Literarishe bleter · 1927-07-22 · 29 (22.7.1927) · p. Seite 561

׳56 ליטעראויזז בלעכע 29 6ין הק£ית םים 6>>ר*ייםיקז םיםודים און נעז׳ונגע; װי די נעילה־ליצם אין ה־ילן — זו דערזייילן אץ באםייא אין צעייבנען זװישן מפילנדיקע, דנגענריקע ױנגץן א־י6ן שםײנעיריקן רי)םנער=סקװער. זײן זײרע איי געװען א ונ אין ל*ו:ראן) זיין עלטער-זירן—אםםםערדאםער דאקטאר, אין ם׳היזבן עלםער־עלםער וידעם׳ רנגים, םוהרים און דאקםיירים, 6ון הילן אין פון קץלערן אניםישע א־ם םיטנעגענן םוגקעלע םיםי־יפ פאר קינרערליעך פין איםיגראנםן ריסישע, זװ קאנען זײ זעװארפן אין זועזיננען אין שפ־ל 6ין םיםלדקע ױנג;. איי״ שטינערריקן ראםגעי־כקיוער. ים שםעקן ױניינויםער אױף רער םםעזשקע, און אץ דעד הןלקײט, װי די לאפעטעס פון זאטר עום קנר 6אלן לעזטע הײל־געזאנגען. שוין דערװארם זיך אארן םױער רי שאפערן, און װל היסן אערדלעך םאפען די םאםארן, שםײגן אײן דל דאםען םלט די העלן, און דאס טונקעלע געזאננ ארום דעם ארון װערט זעריםן אין רעם רוישן 6ון םאטארן און *עװאראן איבער בױקלינישע נרזקן. און און פענעםער 6ץ רל נאן־װאגאנען קיקן אויף די נרוקלינישע טענעםענטם און ברוקן קוגדער, אײנװױנער 6ון ראטגער-םקװער. הײנט נא6־ײםע פץ רעי זינטיקריקער תורה יאגט די באן די קינרער גיכער װי שא6ערן זו דעם םקװער און זו די גאםן זו דערזוײלן דאם הלײנשטעטל אלם געבױרז-ארט פונפש ײדישו שרײבער אװ הינםטלער ױ ס ף באביטש / פרוזשאני ח5םים און נעלע־נםע, דיצםער און קינסטלער,—אונזערע נאזיא- נאלע טרויםער און קעם6ער. איך װעל דא פרוװן זו באהאנרלען די דאזיקע דעיש־ינוננ און באלויצטן זי דודך 6אקשן 5װעל זיך דא אפשטעלן נאי אויף רי ײדישע געלערנטע, ש־יםטשטעלער אין קינסטלער, אויסטײדנדיק די ײדישע גדולים און פערזענלעצקײטן אייף די 6יל א נ ד ע ר ע נעניםן, איך העל נאר נרענגען רי נעטען 6ין רי י ע נ * ק ע, װעלנע האנן ויך אויםגעזײצנט נאר אין די גיע־ ניזן 6ין דער ספעזיעל * ײ ר י ש ע ר שאפיננ, נישט רעצענענדיק די גרויםע זאל ײרן־נעלעינטע, שריפטשטעלע־ און קינסטלער, װאם האנן נעשא6ן אויף 6 ר ע ם ד ע שפראכן, און װעלצע שםאםען א־ן זײער ניעסטער םערדיײם א ו י ך םונם קלײנעם ײרישן שםעטל. םיר שטויםן זיך אן אײף דער מערקװירד־קער רערשײנוננ נאך אינם אצזנטן יאררינדערם אין ד ײ ט ש ל א נ ד, װאס איז רעםאלט געװען א נרײםער ײרישער זעגםער. אנהויננדיק 6ון םשה םענדעלםאן, װעלצער איז געבו־רן אינם דעםאלםיקן קלײנעם שטעטל דעסױ, םיט זײנע חברים און תלםירים, נױ רעם לעזט• פינם .דור־הםאם8ים*, זענען נםעט אלע (םיםן אויםנאם 6ין נפתלי־ה־רץ װײול, נענײרן אין האםנײנ־ און דור סרידלענדער, װאם פטאםט פון קעניגםבערג)—נענוירן אין די קלײנע און קלענעיע שטעטלעך 6ון די דעםאלטריקע דײטשע פדינות. ראס אײנענע איז זי זען בניגע די שע6ער פון דער ײרישער הים־ - טאריע אין נרינדער 6ין דער אזוי נערופענער .חגממ־יש־יאל*. זונץ, יאםט, גרעץ, םיצל זאקם, רוד קווסעל אין נאך אנדערע (מיםן אײם:אם 6ין אביהם נײגער, נענוירן געװאין אין 6רא:ק• 6ײט־מײן),—זײ אלע האבן נעשטאטט 6ון די קלײנע ײדישןן קהילות, אויך כםעט אלע שפעטערדיקע באריטם־ נ־ןװאיענע ײרישע נעלערנטע אין דיםשלאנד און אויך ד־ גע־ לעינםע 6ינם ל ע ז ט ן דײ, װי פרא6. םשה שטײנשנײרער, פ־אפ. םשה לאזארים, ד*ר ם. קײזערליננ, ד*ר םשה גידעםאן, 1. עם איז א העצםש םערקװירריקע און אינטערעםאנטע דער־ שײניננ: ראם קלײנע ײדישע שטעםל האט געשפילט די לעוטע דורית א גרויםע ראלע אין אינזער גײםטיק־ לענן און נעװען דער זענטר 6אר אונזעי נאזיאנאלער און קילםירעלעי אויפלע״ נונג. זילינ ארײע היסטארישן, עקאנאטישע און פםיכאלאנישע םבות א־ז דאם שטעםל נעװען ניז דער לעזטער זײט ראם געבוירן־ארט 6ין ײדישן טאלאנט, 6ון דער גרױםער ײרישער פערזענלעצקײט. נישט געקוקט דערױף, װןןם די נרעםטע זאל ײרן האנן נעװוינט אץ די גיעםערע אין ניויםע שםעטי), - האט ראם קלײנע ײדישע שטעםל ארױםגענענן די אננעזעענע ידישע פערןענלעצקײטן, װעלצע האנן זיך אויםגעזײצנם אץ זײצענק ויך אײם אײף אלע נעניםן 8ינם םענםשלעצן רענקען און אין אלע זװײגן 6ון דער אלנעםײנער,—און באזינדערם 6ין דער ײ ד י ש ע ר — װיםנשא6ם, ליטעיאטיר, קינםט אץ טעאטער. אזעלכע ניױםע ײדישע זענטעים, װי װאישע, לובלין, אדעם, קיעװ, נעיריטשעװ, װין, כידאפעשט, לאנדאן אין נױ• יאיק האנן איײםנענענן זײעי־ װײניק אדער כםעם קײנע בא• ריםטע ײרישע פעיזענלעצקײטן,), און נראד דאם קלײנע שטעטל האט אונז נענענן די ניעםטע זאל נאינים און דענקעי, תלטידי־ י) אין דער נןװעזענןר דוס־שע־ א־ספןייע, ה*הו דל ששןםלשע ױדישן **■ןלקןדיננ אין יןו־ 1897 נאש-אפן, לדס דןר *פלקס- זילוננ, *לוױ * דדיטל (נןנו• 33,05 *ד*ז ) פץ דןד *לנעס־נן־ **ל ידן ד*רם *) נױ־י*דק, לםשל, דןד נדעםסןר ײרישער *ןנסןר אין דןד װןלם, האס *יז הינס אונז נישס גןגעבן קין אען אײנגיקן ײדישן נן- לןדנםן, שריפםשםןלןר, *דעד דלכסער. *ן אויסנאם איז *לױז װילנן. ם־לװײז ס*הללןװ-*לן רוםל*נד,-װעלכע ה**ן *־ױםנןגע*ן * היםשע זאל ײדישע גדולים, אויך ל*דז, װעלכע ד.*ם נןנע*ן * **דלםנדלקן *אל ײדלשן קינםםלןד