Literarishe bleter · 1927-07-22 · 29 (22.7.1927) · p. Seite 553

553 טנרןריוז נל ןסזר 28 זא לען, פאעטישע ,בטלנים״ אץ ליטערארישע .קאליקעס״, ישישים און גראםאמאנישע זקנים, ליטערארישע בוצאקעס, אזעלכע מיס א סך חדוה און אן א ברעקל טאלאנט, װעלכע האבן גענאשט פון פרבן שירײם םון זײן װירסואזן שטום־לשון, פון זײנע מיםטישע גיסטריאות. װאם באטרעפן גארנישט, פון זײנע הויך־ םראגישע טעאסער־דעקלאמאגיעס. אין װעלכע עס קלינגט מיט די אומפרײװיליקע פאראדיע... װארום די צענסראלע פיגור םון פ ר צ ס װערק. זײן טעאטראלישער אױבער־ײד ר־ שלמה מיט דעם רבישן ־הערנער־ שטרײמל אויפן קאפ, װאס לײדט פון דער װעלט און װיל זי אויםלײזן מיט א פארטל, װאס װיל מבטל זײן גאטס הארטע װירקלעכקײט םון שװערער ארבעט. נויט און משפט מיט זײן אײגענער העכערער װירקלעכקײט, װו ס׳איז אײביק רו און בולו שבת, װאס װיל בכלל אױםנארן דאס מענטשלעכע לעבן פון גאטס שטרענגן רשות מיט א כיטרע למדנישער המצאהלע. װי מען נעמס אפ צוריק נאך פםח די חמצדיקע קרעטשמע בײ דעם גוי, דעם כאם, מיטן שטר מכירה— דאס איז, מײן איך, די ערשטע פונדאמענטאלע פאלשקײט, װאם פ ר צ ס פעליעטא־ ניסטישער װעלט־באנעם האט ארײנגעבראכט אין דער ײדישער ליטעראטור, א כאפ, א .זשעניאלער״, װאס האט צוליב א סך סעמים שטארק אויסגענומען בײם אינטעליגענט— דער עיקר אבער דערפאר, װײל ער האט אויף דעם דאזיקן נײעם שבת און יום־טוב־פלאנעט באקומען מיט אײנמאל אן אוצר מיט נײע געפליגלטע װערטער, מיט מאדערנע נוצלעכע פםוקים און אסאריזמען, מיט װעלכע ער האט זיך געקאנט אויםפוצן זײן קבצנישע װעלט, װי א סובה מיט אפגעלײשטע אויסגעבלאזענע אײער און פון װעלכע ער האט דערנאך גע־ קאנט שוין אלײן פראדוצירן א שלל מיט אײגענע ״מחשבותן׳, שטריכן און מזומנע מאטאם פאר דעם יוס-טובדיקן ארטיקל און םאר דער רעדע, צו װעלכער ער האט םריער געמוזט נעבעך שלעפן די שװערע, מיםפארשטאנענע פסוקים אזש פין קהלת אין שאפענהויער. ןם1ף קופס) י י ד י ש ע ו ו ע ר לף) ר ײ ז ע ן / װ י ל נ ע די װיכטיקםטע װערק פון די ײדישע השבלה־שריםטשטעלער אץ עס איז שוין די העכםטע צײט צי מאכן די דאזיקע ײערק צוטריטלעך פאר ברײטערע קרײזן. דאן װאלט אגב אױך קלאר געװארן, װי װײט די פאר־ מענדעלישע תקוםה םון דער ײדישער ליטעראטיר איז ענג פאר■ בונדן מיט איר קלאסישן פעריאד, אז נאך אין דער פארמענ־ דעלישער תקיסה איז געשאםן געװארן די ײדישע מאדערנע לי־ טעראטור־שפראך, איז געלײגט געװארן איר יסוד, צעאקערט געװארן דער באדן, וח$ס אוממיטלבאר פין אים האט אםילו א מענדעלע געזויגן זײן קינםטעלרישן חױת, גענומען זײנע שפראך־םיטלען, אידעען אין סעמען. אײנער פון די באדײטנסטע שריפטשטעלער פון יענער תקוםה, װאס מעג םארנעמען א פלאץ נעבן אקסענפעלד אץ עמינגער—די דאזיקע גרויסע פיאנערן פון דער ײדישער ליטע־ ראטור אין איר השבלה־פעריאד—איז אברהם גאטלאבער. נאכ־ דעם מיט רעכס אנאנימען .א י ם״ זאל לעבן״ און פונם .אלטן זצ״ל״, װעלכע זענען געװען בײם בעסטן װעג צו פארמרה־ שחורהװען אויף אײביק אונזער ליכטיקע פאלקס־שאפונג מיט דער געמוטשעטקײט פץ זײערע אויסטראכטענישן, מיט דעם האפנונגםלאזן גײסטיקן דלות פון זײערע םיפםטע רמזים און סודות, צו װעלכע סיאיז אײגנטלעך געװען נישט מער װי אײן אײנציקע עצה: מען זאל זײ לזןזן בלײבן בײם רמז און בײם םוד— נישט מגלה זײן... און װען ש ט ע ר ן מאלט פאר אונז אוים אין ארטיקל, װי דעם שארפסטן ארגומענט קעגן דער ײדישער קריסיק, א בילד סץ שרעק, װי דער אפגעשסאנענער ײד אין גאס, װעלכן ער נעמט אויף דער האצקע, ער זאל אים למה׳ש אויפן ןרט זאגן ,קורץ און שארף און נישס לאנג געברײעס, װער איז פרץ״, הױבט נעבעך אן צו היקן און צו פאנפען, אזוי און אזוי, מיט מוראדיקער הילםלאזיקײט, כןטש װעגן אנדערע ײדישע שרײבער האט ער, װי ש ט ע ר ן שאצט אים איבער, א פולן קאפ מיט פארםיקע פארמולן: ,םאטיריקער, הומאריסט, באזינגער פון שטעטל, קרעכצער סון ארעמקײט״ א. א. װ. — אזױ מוז איך מודה זײן, אז איך פון מײן זײט האב די טיפ־ סטע םימפאטיע מיט דעם דאזיקן איבערגעפאלענעם ײדן, װײל אין זײן ערלעכער, אפענער הילפלאזיקײט אקעגן פ ר צ ן ליגט יעדנפאלם מער גײםטיקע אויפריכטיקײט, מער אינםטינקט פאר אמתן װערט, װי אין דער עקםטאסישער התפעלות פון דעם ליסעראטור־קלויזניק, דעם חריף, װאס װײםט אפילו אויך נישט אויף זיכער .װער איז פרץז׳, װאם טוט זיך אבער פונדעסט■ װעגן שםענדיק אן עצה, דרשנט אונטער, דערנאכעט באלד א ז ש ע נ י, װו ער זעט נישט דעם ט א ל א נ ט, חקרנט אױס מיט מוטיקער דיאלעקטיק, אז דא איז אײגנטלעך שוין ,עפעס מער• װי קונסט, װײל עם איז באמת א םך װײניקער... אט די מעגלעכקײט, צו דרשנען ליטעראטור במין חומר, צו סימולירן גילוי שכינה מיט טעמפע, פארגלײזסע אויגן, איז ארײנגעקומען אין דער ליסעראטור ארײן צוזאמען מיט דער אטמאספערע, װאס האט זיך געשאפן ארום פרצן, אין װעלכער עם האבן זיך נענומען פלאדזשען אלערלײ ראמאנטישע שליממז־ א. ב. גאטיד־יאבערס א-פרידקין, זלמן אויף דער ױנגער ײדישער ליטעראסור־געשיכטע איז אויםגעפאלן די אױםגאבע אויסצופארשן און ארויםברענגען אין ליכט פון די נײע פארהעלטענישן די־יעניקע פארשטײער םון דער השכלה־עפאכע, װעלכע האבן—אומאפהענגיק פון זײער אי׳ דעאלאגישער באציונג צו דער ײדישער שפראך—אין דער דא־ זיקער שפראך געשאפן, מיטהעלפנדיק אויפצובויען די נײע ײדישע ליטעראטור. די השבלה־ליטעראטור אין ײדיש ציס דערום די לעצטע צײט אלץ מער און מער די אויפמערקזאמקײט פון דעם ליטע־ ראטור־און קולטור־היססאריקער און אויך פון דעם ערנםטן לע־ זער און לערנער סון דער ײדישער ליםעראטור, אבער עד־ היום האבן מיר נאך נישט אין א מאדערנער אויסגאבע אפילו •) םין ר*ם .*רױנ*יר' *י ד*ר *ױםג*בע ינרהם נ*ר 1ז*י*1ערס ,ײרי** װ*רק״—*ר*ם ד*ר*ינ*ן *ין #*רי*ג נ. קי**קין.