Literarishe bleter · 1927-07-29 · 30 (29.7.1927) · p. Seite 577

577 ליסןראריזן גלוסןר 30 זא וועמען קומט דער פאר ליטעראטדר באבעל־פדיז אין 27 19? מײנערונג םון געשמאקן. װער ם׳דארף באקוםען דעם נאבעל־פריז םאר יאר 1927 םאן אדער אונאםונאז ראמען ראלאן צי איעלסזיבערענס צי פיראנדעללאז גענוג אז יעדער אײנער סון זײ װאלט דעם פריז געקענס באקומען און איז אים אויך װערט. איך װאלט זיך גערן נישט באטײליקט אין דער ליציטאציע, כ׳װאלט גלײכער געװאלט, אז דעם נאבעל־פריז פארן יאר 1927 זאליקאנען נאכאמאל״אפ■ װארםן און נישט װעלן אננעםען בערנארד שאו.' זאפיא נאלקאװםקא ביקינסע יוילישזג שריססשםעלערין אויב דער נאנעל־פריז איז אבאערונג פאר די סארדינססן םון א שרײבער, װעלכער האט געארבעט סאר דער זאך פון רער פעלקער־דערנעענטערונג, — דאכט;יך מיר, אז דאס טיפישםטע אויף דעם געבימ, איז דעם םראנבויזישן שריםסשטעלערם ז ש א ן זשיראדוס בוך א נ. .זיגסריד ע לע ליםוזען׳. כ׳רעכן, אז זײט דער םרוי דע׳ ש טע ל האט נאך קײנער םון די פראנצויזן נישט געשריבן אזוי װעגן די דײטשן םיט אזא אײרלקײט און אויסריכטיקער ערלעכקײט. דאס בוך םארדינט דעם נאבעל-פריז דערפאר, װאס ס׳געםינם זיך דערין םאלגנדע געשיכטע: ם׳איז'פאראן צװײ זיך־ליבנדיקע םרײנס, א םראנצויז און א דײטש. זײער סרײנטשאםט איז א הערלעכע, א זעלטענע, אן אײסגעטרױםטע. זײ באמיען זיך בײדע צו געװינען אט די פרײנס־ שאםט, זײ םארײניקן זיך געםײנזאם. װען דער םראנצויז איז אין אגעװיסן טאג נעװעון שטארק גײסטרײך־שעפעריש, האש דער אײדעלער דײםש אים אװעקגע־ שענקט אלם םתנה אײנעם םון די קרײזן אין ע ל ז א ם ל אטרינגע ן. װען ם׳האש זיך אבער שסעםער ארויםגעװיזן, אז ער האס עס נישס פארדינט, האש ער דעם קרײז צוריקגענומען. דער רעזולטאם םון דעם שפיל איז — דער פראנצויז איז נעװען דער באלעבאס םון אלע קרײזן סון דער דערםאנטער פראװינץ, א חוץ צװײ, װעלכע דער װערסאלער טראקטאט האס נישט אנערקענט. און ס׳האם זיך דעריבער ארויםגעװיזן איבעריק די מלחמה, װעלכע האט דאם זעלבע אנערקענט סאר םראנקרײך, נאך דערצו אוםזיסט אויסגעשחטן םיליאנען אופשולדיקע נםשות, װאס״די עװלה שרײט עד הױם םון דער ערד ארוים. שלמה גילבערט — איר פרעגט מיך — װעלכעם איז דאם בעסטע ב.׳ך? — איך םוז אײך זאבן דעם אםת. די לעצטע צײטן, װען א־ך זעץ םיך לײענען א בוך, װײזט פיר אויס, װי איך װאלט פיך אלײן אײנגעזעצט אין תםיסה. דער גרויסער ליכטיקער םאג םיט זײן םיל־םארביקן לעבע־ דיקן גערויש, די ברײטע םינסטערע נאכס, מיט אירע שװארצע װינקלען, באהאלםענע שרעקן און םודות ם ן טויט, זענען אזוי געסלעך־גרויס — אזוי געטלעך־שײן, און אזוי געטלעך־צוזאםענגע• קניפט םיט מײן הארץ, אז עס איז פראסם אן עבירה פון שרײבער, װאס ער נעמט םיך פון דעם צוו יזן, עם זענען י אמאל געװען גרויסע שרײבער, װאס האבן אין זײערע ביכער געשאפן װעלטן. װעלטן מיט ליכט און פינםטער• ניש, םיט לעבן און סויט—דאםטאיעװסקי, פאלסטאי. אזעלכע זענען הײגט נישטאו אבער דער גרויסער בלויער היםל האט קײן אײן קנײסש נישט געקריגן פון צער, און די ערד האט נישט אפגעשטעלט איר אײביקן גרינעם געלעכטער, באחנט מיט םילםארביקע בלוםעןן אז מ׳האט אזא רײכן טאסן, דארף םען גארנישט זארגן — ס׳װעט זײן גוטי ד״ר יצחק שיפער דער נאבעל־פריז דארף זײן א סיםבאל. ער דארף צוגעסײלט װערן נאר אזעלכע שרײבער, װעלכע האבן מיט זײע־ שטאיקן דיכטערישן אינדיװידואליזם דערהויבן די נאציאנאלע װערטן םון זײער םאלק צו דזזר מדרגה סון א װעלט־קונסס. דער װעג םון דער נאציאנאלער־ליטעראטור צו װעלט• ליטעראסור, — דאס איז דער װעג' אויף װעלכן ס׳דארםן זיך בא׳ װײזן די נאבעל־פריז־טרעגער, װי סימבאלן ם ן דער דאזיקער אנטװיקלונג. אויםן דאזיקן װעג צװישן א סך חשובע פרעטענדענטן אויסן נאבעל־פריז זע איך אונזער ש ל ו ם א ש. איך האלם, אז שלום אש האש פיט זײנע לעצטע װערק א-ן בםרט מיט זײן ״םאטקעגנב׳ און ״כשופפאכערין םון קאס־ םיליען־ דערגרײכט יענע םדרגה, װען דאם נאציאנאלע קונסט• װערק באקוםט דעם חותם סון א; אינסערנאציאנאלן געװיגם. דאס זענען שוין װערק פון דעם םין\ װאס מ׳קאן שוין פארגלײכן פיט די שאםוננען םון רעם נאבעל־פרח־טרעגער״ק נ ו ט האפסון: נאציאנאלע שאפוננ אין גלײכצײטיק — אויך כא־ ראקטעריסטיש פאר דער אלגעםײנער װעלט־תקוםה. אפרים קאגאנאװםקי איך קאן מיר גישט םארשטעלן, װי אזוי םען קאן צוזאםענ־ ברענגען דאם אנשרײבן אגוט בוך םיט דער אידעע סון װערן רײך. איך שטעל מיר םאר, אז יעדער שריפטשםעלער, װאס איז בארוסן צו שאםן עפעס גרויסעס, װערט ארײנגעסריבן אין דעם אנגעװארעםטן צושטאנד סון שאםן דוקא אין דער צײט, װען די װעלם פיט אלע אירע מאטעריעלע םעגלעכקײסן טוט זיך אפ שון אים. װאס האס אן אלס פערד דערםון, װאס םען װעס עס אנסון א גאלדענעם זאסל, װען עס קאן שוץ נישט לויסן? אויף װיםיל איך דערםאן זיך, איז נאך דעס, װי דער שריסט־ שטעלער האט באקומען רעם' נאבעל־פריז, האב איך אין אקור־ צעי צײט ארום געלעזן זײן נעקראלאנ, אזוי״ אז בײ םיר האס זיך אײנגעקריצט א םןרשסעלונג, אז ״ דאס איז א םיטל פםור צו װערן םון א שריפטשסעלער. אויב ס׳איז אבער א םיטל צום לעבן, דארסן דעם םיטל בא־ קימען די, װעמענם לעבן עם איו דאס שאשן. װאס שײך די ײדישע שרײבער, זענען שוין די גרײסע געשטארבן, נישט װאגנדיק אםילו צו דענקען װעגן דעם נאבעל• פריז, און די װאם זענען דא, װאלטן אים געדארםט קריגן. לעאן פאמיראװסקי בןקונם<ר ■־*לישער קךיםיקער *ון עסײוויסם יעדע עסאכע האט אזוי םיל גלײכםאםיקע און װערטםולע שעפער, אז דאם אויםטײלן דעם אדער אצװײטן קינסטלער אלם קאנוידאס פארן נאבעל־פריז איז, גאנץ אםט, נאר אזאך םון פער־ זענלעכע באצױנגען און צופעליקײטן. אײן שריםטשטעלער קען םען םער, דעם צװײטן — װינצי־ ק;ר, אײנער איז װײטער, דער צװײטער איז נעענטער צום הארץ. דאם ארויסזאגן א פײנו.ג אויף דער טעםע: װער ם׳װאלם געװעזן דער פאםיקםסער קאנדידאט םארן נאבעל־פריז, װי אויך דער זין םון דער אנקעסע װירקס נישט אזוי פיל אויםן אביעק־ פיװן אפשאצן די שריםםשטעלערישע גרויםקײטך, נאר איז גיכער א יעמאנסטראציע םון די מײנונג־געבערס אינדיװידועלע געשםאקן. אין יעדער אנקעטע טרעט ארוים אויסן ערשסן פלאן דער בא-״ײליקער אין דער דערםאנסער אנקעטע און נישט איר אײגנט־ יעכער געגנשטאנד. דאס האס אויך א װיכסיקע באדײטונג אלס מעסטונג םון פאפולערקײס, "םארשײדנארטיקײט אדער פאראלגע־