Literarishe bleter · 1927-07-22 · 29 (22.7.1927) · p. Seite 563

563 ליסןוןרי׳וו נלזסז ר 29 זא װעגן דער ײדישער פרעםע אריף דער פארשטײענדיהער ^זינטערנאציאנאלער אריסשטעלונג אין קעל־ין ד׳רישראי^רובין בערלין הייפט-פארװאלטונג פין דער אױםשטעלינג, םײ םיט דעם ד׳ר באדנהײמער, ױעםען עם איז אנגעםארטרויט געװןןרן גו זןןרגן עװענםועל פאר א ײדישער אפסײלונג. האבנדיק געגויע ידיעות װעגן דעם פלאן פון דער אױסשטעלו.ג האבן מיר אויםגערוםן א באראטונג פון די ײדישע, העברעישע און דײטש־ײדישע זשור־ נאליסטן. אין דער באראטונג האבן זיך באטײליקס עטלעכע גענ־ דליק פערזאן. די םארשטײער םון אונ;ער גהפע (אײגנסלעך די איניציאטיװ־גרופע םון גאנגן ענין, די ח*ח סשעריקאװור, י. קלינןזװ, נ. גערגעל, י. רובין א. א ) האבן אנטװיקלט פאר די פארואםלטע דעם פלאן, װאס מיר האבן ןןנגענופען םון פריער, נעםלעך 1) כלפי חוץ און רײן־ארגאנױאטאריש קענען אלע דרײ גרופן (ײדישע פרעסע, הענרעישע און די פרעסע אויף אנדערע שפראכן. די אזוי גערוםענע ױדאיק־פרעםע׳ו בילדן א אײנהײטלעכע אפטײלוננ. 2) כלפי פנים און אין דער פאק: שער אינערלעכער ארבעט איז יעדע פון די סעקציעס אויטאנאם און יעדע םון זײ ארבעט פולשטענדיק זעלבסטשטענדיק. 3) עס װערט געבילדעט אן אלגעכײנער אויסשוס, װעל• כער םארנעמט זיך מיט זאםלען די נײטיקע סומען פאר אײנ־ ארדנונג םון דער ײדישער אפטײלונג. 4) םין דעם רוים, װי אויך פון דער אלגעמײנער סמעטע, באקומט די ײדישע סעקציע 40 פדאצ. עס האט זיך אנגעהויבן א דעבאטע ארום ז^ונזער פלאן. די םןירשטײער םון דער יאהודיםטיש־דײטשער פרעסע האבן אייסגע־ דריקט זײער צװײפל, צי איז בכלל געװונטשן, אז ײדן זעלן אויף דער אויסשטעלונג .מאכן םאר זיך שבת״. צי איז אםשר נישט גלײכער, אז דײטש־ײדישע צײטונגען זאלן זײן אויסגעשטעלט אין אלגעםײן״דײטשן פאװילאן א. א. װ. צום סוף איז אונזער גאנצער פלאן אנגענופען גע■ װןןרן און עס איז געבילדעט נעװארן א צײטװײליקער נעמײנזא־ מער קאמיטעס, אין װעלכן פין אונזער זײם זענען ארײן די ח״ח יעקב לעשצינסקי, א. סעריקאװ און י. קלינאװ. עם זענען שוין אנגענוםען געװןןרן טריט אויך אויםן געבים פון שאסן םיטלען פארידער ײדישער אפטײלונג, אזוי, לםשל, איז שױן נעשטאנען די פראגע װעגן אן אסיגנירונג לטובת דער ײדי־ שער אפטײלוננ אויף א זיצונג פון לאנדם־פארבאנד םון די ײדישע קהלותיאין דײטשלאנד, א־ן אין פרינציפ איז די םראגע באשלאסן געװזןרן פאזיטיװ. אויך די קעלנער קהלה האט פאזימיװ באשלאסן די םראגע װעגן אן אסיגנירונג א. א. װ. אב. קאהאן רעראקטאר פון ״פאר־ װערכס" האט אויך צוגעזאט א סובװעגץ לטובת דער אײנארדנונג םון דער ײדישער אפטײלוננ. םען דארף האפן, אז אין םיטלען — און געלט דארף די ײדישע אפט־ילונג קאססן א סך — װעט קײן פאנגל נישט זײן. אין דער ערשטער רײ װעלן זיך םוזן באשטײ• ערן לטובת דער אויסשטעלונג די עקםפאנענטן גוםא. די ײדישע צײכונגען. איצט זענען םיר שױן ארײנגעטרעטן אין דער װײטערע פא־ זע סון דירעקטעי ארבעט צוצוגרײטן די אויםשטעלונג גוםא. איך האב דערבײ בדעד״ פארשטײט זיך, אונזער ײדישע םעקציע. די ארבעט איז אשװערע און םאראנטװארטלעכע, מען דארף אױם־ שטעלן אויסשעפנדיקע רשיפית סון אלע ײדישע צײטשריםטן אםאל און איצט, און די דןןזיקע אלע צײטשריפטן צײלן זיך דאך, אן עין הרע, אין די גרויםע- גרויםע הונדערטער, אויב נישס טויזנ• מער. עם איז אויםגעקליבן געװארן צו סירן און צוצוגרײטן די ערשטע װיסנשאסטלעכע זןןפלונגם־ארבעט א קאמיםיע אין פאלגנ־ דיקן באשטאנד,—די ח׳ח טשעריקאװער, בנציון בץ, קורסקי, קלי■ נאװ, קין און רובין. עס איז צו האפן. אז אלע ײדישע צײטינגען, װי בכלל אלע די, װאס קענען מיטהעלסן אין דער ארבעט, װעלן עם טון ענער־ ניש און מיט רצון. אינזער ײדישז דפטײלונג אויף דער אינטערנאציאנאלער פרעםע־אויסשטעלונג דארף זײן גוט און פולשטענדיקי — ס׳איז שוין איצט קלןןר םאר אלעפען, אז דער נאטירלעכער װילן ארויםצוגײן פיט אונזער ײדישער קולסור םון די אײגענע ד׳ אסות אויף דער גרויסער װעלם, אױ א װיכטיקער ענין. צו לאנג הןןבן םיר זיך, װי שעםעװדיקע, אומבאהאלפענע קינדער, נעהאלטן אין אײן םוליען אין אײגענעם .רשות היחיד׳. אויב אפןןל, אין אנהײב םון דער השכלה־עפאכע, איז פאר א־נז געװען אן אויםגאבע ,דורכצוהאקן א םענםטערל אין אײראפע״, — פעגן םיר שוין איצט, נאך פיל צענדליקער יארן פון אײגע• נער אײראסעישער ק לטור־בוױנג, זיך שטעלן םאר אן אויפנאבע: ״ןןפן צו סינורירן, צוגלײך םיס צלע אידעיע, אין גרויםן שוי־ סענםטער׳ פון דער געואמטער אײרןזפעישער קולטור. אין א־ירןןפע האט מען זיך װענן אונז אפילו דערװוסט אין די לעצטע יןןרן, — צופעליק, נישה םיםטעפאטיש, םען האט נאך בײ הײנטיקן טאג אפט נישט די ריכסיקע פארשטעליננ װעגן אונ־ זער םאדערגעם קולטור־פארמעגן. מיר האבן'זיך אי, דעם פרט צו אסט םארלןןזט אויף דער גנאד פון װײניק־םארינטערעסירטע ״יהו־ דיםטישע׳ אגענםן, אין דעם פרט האבן םיר באװױן, או םיר זע־ נען נאך נישס װײט אװעק פון אונזערע זײדעס פ־ט זײער חולשה צו זײטיקע שתדלנים און ״גוט־בעטער״. די אקציע. װאס איז לעצטנס געם־רס און ד.יכ עפירם גע־ װןןרן פון אונז אלײן' מיט דערםאלג אויסצוקעפפן רעכט סאר דער ײדישער ליסעראטור אין דער ״פען״־פארײניקונג, װײזט אונז אן איבעריקן םאל, אז דער אנגעהויבענער נײער װענ איז א ר י כ־ ט י ק ע ר און אז מיר דארםן װײטער אים פארזעצן. אםשר איז צום פלאץ דא צו דערמאנען, װ י א ז ו י דער .עפעם׳ האט רעאגירט אױף דער אקציע םצד דעם װארשעװער ײדישן ליטעראטן־סארן בײ דער אינטערנאציאנאלער ״פען־פארײ־ גיקונג״—ער האט זיך באנוגנט םיט א איראױשער נןןטיץ אין דער שסענדיקער אפסײלוננ זײנער ״סון ײדישן אױםלאנד/ יעגע אפ- טײלונג, װאס איר אויפגאבע איז א ו י ס צ ו ל א כ ן אלץ, װןןס ס׳איז םחוץ ראםנרוסלאנד. ״די ײדישע שרײבער אץ קולטור־טוער אין פוילן — װערס דןןרט דערצײלט — הןןבן זיך לעצםגם אװעקגעלןןץ אויף די װעגן פון ״נרויסער פןןליטיק" און זענען דערװײלע דער־ פון זײער צוםרידן• אזוי הןןט דער ײדישער זשורנאליסטן־םארײן םיט גרױם םרײד {ןננעזןןגט דעם עולם, אז ער איז ןןנגענומען גע־ װןןרן סאר אםיטגליד אין דעם אינטערנאציאנאלן פען־קלוב, װאס דןןם זאל באטראכט װערן סאר עפעס גאר אנרויםע ישועה פאר ײדן. איצט זאגט מען אונז אן א צװײטע בשורה: די ײדישע שול־ ארגאניזאציע אין פוילן האט באקוםען אן אײנלאדונג פון דער אינטערנאציאנאלער דערצױנגס־בױרא אין זשענעװע אנטײלצונע־ פען אין דער אויסשטעלונג פון קינדער־ארבעט, װאס װערט ןןר־ גאניזירם אין לןןקארנא״. מ׳קען אפילו אכ די דאזיקע .כיםזױיקע אויסלאכונג־ לאזן אן קאפענטארן, אײן פראגע װילט זיך אבער יןן שטעלן: פין װען אן איז עס אין ראטנרוםלאנד געװןןרן'אזוי טריסה דער אנטײל אויף כלערלײ אינטערנאציאנאלע צוזאםינםארן אםילו םיט בפירוש בורזשיאזע עלעםענטן * און צוליב בםירוש בורזשואזע צװעקן? אבער צום ענין: תיכף װי עס איזבאקאנט געװארן װעגן דער סארשסײענדיקער אינסערנאציאנאלער אויסשטעלונג פץ דער פרע־ סע אין קעלן אין 1928, איז בײ אנרופע ײדישע ליטעראטן און זשורנאליסטן אין בערלין דערװעקט געװארן דער געדאנק װעגן דער נױטיקײט צו ארגאניזירן די אפטײלוננ פון דעד ײ ד י ש ע ר פרעםע אויף דער אױסשםעלוננ. ם׳אױ געשאפן געװארן אקלײ■ נע איניציאטיװ־גרופע, װעלכע האט אויף אײגענער אחרײת גענוםען אויםקלערן אין די אגטשפרעכנדיקע םםערן די סראגע םון דער מענלעכקײט אײנצוארדנען אזא ײדישע אפסײלונג. ם׳הןןט זיך גע־ שטעלט אין דירעקטע פארבינדוננ מיט דער אויםשטעלונג־םאר־ װאלטונג, כדי צו שאםן די געהעריקע קערפערשאפט, װעלכע זאל זיך םיס דער זאך ערנסט םארנעמען. עם זענען דעלעגירט געװארן קײן קעלן די ח׳ח קלינןןװ, דניאל סשארני אין ה. םײעס, װעל• כע הןןבן זיך אויםן ארט געשטעלט אין םארבינדינג םיט דער