Literarishe bleter · 1927-08-05 · 31 (5.8.1927) · p. Seite 595

595 ליסן ר *ריון נלעמזי 31 זא אנטװיקלט ארים פרגן, םון אים האבן זײ געשעפט דערהויבנ־ קײט, סארנעם און אויך די מײסטערשאסס םון שאפן, סון דענקען און שאפן. יא, דענקען, דענקען איז אויך אן ענין. אן דענקען איז שאפן גארנישט װערט. און אסילו שרײבן שײנע ארטיקלען, שײן און געטאקט שרײבן ארסיקלען - איז עס אויך פון פרבן. ער האט דער ערשטער געשריבן דעם גײסט• רײכן ארטיקל אין ײדיש. װאס ביז איבט קאן מען אים לײע• נען מיט אמתער הנאה. מײן פרײנדלעכע עבה, ליבער גראם. איז: ביז װאנעט איר װעט בוטרעטן בו דער גרויסער ״רעװי־ זיע״ איבער פרצן, זעצס זיך דערװײל רויק אװעק און לײענט אדורך מיט ישוב־הדעת פרצעס װערק—טאקע אלע, פון אנהויב ביזן סוף. און דאן, בין איך זיכער, װעט איר זיך אפזאגן םון אלע אײערע איצטיקע זאגעכצן, און דאס פנים װעט אײך דאן פלאמען פאר בושה םאר די אלע װערטער. װאס א־ר האט ארויסגעבראכס. טוט עם װאס גיכער, ליבער גראסז פארלאג ב. קלעצקיז לעצטנס דערשינעי: 1" א. א ל ם י — די רײד םון בודא 4.50 ל. א ו א ל ע ס — רוים און ירושלים (ראמאןן סס.8 ל. אליצקי — אין שײן םון םײער (נאװעלן) 5.75 ל. אנדרעיעװ — יהודה איש-קרױת 1.50 םנחם בארײשא — דער גלגול 3.50 נ. װ. ג 5 ג א ל — שריםסן 6.50 א. ב. גאס״לאבער — ײדישע װערק —.7 עוזר װארשאװסקי — שניט׳צײט (רעםאן) סס.8 ה. ל ײ װ י ק — באנקראט (דראםע) 3.50 ארעמע םענטשן (דראמע) 3.50 א. לעיעלעם — שלמה מולכי (דראמע) סס.4 ק. םזןלאדעװסקי — חשװנדיקע נעכט (לידעד) 0ס2 נ. ם ײ ז י ל—גאענטע און װײטע 1 ב. (צװײטע אויפלאגע) 3.20 נ. ם ײ ז י ל —״נאענטע און װײטע 11 באנד סס.5 משה נאדיר — םײנע הענט הןןבן םארגןןסן דאס דאזיקע בלוס סס.5 י. ל. פרץ — םײנע זכרונות (םאר ױגנט) 1.50 פ קאגאן — געשיכטע פון מערב׳אײראפעישע ליטעראטורן, 3׳םער באנד 10.00 אםתר רחל קאםינסקי — בריװ 3.75 א. קאציזנע — .הורדוס* און ״דובוס• צו 3.00 בניםין רעסלער — אױף אלטער ערד (ראמאן) 5.75 |13.196 .0.£) .י־) .א2 1ז1ז*16*א ,״תי נ1ס 81״ פארלאג ב. קלעצקין, װארשע האזשימיעזש טעטמאיער דער מלאר ד־זמורת ״ידי? יונה שפער *רייז 6,20 נילדן אדרעס; ם2 ו>1א\1816י) ג״וופזפזם/או ,''ת6ו)ש!8. םארלאג ב. קלעצקין, ווארשע .אלטער קאציזנע דוכום, הורדום ■רײז *ו 3 נילדן * ביך אדרעם: פ2!>!״\6|3(ין 3׳גי523ז3^ו ,*'■ו6ו):>!8״ נאװעלן, אײנאקטערי—און לםוף די .פאלקםטימלעכע געשיכטך, די .חםידישע מעשיות״,—זײ האבן עס .פארמוטשעט די גע־ זונטע נאטירלעכקײט פון דעם ארגאניזם פון דער ײדישער ליסעראטור?* עס איז לעכערלעך צו קימען דא און אויסצורעכענען פרצעס קינסטלערישע מעלות, אנצוװײזן אויף די געװאלדיקע גרויסע פארדינסטן, װאס פרץ און זײן שאפן האבן געהאט און האבן עד־הױם אויף די פארשידנסטע געביטן פונם ײדישן קולטור׳שאפן. דער חיות פון פרצן האט זיך נישט אפגעטון פון דעם ײדישן שאפנדיקן גײסט ביז איצט, און זײנע װערק— קלענערע און גרעםערע—זענען רײכער קינסטלערישער שסאף אויך פאר די שאפער פון טעאטער, מאלערײ און מוזיק, װעלכע שטײען אפטמאל גאר פון דער זײט,—אויסער דער געאנטער געפערלעכער השפעה פון דער אינעװײניקסטער .שלוש׳ סעודות ליטעראטוירע*, װאס משה גראם האט זי באשאפן אין זײן למדניש־חריפישן מח, כדי אפצושרעקן שװאכע געמיטער, װי, להבדיל, אנטיםעמיטן האבן באשאפן אן אנאנימע ײדישע מלוכה מיט געהײמע ,בני־משה* ארדנס. משה גראס קאן גארנישט אײנהאלטן די ,שלױזן* פון זײן פאלעמיש־פאמפלעטישן שטראם, װאם שטראמט און פאר• פלײצט אינגאנצן דעם שכל־הישר און קלארע, פעסטגעשטעלטע אמתן און פאקטן. ער שילדערט פרצן װי עפעס אן אײנזאמען, א דערװײסערטן און אפגעזונדערטן פון לעבן, פון מאסן. און װײםט טאקע נישט משה גראס װעגן דער געװאל׳ דיקער השפעה, װאס פרץ האט געהאט אויף די פאלקס־מאסן און װעגן דעם ענגן קאנטאקט, באזונדערער ליבע פון די ײדישע ארבעטס־מאסן צו פרצן אין די 90־ער יארן,—װען ער דערלױבס זיך צו זאגן, אז .דאס פאלק האס נישט געװאלס ארײנלײגן אפילו א ברעקל גײסטיקע ,ענערגיע״ אין פרצעם שאפונגעךז איז דען מעגלעך גװעי נאך בײ א קינסטלער אזא גײס־ טיקע פארבינדונג, אזא אומאויפהערלעך מיטשאפן, װי מיר האבן געזען בײ פרצן מיט דעם ײדישן מאםן־לעזער? און אפטמאל גראד איבער די קעפ פון אײניקע ,ליטעראסור־ קלויזניקעס״, װאם האבן, װי גראס איצט, נישט געװאלט און נישט תופס געװען פרצעס דיכטערישע און מײסטערישע גאונות. און ,עפעס מער״ װי קונסט, ליבער גראם, איז טאקע מ ע ר פון קונסט, עס איז א העכערע קונסט, קונםט מיס אן ארויםקוק אין װײטע װײטקײטן און ארויפשטײג אין הויכע היכלות ארײן. און װער האט עס דערגרײכט בײ אונז - אויב נישס פרץז און האט ער דען נישט בל־ימיו — און אויך איצט, צװעלף אזעלכע יאר נאכן טויס, — נישט געצויגן און נישט גערופן צו א װעלס. װאס איז העכער, שענער און גײסטרײכערז איך האלט נישס מיט ישראל שטערן, אז די ײדישע קריסיק (אין ברײטערן זין פון װארט,-אויך דעם לעזער און קינסטלער ארײנגענומעןו) האט נישט משיג געװען פרצן. אדרבא: אויך אויף דעם געביט פון פארברײטערן די האריזאנטן סון דעם קריטישן געדאנק, פון פארטיפן איר מהות. איז פרצעם השפעה—דירעקטע און אומדירעקטע—זײער און זײער גרויס. משה גראס װיל נישם אנדערש האבן, אז ארום פרצן האט זיך געשאפן אן אטמאספער, .אין װעלכער עס האבן זיך גע־ נומען פלאדזשען אלערלײ ראמאנטישע שליממזלען, פאעטישע ,בטלנים״ און ליטערארישע .קאליקעס״. ישישים און גראפאמא־ נישע זקנים און אזוי װײטער״, און ער װײםט נישט, צי ער מאכס זיך נישט װיסנדיק, אז די אינסערעסאנטע ײדישע שריםטשטעלער זענען אויםגעקומען, אויפגעװאקסן און זיך