Literarishe bleter · 1927-07-22 · 29 (22.7.1927) · p. Seite 565

ליסןרןרזןן נלזנסער 29 זא א ל־־יעכערל־יעכע און אל־־טפרענהישע טעמע *) פ• ני• דאסטאיעװםהי םןןראליש — צוליב יענער חוצפהדיקער זעלבסטצץםרידנקײם, מיט װעלכע זײ רעדן ארוים די דאזיקע קארטאװעדיקע אותױת; צוליב יענער קינדערשער באריםערײ, װאס זײ באהאלטן נישט אםילו אײנער פון דעם אנדערן, מיט װעלכער זײ םײנען זיך אײנער סאר דעם אנדערן, נאכמאכנדיק זיך די שפראך םונם םעטערבורגער פאריקםאכערס ױנגל. דא איז דאם צוםרידן זײן סון דער גאנצער לאקײשאסס עקלהאםטיק. איר םעגט אײך זאגן װאם איר װילט, כאםש דאם איז טאק* אלט, >ןבער עם הערם נישם אויף צו זײן משונהדיק דװקא דערסאר, װאס בײ לעבעדיקע םענטשן, םרישע און געזונטע, איז רעכט צו רעדן אויף א שפראך א םאגערער, דעריבער, קרענק• לעכער. אװדאי םארשטײען זײ אלײן נישט די גאנצע חלשות און קבצנות םון דער דאזיקער שפראך (ד. ה. גישט פון דער פראנצוי• זישער, נאר סון דער, װןןס ז י י רעדן), און םחמת אוםאנטװיקלס־ קײט, קורצקײם און ארעמקײט םון וײערע געדאנקען, זענען זײ דערװײל א גרויל װי ציפרידן םון דעם מאטעריאל, װאם זײ הןןבן אויםגעקליבן אויף אויםצודריקן די דאזיקע קורצינקע געדאנקען זײערע. זײ זענען נישט בבח צו באנרײםן, אז איננאנצן םגולגל װערן אין םראנצוױן קאנען וײ םזןרט נישט, אויב זײ זענען גע• בוירן און אויסגעװאקםן אין רוסלאנד, זײ םעגן זיך פלאפלען די ערשטע װערטער;ײערע אויף םראנצויזיש סון די באנעס און שפעטער פראקסיקירן זיך בײ גוװערנערן און אין דער געזעלשאסט; און אז דעריבער םוז רי דאויקע שפראך ארויםקופען בײ זײ א טויטע, און נישט קײן לעבעדיקע, נישט קײן נאטירלעכע, נאר א געםאכטע, א שפראך א סאנשאסטישע און א פשוגענע—ןןט םאקע דערםאר, װאם מ-האלט עם םיט אזא עקשנות סאר אן עכטע, סים אײן װארט — גןןר קײן ס־אנצויז גישט. פחפת ארוס, פונקס װי קײנער, װעס קײנםאל נישט בכח זײן אײנצולעבן זיך אין אלע סיפע אײננעבוירענע עלעפענסן םונם לעבעדיקן פראנצויזישן לשון (סײדן זײ זענען געבוירן אינגאנצן פראנצויזן^; זײ װעלן אײנחזרן נןןר דעם פרעפדן לכתחילה געבארגטן זשארגאן, און אויב שוין גאר א םך — איז די פאריקמאכערשע חוצפה םון דער םראזע, און דערנןןך אפשר אויך די געדאנקען. די דאזיקע שפראך איז א פין געגנבעבע, און דעריבער איז קיין אײנער םון די רוסישע פאריזער נישט בבח סאר זײן גאנץ לעבן ארויסצוברענגען אויף דער דןןזיקער געגנבעטער שפראך קײן אײן אויםדרזק אן אײגענעם, קײן אײן נײעס אריגינעלן װןןרט, װאם פ׳זןןל עס קןןנען אויפכאפן און לןןזן עם אין גאס ארײן,—װןןם יעדער םראנצויזישער פאריקמאכער־ױנגל איז עס אבער יןן אימשטאנד צו מון... ...פויזנדיק אזוי מי קנעכט פאר די סאריקפאכערס שפראך■ פארמען און םאר זײער מײנוגג, זענען די רוסישע פאריזער נא• טירלעך אויך קנעכט פונם פראנצויזישן געדאנק, אויף אזא אזפן םארםשפטץ זײ אלײן זײרע ןןרעכע קעפ צום טרויריקן גורל נישט צו הןןבן א גאנ׳ן לעבן קײן אײן אײגענעם געדאנק. יא, די חקירות װענן דער שערלעכקײם םון אננעפען א םרעמדע שפראך ןןנשםאט דעם אײגענעם םאםע־לשון, סון קינד- װײז אויף, איז בלי־סםק א לעכערלעכע און א אלט־פרענקישע טעפע. א נאאױוע ביז צו אומאנשטענדיקײס; פיר דאכם זיר ןןבער, אז זי איז גאך גארנישט אזוי אויסגעדרןןשן, אז פיזאל שוין נישכ טןןרן פרובן םארװארםן אויף דער דאויקער טעמע אױך א אײגן װארט. און סיאיז גלאט נישטןן אזא אלסע טעפע, װןןס פ׳זןןל נישס קאגען זןןגן עפעס נײס. איך פרעטענדיר נאטירלעך נישט אױף נ ײ ס. ןװי קום איך) ןןבער כיװעל פארס פרובן, כןןטש כדי גרינ• גער צו פאכן אויםן הארצן: כ׳װעל םארט זןןגן. םיר װןןלט זיך אויך שרעקלעך װעלן, װי ס׳איז ארויסברענגען םײגע רעױטת װןןם סןןפולערער, אין דער הןןסנונג, אז א װעלכע ם׳איז מאדאם םון די הויכע פענסטער װעס עס איבערלײנען. איבעדז. ז• ך• ם׳אר אים רוםן ס׳איז אױף די דןןזיקע דײטשע בעדער, בפרט אויף די, װןןס זענען אין דער םןןדע, למשל אין ע מ ס... אין עםס קןןנט איר די רוםן דערקןןנען קודם־כל אן דער אויס• שפראך, ד. ה. ןןן יענער רוםיש פראנצויזישער אויסשפראך, װןןס איז שײך בלויז צו רוסלאנד און װןןס הןןט אפילו אויסלענדער שוין אנגעהויבן ארויסצוברענגען פון די כלים. איך זןןג .שוין ןןנגעהויבן׳, װײל ביז אהער הןןבן םיר גע• הערס דערםאר לויטער שבחים. איך װײס, פיװעט זןןגן, אז םיאיז שרעקלעך אלט ןןנצופאלן אױף די רוםן םאר זײער פראנצויזיש רעדן, אז םײ די םעמע, םײ דער פוםר־השכל אױ צו אפגענוצט. נןןר פאר םיר איז גןןרנישט ד ןן ם א חידוש, װןןם די רוםן רעדן נישט צװישן ז-״ך קײן רוםיש (םװאלם אפילו געװען םשונה• װילד, װען זײ װןןלטן יא גערערט רוסיש), נןןר ר ןן ס איז םיר א חידוש, װאם זײ מײנען, אז זײ רעדן גום םראגצוױיש. װער הןןט דןןס אונז ארײנגעקלאפט אין קאפ ארײן אזא נארישע אײנרעדע• נישו ס׳איז גןןר קײן סםק נישט, אז זי האלט זיך נאר םחפת אונזער עם־הארצות. די רוסן, װןןס רעדן סראנצוױ (ד. ה• די אום• געהײערע םאםע אינטעליגענטע רוסן), צעטײלן זיך אויף צװײ הויפט-קאטעגןןריעם: אויף אזוינע װאם רעדן שוין בפועל-פםש שלעכט םראגצויז, און אויף אזוינע,װןןס טראכט) זיך, אז זײ רעדן װי די אםתע פאריזער (די גאנצע העכערע געועלשאסט אונזערע), הנם אין אםתן רעדן זײ פונקס אזוי בפועל-פפש שלעכט װי די ערשסע קאטעגאריע. די רוסן םון דער ערשטער קאטעגאריע דער• גײען ביז שטותערײען. איך זעלבסט, לפשל, הןןב שפאצירנדיק אײנער אלײן םארנאכטלעך אויף די ברעגן ם.ץ לאן, באגעננס צװײ רוסן—א פאנספערשוין און א דאפע, באיןןרנטע פענםשן, װןןס הןןבן םיט א העכסט פאחןןרגט פנים געשםועסט, קענטיק, װעגן זײער אװיכטיקן פאםיליעי־ענין, װןןס הןןט זײ זײער אינטעדעסירט און אםילו באופרויקס. זײ הןןבן גערעדט אויסערזיכיק, אבער אויף םדאנצויז און זײער שלעכט, .ביכערדיק׳, םיט טויםע אומגעלום־• פערטע םראזן און ןןםטמןןל שרעקלעך פאטערנדיק זיך אויםצודריקן דעם געדאנק ןןדער דעם נױאנס סונם געדאנק, אזוי אז פאר אום• געדולד האט אײנער אונטערגעזאגט דעם אנדערן. זײ הןןבן אוגטער• געזאגט אײנער דעם אנדערן, אבער בשום אוםן הןןבן זײ זיך נישט געקאנס כאפן און אנהײבן צו רעדן רוסיש. אדרבא, בײ זײ איז געװען גלײכער צו רעדן שלעכט און א,וי, אז פ׳האט זײ שיער• שיער, חם־ושלום, נישט פארשטאנען, אבי אויף סראנצױז. דןןם הןןט םיך פלוצליננ איבעראשט און אױ בײ פיר אויסגעקופען פשונה װילד, הגם איך הןןב דאס שוין באגעגנט אין םײן לעבן הונדערט םאל. די הויפטױאך איז, װאם דןן איז געװים גארנישט שײך קײן .גלײכער׳ (הגם איך האב נןןר־װאס געזאגט .בײ זײ איז געװען גלײכעױ״), נישט שײך קײן בחירה: פשוט, םירעדט אויף שלעכט םראנצוױ אוים געװױנהײם, װײל ס׳אױ א פנהנ, נישט שטעלנדיק זיך גןןר די םראגע, אויף װעלכן לשון ס׳אױ באקװעפער צו רעדן. עקלהאפט איז אויך אינם דאזיקן אומגעשיקסן םויטן לשון די דןןזיקע גרןןבע, אומגעשיקטע, דאםגלײכן טויטע אויםשפראך. דןןס רוםישע פראנצויזיש פון דער צװײטער קאטעגןןריע, ד. ה. די שפראך םון דער העכערער געזעלשאםט, צײכגט זיך װידער טאקע קודם־כל אויס מיט דער אויסשפראך, ד.ה מ׳רעדט באפת כלופרשט װי א פאריזעל, און םונדעסטװעגן הײבט זיך עס נישס ןןן — און די םאלשקײט גרילצט ארוים פונם ערשטן קלאגג און קודם־כ־ דװקא ןןס צוליב דער דןןזיקער אנגעשסרענגטער געמאטערםער אויסנעטןןקטקײט סון דער אויסשפראך, צוליב דער פגישפדיקײט פון דער נןןכםאכוגג, צוליב דעם!ןנגעשטרענגטן קארטאװען, צוליב דעם אופאגשטענדיקן שםײגער ארויסצורעדן א ,ר׳ און ועל-כולם *) די דןזיקס םור1ת זענען נעערינן םין דעס נרויסן ריםיזן עריס:ו• םםעיער *ין יןר 1876. װ?ן דזר ײדיםער יײזננחנר װ*ם זיך םםריה זײן *ומע. סים, װי ד* םםײם: .ריסים־, סוריכסן *ײף ,ײוים׳, *ין װי ,פרזננויז״ — *װף ,יויייס״, *ין װי .רוסן״ ססעין .דדן״ — װעם ןר ה^כן ןן *קסועין *רסיקי. דער איעערז.