Literarishe bleter · 1927-07-29 · 30 (29.7.1927) · p. Seite 572

30 זא ליסערארישי בל*סער 572 יויעזשינםקי פרעגט מיך װעגן די טעטיקײט און די צאל מיטגלידער פון *ידישן פען־קלוב. ער פרעגט מיך אויך װעגן דער יידישעד ליטעדאסוד: — כ־האב אלץ געל־יענט — זאגט ער, — װאס ם־איז נאר פאראן אויף פויליש פון דער ־ידישער ליטעראטור, כ־האב גע־ ל־־ענט פרגן, שלום־עליכם, אש,- אנסקי, אפאטאשו. כמוז אײך זאגן—װענדט זיך צו מיר װיעזשינסקי,—אז די ײדישע ליטע־ ראטור פארמאגט א רײ ערשטקלאסיקע שריפטשטעלער, װעלכע װאלטן אויך אין אנדערע גרויסע א־יראכעישע ליםעראסורן פארנומען אן אנגעזעענעם ארט. כ־האב געהערט װעגן דער פאר־ שטארקטער פארצװײגטקײט פון דער ־ידישער פרעםע, װעגן די גרײסע אויפסוען אויפן געביט פון שול־װעזן, ס־איז מיר נאך אויסגעקומען זיך צו באקענען מיט אן ארבעט װעגן ײדישן װיסנשאפטלעכן אינסטיטוט, װעלכער שט־יט אויף א הױכן קול־ טורעלן נױוא. א־־ן זאך אבער חדושט מיך שטארק. פאר מיר איז פשוט אומפארשטענדלעך דער עלעמענט ײדישע נאציאנא־ ליסטן, װאם שרײבן אײף פויליש, װי, למשל, די ״נאש פשע־ גלאנדאװצעס״, װעלכע האלטן זיך פאר נאציאנאלע ײדן און שרײבן פויליש. כ־מײן אז ז־י ברענגען נישט קײן נוצן דער ײדישער שפראך און קולטור, אפשר נאכמער: ז־י ברענגע■ פיל שאדן, װײל קעמפנדיק פאר זײער עקזיםטענץ, קעמפן זײ דאך ממילא מיט דער ײדישער שפראך. װאלטן ז־י כאטש פא־ פולאריזירט די ײדישע ליטעראטור און געגעבן םיסטעמאטישע איבערזעצונגען און ידיעות פון דער ײדישער ליטעראטיר, װאלטן זײ כאטש געהאט אט דעם פארדינסט. און טוען ז־י עם נישט, איז עס א בפירושע עװלה. — — איר קלאגט זיך, אז די ײדישע ליטעראטור איז נישט פאפולער בײ פאליאקן, אבער עם איז אײער א־יגענע שולד. זעט: די פוילישע ליטעראטור, װיפיל מי און אנשטרענגונג ס־װערט פארװענדט פאר פראפאגאנדע־צװעקן. אט גיבן די ״װיאדאמאשטשי ליטעראצקיע״ ארויס א םפעציעלע חודשלעכע ב־ילאגע אין פראנצויזיש און דײטש מיט ידיעות, אפהאנדלונ־ גען און איבערזעצונגען פון דער פוילישער ליטעראטור. דאם זעלבע דארפט איר אויך טון. איך מ־ין, אז .סוף בל סוף װעט מען זיך מוזן פארינ־ טערעסירן מיט דער ײדישער ליטעראטור. זאלן נאר צוקומען נאך עטלעכע אשס, אפאטאשוס א. א. דאס וועט שוין צװינגען. — איר דארפט זיך באמיען אנצובינדן א קאנטאקט מיט דער פוילישער שריפסשטעלער־משפחה, פארינטערעסירן זי מיט אײערע גײסטיקע דערגרײכונגען און באמיען זיך, זײ זאלן מוזן זיך פארינטערעסירן מיט דער ײדישער ליטעראטור. כ׳דערצ־יל װיעזשינםקין װעגן דער גרויסער צאל איבער״ זעצונגען פון דער פױלישער ליטעראטור אױף ײדיש. פאר װיעזשינסקין איז עס א נײעס, עס װונדערס אים דער פאקס. — דער אינטערעס בײ ײדן פאר דער פוילישער ליטע- ראטור און פוילישן שריפטשטעלער איז פאר מיר אן אנגענעמער סיורפריז. מ־װײםט עס גארנישט אין אונזערע קרײזן. מיר דארםן זיך אפטער צונױפטרעפן, געמ־ינזאם עפעם טון, העלפן זיך װי גוסע אמתע סר־ינט. און נישט לעבן אין אזא ןפגעזונדערסקײס. איר דאדפט סיך קאנען,—זןוגט צו מיר װיעזשינסקי— אז איך בין נישט קײן פראזן־דרעשער. איך מײן מיטן גאנצן הארצן און ערנסט. באקאנט מיך מיט ײדישע שריפטשסעלער, פירט מיך ארײן אין א־יער ליטעראטן־קלוב. מיר מוזן זיך קן־ נען. טוט עס װי אמשנעלססן,—דערמאנט מיך װיעזשינסקי בײם געזעגנען. ש• ל• שנײדערמןןז און אויפריכטיקע באצױנג מצד דעם קאנגרעס צו דער ־ידי־ שער ליטעראטור. דעד קאנגרעס האט אנערקענט אלס גערעכטע די ײדישע פאדערונג צו האבן אן אומאפהענגיקע. אײגענע פען־צענטראלע. נאר דער פראנצײזישער קריסיקער ב ע נ ז ש א מ י ן ק ר ע ם י ע — דער רעדאקטאר פון ליטערארישן זשורנאל ״נאװעל־ליטערער״ — האט געשטעלט צום אפשטימונג די פראגע פון ארם פאר דעם ־ידישן צענטראלן פען־קלוב. אין צוזאמענ- האנג דערמיט, איז אנגענומען געװארן א רעזאלוצ-־ע װעי־כע לױטעט װי באװוסט: אין אײן לאנד קענען ז־ין עטלעכע פען־ צענטראלעם, אבער נישט אין א־ין שטאס. אזױ ארום איז אפגעװארפן געװארן דער פארלאנג פון ײדישן ליטעראטן־ פאר־־ן. װעלכער האט געװאלט דעם צענטראלן פען־קלוב עפע־ נען אין י־ארשע. כ־מײן אבער. אז דאס זענען קלײניק־יטן. און ס־איז אפשד פאר אײך פיל גל־יכער. װײל עפענענדיק דעם צענ־ טראלן פען־קלוב אין װארשע, װאלט ב־־ם בעסםן װילן געקו־ מען צו קאנפליקטן מיטן פוילישן פען-קלוב, װו דער פוילישער קלוב װאלט שטענדיק געזיגט. און דאס זענען זאכן, װעלכע מ׳דארף אױסמײדן. דער י־דישער צענטראלער פען־קלוב קען זײן אין א צװ־יטער שטאט, און אין װארשע אלס פיליע פון דער צענ־ טראלע װעט איר קאנען אױפנעמען א־־ערע געסט, װעלכע איר האט בדעה א־ינצולאדן. אין דעמזעלבן טאג האט גערעדט א־יער דעלעגאט ל ע א ק ע נ י ג, מ׳האט אים גןןר װײניק פארשטאנען, ער האט אלץ דעריבער געמוזט צוגעבן שריפטלעך. אויף די איבע־ ריקע זיצונגען האב איך אים שוין מער נישט געזען. איך האב זיך מיט אים געװאלט פארשטענדיקן, נאר איך האב אים שוין מער נישט געטראפן. עס איז אנגענומען געװארן א רעזאלוציע. פארגעשלאגן דורך דעם בארימםן ענגלישן שריפםשטעלער גאלסװארטי, אז אין פאל פון א מלחמה דארף דער קאנ־ טאקט צװישן די שריפטשטעלער אין אלע לענדער נישט אי־ בערגעריסן װערן און ם׳דארף אלץ געטון װערן בכדי אפצו־ היטן קונסט־װערק פון צעשעדיקונג. די פראגע װעגן איבערזעצונגס־קורארן פראיעקטירט דורך א שריפטשטעלער פון די פאר־יניקטע שטאטן, איז אפגעלײגט געװארן אויפן קומענדיקן קאנגרעס, װעלכער איז שױן בא־ שטימט געװארן אויף איבער א יאר אין אסלא. דאס איז א־־גנסלעך די ארבעט פון דעם פען־קאנגרעס, אבער נישט קוקנדיק דערױף, װאם דער איצטיקער פען־קאנ־ גרעס איז נישם געװעזן אזוי פרוכטבאר, האט זיך אבער פארט געלאזט באמערקן א ז־־ער פר־־דיקע דערש־ינונג. שרײבער. װעל־ כע װאלטן אין זײער לעבן זיך קײנמאל נישט באגעגנט, שרײ־ בער פון פארשידענע ליטעראסורן, קלענערע און גרעסערע, האבן זיך איצטער צוזאמענגעטראפן און װעלן זיך יערלעך װײ־ טער צוזאמענטרעפן. עטלעכע און צװאנציק פארשט־־ער פון פארשידענע ליטעראטורן האבן צוזאמען פארברענגט עטלעכע סעג, באזוכט סארשידענע שפעט, אנשטאלטן. אינסטיטוציעס, און אומעסום זענען מיר פרײדיק אויפגענומען געװארן. עפעס האט זיך געפילט א דערנענטערונג. עפעס אן אנ־ הײב פון א פארברידערונג. כ׳רעכן, אז דאס אלײן, דער פרוװ פון דערנענטערן שריפטשטעלער פון פיל מלוכות, װעלכע האסן זיך און פרעסן זיך אויף אין זײערע שטענדיקע פאליטישע קאמפן. — דאס אלײן איז שױן א גרויםער פארדינסט פונם פען אינ־ טערנאציאנאל.