Literarishe bleter · 1927-07-29 · 30 (29.7.1927) · p. Seite 582

30 זא ל;ס;ו *וין ז נלןסיו 582 א בילד פץ דעם םאציאל־װירםשאשטלעכן און קולטורעלן מצב םץ דעם ײדישן ישוב אין פראנקרײך. עס זןןל סעססגעשםעלט װערן פאר יעדן ישוב דער צוזאםענשטעל לויט אלטנעועסענע און נײ• אנגעקיפעגע אין די לעבסע יארן; סראפעסיןןנעלער באשטאנד; אין װאםער םאס די ײדישע באפעלקערונג איז ןןרגאניזירט אין פאר• שידענע סארײנען; דער איבערגאננ סון ײדישע ארבעטער אין דער שװער־אינדוסטריע, און ענדלעך — די אנטװיקלונג פון די ײדישע קולסודעלע און עקאנאמישע ןןרגאניזאציעם. עם איז בא• שלאסן געװארן או פצוקלײבן דעם פאטעריאל בײ די געהעריקע ןןדגאנחייציעס, דערװײל אין פארח און שפעטער אויך בײ רי פראװינציעלע פאדײנען און געזעלשאפטן. אויף דער םארזאמלוננ איז דער פלאן אנגענוםען געװארן און עס איז אויסגעװײלט גע• װארן א פינאנץ״קאמיםיע, װאסי דארף אויסגעםינען די נויטיקע געלט־מיטלען אויף דורכצופירן די ארבעט. ר־יעטד־^אנד זינט דעם אפשליסן אונזער טעטיקײטס־באריכט האט זיך די ארבעט פארן ײװ*א אין לעטלאנר װײטער אנטװיקלט. סײ םצד דער לעטלענדער שול-ארגאניזאציע און סײ פון םרײנד ה. אקצין װערט לעצטנם געסירט א אינטענםיװע זאםל־און סראפאגאנדע• ארבעט פארן אינסטיטוט אין גאנצן לאנד. אופעטום װו עס איז נאר פאראן אן אסטײלונג פון דער צש׳א, א ײדישע קולטור־גע• זעלשאפט אדער א פערזאן, װאס האט א אינטערעס צו דער אר• בעט פון ײװ׳א, װערן געמאכט םרײון זיך צו םארבינדן מיט זײ. פון די ם״יל {)כיעקטן, װאס זענען ארײננעקומען די לעצטע צײט פון לעטלאנד, װילן םיר אױססײלן די שענקונג סון דעם קאמפןןזיטאר א. שקליאר (דורך ה. אקצין): א העקטאגראםירטן עקזעמפלאר פון י. ל. פרצעס .קלעזפער״ (״װאס אץ םידעלע ש <קט') מיט אײגנהענטיקע נאטיצן און ענדערונגען פון פחבר. דעם דאזיקן עקזעמפלאר, װאם׳איז אװיכטיקעד װא־יאנס סון די ביזאהער באװוסטע טעקסטן םון דעם דאזיקן װערק און האט א גרויסן אינטערעס סארן ליטעראטור־פארשער, האט פדץ מיט א יאד ס2 ציריק געגעבן דעם א. שקליארן אויף אנצושרײבן םוזיק צו דער פיעסע. אבער אויסער דער רײנער זאמלארבעט לאזט זיך מערקן פאר דעד לעצטער צײט א שםארקערע פדאפאגאנדע-טעםיקײם אויך אין דעי פיאװינץ. דער ארגאן סץ דער צש״א מנײע װעגן״ גיט אפ א סך פלאץ סאר דעם אינסטיטוט און װײזט אן פסדר די פראק• טישע מעטאדעס פון מיטארבעט. אין ר ע ז ש י צ ע ר שלום׳עליכם• קלוב האט ח׳ ה. עטקין געלײענט א םארטראג װעגן אינסטיסוס; אן ענלעכן רעפעראט האט געהאלטן אין ב א ל װ י דער לערער ח׳ פלעפלע. זײענדיק אין *ליבוי האט ח׳ פ״םארק דורכגעםירם א זאםלוננ י פון םאטעריאלן סארן אינסטיטוט און האט צוגעצויגן צו דער זאמלארבעט עםלעכע דארטיקע סרײנד. די דאזיקע אויסגעײאקסענע ארבעט האט אװעקגעשטעלט אײפן סדר-הױם, װי עס איז שוין :עװען געמאלדן אין די םאריקע ידיעות, די פראגע װענן גרינדן א באזונדערע ארגאניזאציע, װעלכע זאל װײטער אנטװיקלען די ארבעט פארן אינםטיטוט אין גאנץ לעטלאנד אין קאנטאקט מיט דער ש׳א און אנדערע קולטוסאר• גאניואציעס. די דאזיקע ארגאניזאציע דארף אויך אװעקשטעלן איויף א פעםמן יםוד די מאטעריעלע שטיצע פארן אינסטיטוט. לויט דער איניציאטיװע פון דער צש׳א איז דעם 19 םאי פארנעלומען א באראטינג סון סארשטײער פון קולטור-געזעלשאסט־, אײנציקע טוער און פארשטײער םון דעם ריגער .סרימארג:' (די צײטונג האט אין א היפשער מאס מיטגעהאלסי צו װעקן דעם אינ• טערעם צים ײװ״א דורך דעם, װאס זי גיט אפ נאטיצן װעגן דער ארבעט־ו װעגן שאפן א געזעלשאפט ״סרײנד * פאר לעסלאנד׳. די באראטונג האמ אײנגעפונען, אז פדי די ארבעט פארן אינםטיםוט זאל טרעפן אויף א גיעסערן אפקלאנג, דארף די געזעלשאסט אױך זאמלען אח באארבעטן ״טײלװײז דעם פאראנענעם םאטעריאל סון דעם קורלענדישן און לאסגאלישן דיאלעקט, נעשיכסע סון לעטלי ײדישי ישוב אד״גל. די דאזיקע װיםנשאפטלעכע איבעט װעט אויך מיטוױרקן, אז די םינאנציעלע אקציע זאל האבן מער דערסאלנ. באלד נאך די װאקאציעס, דארף מען רעכענען, װעס די ארבעס אװעקגעשטעלס װערן פעסט. צושענקען םאר דער צענטראלער ביבליאטעק און ארכיװ פון אינססיטוט. די געזעלשאפט האט אויף זיך אויך גענומען צו בא• זארנן, אז אלע לויםיקע אויסגאבעס, סײ נישט־פעריאדישע און סײ צײטשריפטן, זאלן דירעקט צונעשיקט װעין צו דער ביפליאגרא• פישער צענטראלע קײן װילנע. א דאנק דער איבערגעגעבנקײט פון די טוער האט זיך שיין אײנגענעבן היפש אויםצוטץ. פאר דער צײט פון מיטן מאי ביז איצט זענען קײן װילנע אנגעקוםען 8 פעקלעך דרוקזאכן, אויפגע־ זאםלסע פײ פארשידענע פרײנד, מיט פיל אינטערעסאנטע—אפט זײער זעלטענע—זאכן. צ. אנד. זענען דאדט געװען נומערן סון זשורנאל ״זשערמינאל״, ״דאם נײע לעבן״ (לאנדאן, 1906), נום. 9—11 ״דער ײדישער אדבעסער״ (זשענעװא), אסאסירע פון קלײנםיכל יקטן (״א םחלוקה צװישן אבענד-בלאטט, אפאײציאן (פארװערטס) ענד קא״ (נױ־יארק), מ ספעקטארם ״י. ל. פרץ אין סעסטונג״ (אדעס, 1919) און פיל אנדערע. די פרײנט איז אויך געלונגען צו באקוםען א רײ גרעסערע אביעקטן, װי א שםײגער דעם ערשטן יארגאנג םון ניו־יארקער ״פארװערטס׳ (1897) אין קאמפלעט, װעלכע װעלן ארויסגעשיקט װערן קײן װילנע סיט פראכט. א חוץ נױ־יארק איז די אמעריקאנער סצקציע צוגעטראטן צו גרינדן עטלעכע געזעלשאפטן פון ״פרײנד״ אויך אין אנדערע פונקטן. אין רעטראיט האט די סעקציע זיך פארבונדן מיט פרײנד ע. קארמאן, װעלכער האס שוין אויך צוגעשיקט 3 פעקלעך פארי שידנארטיקן מאטעריאל פונם ארטיקן געזעלשאפםלעכן און קולטור-לעבן אין שיקאגא שטײט די סעקציע אין קאנסאקט םיט דעם איבערגעגעבענעם פרײנד פון דער אידעע פץ' אינסטיטוס, דעם פארלצגער ל. מ. שטײן, װעלכער םירט דורך פרוװן צו גרינדן א שטיצפונקס פארן אינםטיטוט אין דער שטאט. פרײנד שטײן האט שוץ צוגעשיקט פאר דער ביבליאגראפישער צענטראלע אלע זײנע אויסגאבעס, בתוכם אויך דעם פרעכטיקן חאלצשניטן־אלבאם ״ײדישע מאםיװן״ םון םאדראס געללער, װעלכער* איז געררוקט געװארן אינגאנצן אין 150 עקזעמפליארן. קאנאדע סרײנד י. זיפער, םאנטרעאל, האט לעצטנס װידער צוגעשיקט װיכטיקע מאטעריאלן, דערעיקרשט צײטונגען (טײל קאםפלעט); א גענײערע אויםרעכנונג פון די שיקונגען װערט געגעבן אויף א צװײטן ארט אין הײנםיקן נומער ״ידיעות׳. לעצטנס איז דארטן אננעהױבן געװארן אן אקציע צו װערבירן מיטגלידער פאדן אינ־ םטיטוט לויטן מיסטער פץ דער אמעריקאנער םעקציע. דעם 23־טן אפריל איז פארגעקומען אין פאנטרעאל א פארזאמלונג פון די סימפאטיקער סץ אינססיטוט םיס דער באסײליקונג פון דעם עקיעקוסיװ־מיטגליד פון דער אפעריקאנער סעקציע, פרײנד יצחק ריװקינד, װעגן גרינדן דארט א סטאבילע הילף־ארגאניזאציע פאר דעם יװ׳א. פ־אנקרײ־ אויף זײן זיצונג פון 25־טן פעברואר ה. י. האס דער פאריזער קאמיטעט אננענוםען א רײ באשלוםן װעגן זײן װײטער• דיקער פראקטישער טעטיקײט. דעם 4־טן סעיץ איו פארגעק־םען א זיצוגג פון אלע פערזאנען װאס האבן צונעזאגט זײער מ־טארבעט, כדי אײנצוטײלן די ארבעט לויט די באזונדערע געביטן. אויף דער זיצינג זענען בײגעװעו 16 מענסשן. נאך דעם ארײנפיר־װארט פין ח׳ א. טשעריקאװער האט זיך אנטװיקלם א ברײטערע דיסקוסיע. אין װעלכער די רעדנער האבן דערעיקרשט זיך אפגעששעלט אויף די פראקטישע אויפגאבעם. ס׳האבן זיך געבילדעט 4 קאמיםיעס: א) היםטארישע: נאלדבערג, טשעריקאװער, פ־ידמאן, צאצ־ קיס, ראפאפארס, רויטמאי: ב) עקאנאםיש־םטאכיםשישזו: גאלדעל• םאן, גרינבערג, פרידמאן, קלעפפיש, שנײדער; ג) ביבליאגרא־ סישע: גינזבורג, קיװעלעװיטש, קלעפפיש, ראפאפארט; ד) פילאלא־ גישע, דערװײל פץ אײן מענסשן—סרײנד װעװיורקע. דעם 2־טן יוגי איז סארגעקוםען אפארזאמלוגג פון דעם פאריזער ארבעטם־קרײז פון יװיא. די עקאנ.־םטאשיםטישע קאםיסיע האט סארגעשטעלט איר פלאן פון אן אנקעטע װאס זאל' געבן