Literarishe bleter · 1927-07-22 · 29 (22.7.1927) · p. Seite 564

29 זא י ׳ סוו*ו י ע ז נלזסעו 564 וועמען קומט דער פאר ליטעראטור באבעל־פריז אין 27 19? פאר זײן נאנצער שריםטשטעלערישער טעסיקײט. ס׳איז אפילו פאראן אײן װערק פון א פראנצויזישן שריםט■ שטעלער, װאס ברענגט ארײן אין דער םאדערנער פראזע נײע װעגן און שטרעמונגען, דאס װערק עסנט ברײטע האריזאנסן און באהאנדלט אויף א װונדערלעכן אויפן די פראבלעמען און בא• דערפנישן פון מאדערנעם פענטש אזוי װײס, א1 אין א געװיםן זין פארדינס דאס םערקװירדיקע בוך אױף אן אלװעלטלעכן פריז. דאס װערק איז *בעללא״ סון זשוראדא. ער איז א פראזאיקער, װעלכער פארנעמט איבט אײנעם סון די אנגעזעענסטע ערטער אין דער םאדערנער םראנצויזישער ליסעראטור. אבער דעם פריז פארן יאר 1927 דארף באקוםען סןןםאס מאן ער האט אים ערלעך פארדינט. ב. קארליבוס איך פארשטײ נישט דעם זין פין א־ועקששעלן אזא פראגע בײ א ו נ ז — פאר אונז. מיר זענען ,אויסגעבונדן׳ מיט דער נאנצער װעלט און שפא• צירן פרײ ארום איבער די װעגן און שטעגן פון אלע פרעםדע ליטעראטורן. דערבײ אבער זענען מיר פאר דער גרויסער װעלט נאך אלץ עקזאסיק. נישס די װעלט קאן אונזער לעבן און נישס זי אינטערעסירט זיך פיס אונזער גײסטיקן שאםן. א פראגע װעגן דעם נאבעל־פריז. װער װעט אונז ה ע ר ן? צו װעמען װילן אונזערע מײנונגען דערגרײכןז ם׳זאגט: אין דעם נאבעל-קאפיטעט דעצירירן—פראסעקציע און דיפלאפאטיע. מעגלעך, ״אבער אויך די פ־אטעקציע שסיצט זיך אויף גרויסע ליםערארישע װערםן. צי קאן מען אנװײזן אױף אײן נאבעל-לאאוראס, װאם זאל באםת נישס הןבן ארײנגעברענגס קײן אײגנארטיקע װערסן ״אין דער ליטעראסורו מיר ײדז װאלטן אויך געװןןלט באקומען די סאנקציע פון דער גרויםער ליטעראטור־אקאדאםיע, און אס דער װילן איז דאך דעד פאטער פון דער איצסיקער אנקעטע. אבער ם׳איז קלןןר, אז בײ דער איצמיקער לאגע איז עס פשוסער דאנקישאסיזם װעגן דעם ערנםט צו טראכטן. א םך צװעקפעםיקער װאלס נעװעזן פאר אונז. צו טראכסן מאקע װעגן די מיטלען, װאס קןןנען װארפן א בריק אויף דעם תהום צװישן אונזער געטא און דער גײיסער װעלס. צי זענען פאראן אזעלכע מיטלען? א יארלעכער ײדישער פריז פאר דער בעסטער ײדישער דיכטערישער שאפוננ,-א פריז פון א גרעסערער געלד־סוםע פאר■ בונדן םיט א נעװיסן פײערלעכן אקט און אויםגעטײלט סון אן אויטאריסעטער אינסראנץ — װאלס אונז אסך נענטער גע■ בראכט צום דערפאנטן ציל. װעגן אוא מין פריז לאזס זיך אבער אויך נישט רעדן אזוי לאנג, װי פיר האבן נישט קײן שטענדיקע אױטאריטעטע רעפרעזענטאנץ פון דער ײדישער קילסור (אין אלע אירע פארמען און אפצװײגונגען). — אזא רעפרעזענטאנץ װאלס באמת געקאנט זײן די בריק און די פארבינדונג צװישן אונז און דער פרעםדער װעלט אויפן גע- ביט פון גײסטיקן שאען צי װאלט נישט צײט געװעזן אס די זײער־װיכטיקע פראגע אװעקצושטעלן אויפן סדר-היום? עס איז א קאמסליצירטע פראגע, װאס םאדערט א ברײטע־ רע באהאנדליננ. אײי םיל אוטיפיעס זענען פארװירקלעכס גע■ װארן. אפשר:... עס איז יער אײנציקער װעג, װאס פירט באמת צום ברײ• טערן טראקט. אויף דעם טראקט מוזן מיר ארויס. — װײל מיר װערן דערשטיקט אץ געטא... נ נח פרילוצקי איך םײן, אז באיביס האס פשר םארדינט די נאבעל־פרע־ םיע פאר דעם אפת, װאסער האט געהאט דעם פוט אויסצושרײען אין זײן ״אין פײער״. חוץדעם האטערלעצטנס אנגעהויבן שרײבן אויך שװאכע זאכן, א סיםן, אז ער איז שוין נאר ראוי םאר אן אינטערנאציאנאלער אויםצײכענונג. משה גראם נעבן ם. גארקי, װעלכער װעס אים םףהסתם, צוליב פאלי• טישע םעמים, נ י ש ט באקוםען, איז לויט םײן םײנוננ, ט א ם א ס םאן דער װירדיקססער קאנדידאט אויף דעם הײ־יאריקן נאבעל• פרײז. װארום ער איז אײנער פון די גאר זעלטענע דיכטער אין דעם נאך־םלחםהדיקן אײראפע, װאם האט דערהאלטן און פארמערט זײן גײסטיקן פארמעגן אויך איןידי צײםן פון אלגעםײנער גײס־ טיקער ירידה, דער אײנציקער, םײן איך, װאט האם געהאט דעם פוח, בײצושטײן דעם גרויםן נסױן פון דער אויסגעלאסענער, קבצניש-צעהוליעטער צײס און איו נישט נכשל געװארן מיט איר. ער האט דערםיט דאקוםענטירט זײן שסארקן קינםטלערישן כאראקטער. סאמאס םאן איז דער װידעראויפבויער פון דעםליטערארישןחורבן אין אײראפע. ער האט ארויס• געדאטעװעט פון דעם גײסטיקן כאאס די אידעע פון דער קינסס• לערישער פ א ר ם, װעלכע ער האט״ פארװירקלעכט אין זײן אײ■ גענעם װערק. דאם איז שוין מער, װי א ליטערארישער אויפטו. דאס איז די םאניפעססירונג פין זײן הוםאניסטישער ליבע צו דער געשםאלט, צו דער מענטשהײט—אין מיס אט דעם אײדעלן קינסטלערישן הוםאניזם דערפילט טאפאס מאן אויף א טאפלטן אופן די אינערלעכע הנחה פאר דער ז־ערגרײכונג פונם נאבעל־פריז. טאםאס םאן האט װידער אײםגעהויבן די אײראפעישע ליםעראםור םון איר גײסטיקער געפאלנקײם, פון איר אנמ״דכטיקן ציניזם. ער האט איר םיט זײן אײגענעם שאפן צוריקגעגעבן דעם גלױבן אין איר גײססיקער שײנקײט און האס אויפגעהאלטן די װײטערדיקע דעגענעראציע פון דער ליםעראסוד דערמיט, װאס ער האט איר, אלם דיכטער און דענקער, קלאר געמאכס די קינםטלע• רישע דעפאראליזאציע, װאס ליגט אין אירע זעלבעםטמערדערישע גײסטיקע םיגופים. ער האט װידער פתיר געװען דיגרויסע קונסט. און עם איז אן א םפק די װירקונג פון זײן קינםטלערישער פער• זענלעכקײט, װאס עם זענען סוף פל םיף ליקװידירט געװארן ענדלעך די אפנארערישע ,חנלי לידה״ פון א גאנצן דור צע־ פיעשסשעטע װײבערישע ליטעראטן און װאס אײף זײער ארס איז װידער אװעקנעשטעלט געװארן דער אלטער אײביקער אידעאל פון י צ י ר ה. דאס איז, אזוי צוזאגן, דאס פענטשהײטלעכע קאנסטריקטיװע פרידנםװערק םון״ דעם״קינםטלער טאםאסמאן. .דא־ נעבן■ אבער האט ער נאך אננעשריבן אין די לעצטע יארן דעם— אין פםות און אין איכית — נרויסן ראםאן .דער צײבערבארג/ א װערק, װאם איז אלײן בפוח צו "רעהאבליטירן די הײנטײזע פארארעמסע אײראפעישע ליטעראסור, א פראכטפולער קינסטלערי־ שער בגץ, װאם אין זײן שטארקײט אין הארמאנישער שלםות איז באגרינדעט זײן גײםטיקע אײביקײט. םטאניסלאװ באלינסקי םןןין-נער פויל״שע־ דײכםעד דעם נאפעל־פריז פאר ליטעראטור אין יאר 1927 דארף בא־ קוםען דער גרויםער דײטשער שריםטשטעלער מאמאם םאן