Literarishe bleter · 1927-07-22 · 29 (22.7.1927) · p. Seite 557

557 ליטערארישע בלעטער 29 זא > ײדיש א. אין מ• זילבררג^ 4 מייבע אדביװערסיטעטז ► ► מאקסים גארקי דיכט זיך. אז נאר םאקע צוליב דעם ג־יען זײ אין קלײסםער. זונטאג האט דער גלח פון דער בימה גערעדט: — בהמותז צי דען האט איר שוין נישט ק־ין אנדער ארט פאד א־־ערע מיאוםע מעשיםי — אין אוקראינע איז דאס פאלק אפשר פאעטישער אין גלויבן,—דערצ־־לט ראמאס — דא אבער, זע איך אונםער דער מאסקע פון גלויבן אין גאט די גרעבסטע אינסטינקטן פון מורא און גרויק־־ט. אזא אויפריכטיקע ליבע צו גאט, אזא התפעלות מיט ז־ין ש־ינק־־ט און קראפט — איז ב־י די היגע, זעם איר, נישטא. ס־קען ז־ין, אז דאס איז גוט אזוי: ס׳איז לייכט צו באפר־־ען זיך פונם גלויבן, װאס איז, װי איך זאג א־יך. דער שעדלעכסטער סאראורס־־ל. די בחורים זענען בארימערס, אדער פחדנים. שוין אמאל דר־י האבן זי־ ברובירט מיך ש״אגן. סדעפנדיק מיך ב־־נאכט אויפן גאס. דאם האט זיך ז־י אבער נישט א־ינגעגעבן און נאר אײנ־ מאל האבן ז־י מיר דערלאנגט א קלאפ מיט א שטעקן איבערן פוס. געװ־־נלעך האב איך נישט דערצ־ילט ראמאסן װעגן אזוי• נע צוזאמענשטויסן. נאר באמערקנדיק, אז איך הינק אינטער. האט ער אל־־ן פארשטאנען. ײאס דא איז געשען. — אהא. פארט געכאפט א מתנהז כיהאב א־יך געזאגט. נישט קוקגדיק דערויף, װאס ער ראט פיר נישט ארומצושפא• ציי־ן בײנאכט, גײ איך דאך אטאל ארויס דורך די גערטנער צום ברעג װאלגע און זיץ דארט, אונטער די װערבעס, קוקנדיק דורך דעם דורכזיכטיקן נאכט־שלײער אראפ-צו, הינטערן טײך, אויף די לאנקעס. מאיעסטעטיש איז דער געלאסענער שטראם פון דער װאלגע, רײך באגילדט מיט די שסראלן ם־ן דער אומגעזעענער יון, םיט אן אפגלאנץ פזן דער טויטער לבנה. כיהאב נישט ליב די לבנה, עפעס בײזס טראגט זי אין זיך, און. װי בײם הונט, דער■ װעקט,זי בײ מיר א צער, א סארלאנג טױויעךיק ז־ך צו צעײאיען כיהאב זיך זײער דערפרײט, װען כיהאב זיך דערװוסט, אז זי לײכט נישט מיט איר אײגענער שײן, אז זי איז כויט און, אז עס איז נישטא און ס׳קאן גצר אויף איר נישט זײן קײן לעבן. ביז דעמאלט האב איך זיך פארגעשמעלט, אז זי איז באװוינט םיט מעשענע מענטשן, זײ זענען צוזאמענגעשטעלט פון דרײעקן, בא• װעגן זיך. װי צירקלען און קליננען, אנװארפנדיק א מורא, װי צום .גרויםן תענית״. אויף דער לבנה — איז אלץ פון מעש; די געװיקסן,די חױת, אלץ קלינגט פארשטיקט אין זיך, מיט האס און כיט בײזע כונות קעגן דער ערד. מיר איז אנגענעם געװען, װען איך האב זיך דערװוסס, אז ױ איז—אפוםט ארט אין הימל, נאר, פונדעםטװעגן, האט זיך געװאלט, אז אויף דער לבנה זאל ארוים." םאלן א גרויםער מעטעאר און די קראםט םון דעם קלאפ זןןל זײן אזוי שכארק, אז זי זאל אויםפלאםען און אויפשײנען מיט איר אײגן ליכם איבער דער ערד. איך קוק צו װי דער שסראכ םון דער װאלגע װיגט דעם גןןלדיק־זילבערנעם פאס ליכט. ארויסקומענדיק פון ערגעץ־װײם, פון דער פינססערניש און םארשוױנרט אין שװארצן שאטן סין בערניקן ברעג,—םיל איך, אז מײן געדאנק װערט מונסערער און שארםער. עס קלערט זיך לײכט װעגן עפעס אזוינס, װאס לןזט זיך נישס ארויםזאגן אין װערטער, װאס איז פרעםד צו דעס אלעם איבערגעלעבטן, פארן טאג. די םעכטיקע באװעגונג פון דער דאם דאזיקע שילדל געפינט זיך איבער א שמאלער טיר פון א קלײן געװעלבל, בײ בײדע זײםן פון דער טיר געפינען זיך צװײ שטויביקע פענסטער, בײ אײנעם פון די פענםטער זיצט פ. קאלוגין, א פליכעװאטער, מיט א גח אויפן געלן שײדל און מיט א לופע אויף אײן אויג. ער האט א רונד פנים. א פעסטס און ער שמײכלס פסדר, פארנדיק מיט א דין צװ־ינגל אין דעם געװערק פון ז־יגער, אדער ער זינגט עפעם אינטער עפענענדיק דערבײ דעם רונדן מויל, װאס איז באהאלטן אונ־ טער א בערשסל פון גרויע װאנסן. בײם צװײטן פענסטער זיצט ז. נעב־י, א געקר־יזלטער, א שװארצער, מיט א גרויסער, קרו■ מ<ר נאז, מיט גרויםע אויגן, װי פלויםען און א שפיציק בערדל: ער איז טרוקן און דאר און זעט■ אױם. װי א טײװל. אויך ער קלויבט פאנאנדער און שטעלט צוזאמען עפעם דינע שטיקלעך און, צײטנװײז. הײבט ער אן אומדערװארם שרײען אויף א באס. — טרא—טא טאם, סאם, טאםז הינטער זײערע רוקנס זענען כאאטיש אנגעשטעלט קאס- טנס, מאשינעס, עפעס אזעלכע רעדער, גלאבוסן, אומעטום אויף די פאליצעס שסײען פארשיידנארטיקע מעטאלענע חפצים, און א םך זײגערס אויף די װענט שאקלען מיט די אומרוען. כ־בין גרײט א גאנצן טאג צו קוקן, װי עס ארבעטן די דאזיקע מענטשן, אבער מײן לאנגער קערפער פארשםעלט זײ די ליכ־ טיקײס, זײ שטעלן אויף מיר אן מוראדיקע פנימער, מאכן מיט די הענט— טרײבן מיך אװעק. אװעקגײענדיק, טראכט איך מיט קנאה: — װאם פאר א גליק דאס איז צו קאנען אלץ מאכןי איך האב דרך-ארץ פאר די דאזיקע מענטשן און גלױב, אז זײ װײסן די סודות פון אלע מאשינעס. אינסטרומענטן און קאנען אלץ אין דער װעלט פארריכטן. אס דאס—זענען מענםשןו און דער דארף געפעלט מיר נישט, די פויערן — נישט באגרײפלעך. די װײבער קלאגן זיך באזונדערס $פם אױף קראנקהײטן, עפעם .שט״ט זײ אונטערן הארצן״, ,פארקװעטשט אין דער ברוסט״ און שטענדיק א ,שנ־ידעניש אין בויך״, — װעגן דעם רעדן זײ מער און גערנער, װי װעגן אלץ, זיצנדיק אין די חגאות ב־י ז־יערע הײזלעך אדער אייפן ברעג פון דער װאלגע. זײ רעגן זיך אלע זי־ער לײכט אױף. זידלענדיק אין װילדן צארן אײנע די אנדערע. צוליב א צעבראכענעם לײמע־ נעם טאפ. װאם איז װערט געװען צװאנציק קאפיקעם, האבן זיך דרײ משפחות געשלאגן מיט פלעקער, צעבראכן א האנט בײ אן אלטער פרוי און געפלעט א בחור דעם מח. אזוינע געשלעגן קומען פאר כמעט יעדע װאך. די ױנגע־לײט באציען זיך צו די מײדלעך גאנץ אפן ציניש און פירן זיך חוצפהדיק. זײ כאפן די מײדלעך אין פעלד. פארקאטשען זײ די קלײדלעך און פארבינדן פעםט מיט רא־ גאזשע־שטריקל די עקן פון די קלײדער איבערן קאפ. דאס הײםט בײ זײ ,אװעקלאזן דאס מײדל, װי א בלימל״. ביז אין העלםט האלב-נאקעטע פון אונטן קװיטשען די מײדלעך. זידלען זיך, נאר, דוכט זיך, ס־איז זײ אנגענעם דאס שפיל. סיאיז קענםיק, אז זײ בינדן סאנאנדער זײערע קלײדלעך געלאסענער, װי זײ װאלטן דאם געקאנט. ב־ינאכט, בעת דער תפלה־צײט אין קלויםטער, קנײפן די ױנגען די מ־ידלעך אין הינסער־חלק.