *לע 6ון עלםערן, װעלכע זענען אריכערנעםןרן 6ונם קלײגעם סטעטל אין דע' ניויםער שסןס. .11 מער װי אין אלע אנדערע מזרח אײראפעאישע לענדער, האט זיך אויםגעצײכנם אין דער דאזיקער הינזיכט דאם קלײנ־ שסעטל אין געװעזענעם רוסלאנד, װעלכעס איז געװען פאר די לעצטע הונדערט פופציק יאר דער גדעסטער ײדישער צענטער. אלע אונזערע ײדישע געלערנטע, דיכטער און קינסטלער, װעלכע זענען געװען און פאראן אין געװ. רוםלאנד, אדער האבן געשטאמט און שטאמען פון דארט,—כמעט אלע (מיט גאר א קלײנער אויםנאם) קומען ארוים פונם קלײנעם ײדישן שטעטל. עס זענען דארט געײען קלײנע שטעטלעך און באזונדערס אין ליטע, װײסרוסלאנד און פאלעסיע, װאס האבן ארויסגעגעבן צ ו־ ע ט ל ע כ ע ײדישע שריפטשטעלער. איך װעל דא לדוגמא אנ־ רופן בלויז די פאלגנדיקע עטלעכע קלײנע שטעט און שסעט־ לעך זשאגער')קײדאן און ראסײן אין דער געװעזענער קןװ־ נער גובערניע: שקלאװ, ליאדי און הארקי אין מאהילעװער גוב.ו לידע און דרױע אין װילנער גוב.; פינסק און ניעסװיעזש אין מינסקער גוב.־ און ראזשינאי אין גראדנער גובערניע. אט די דאזיקע עםלעכע קלײנע שסעס און שטעסלעך האבן אונז גע־ געגעבן מער ײדישע געלערנטע און שריפטשטעלערי װי א סך ג ר ו י ם ע ײדישע שטעט אין רוסלאיד צוזאמען גענומען... בלויז די לעצטע דרײ פון די אויבנדערמאנטע קלײנע שטעט און שטעסלעך האבן ארויםגעגעבן א גאנצע רײ ײדישע גע־ לערנטע און שריפסשטעלער, און צװישן זײ - אויך באדײטנ־ דיקע. פינסק האם ארויםגעגעבן די פאלגנדיקע געלערנטע. שריפם• שטעלער און דיכטער: משה אהרן שאצקעס (דער בעל ״המפתוד און אויטאר פונם פאפולערן ײדישן װערק: ״דער ײדישער ערב פסח״). יעקב צבי יאנאװסקי, אברהם דוד דובזעװיםש, א. ח. ראזגבערג (מחבר סונם העברעאישן לעקסיקאן: ״אוצר השמות אשר בכתבי הקודש״), צבי הכהן שערעשעװסקי, א. ד. ליפשיץ, י. ל. װינץ, ד״ר י. גאטליב, י. קרני און נאך אנדערע־ פון ניעסװיעזש שטאמען נ. מ. שײקעװיטש (שמ״ר), ש. נ. קאהא־ נאװסקי, ד״ר מ. א. אײזנשםאט, ד״ר נ. טוראװ, די ברידער ד״ר מ. ז. דײזין און ד״ר י. ז. רײזין, פ. הײלפערין. י• בעקער. א. ד. מאשעװיצקי א. א.; אין ראזשינאי די גע־ לערנטע און שריפטשטעלער: יהודה־אידל שערעשעװסקי (דער מחבר פונם בארימטן העברעאישן װערק: ״כור לזהב״/ יחיאל־ מיכל פינעם. ד״ר מ. פינעס. מ. קרינסקי, א. לובאשיצקי, יעקב קאפלאן און נאך. און נישט נאר די קלענערע שסעט און שטעטלעך,—אויך גאר קלײניטשקע שטעדטלעך, װעלכע פארמאגן אינגאנצן צו עטלעכע צענדליק ײדישע פאמיליעס,—האבן ארוים־ געגעבן צו עסלעכע שריפטשטעלעד, און אפילו קלאסיקער פון אונזער ליםעראסור. בלויז אין מינסקער גובערניע זענען געװען ביז א צען שטעטלעך אזוינע. אין סלוצקער קרײז: קאפוליע, י) עם *יז, *ננ, אײנע *ון די די־ײ עםעסלעך (אין דרײ נ*זינדערע גע גנסן), וז** יעדערע 8ון זײ ה*ם זיך נערי6ן מיסן נ*םעןי■ ״עיר חנמים וםוןרים־ *ון ה*נן געשסם םים זײערע חיםידי-חנםים *ון נעיערנםע, שריפסםםעלער *יז השנ'ה-קעם6ער, װ*ס זײ ה*נן *רויסנענענן ד*ם זענען: זש*נער *ין ייםע, ז*. ס*שץ *ין *ויין *וז נר*ד *ין נ*ליעיע