Literarishe bleter · 1927-07-22 · 29 (22.7.1927) · p. Seite 552

29 ז1ז ליסןרןויון נ?;#;ר 552 װער איז שולדיק: די ליטעראטור, צי די לווײטיק? (װעגן י. שטערנס ,קרוינען צום קאפ פון דער ײדישער קריסיק״) משד־־. גראס/װיז קינםסלער, װאם װארט נישט אױף קײן נםים, נאר שאפט מיט די כוחות פון קינסטלערישער קאנגענטראגיע, םון גמגום, װאם .גאם האט אים געשאנקעך נישט װי א באזונדערע זוגאב צו דער מײםטערשאפט, נאר װי איר ערשםע און װיכטיקע פארויםזעצונג. עס איז נישט געמאלט קײן .מײסטער־ שאפט״ אן די דאזיקע ,כוחות• — און עם איז זיכער אויך די אויפגאבע פון דער קריטיק, פעםטצושטעלן דעם דאזיקן אקסיאם אלעםאל אויפסנײ, כדי פטור צו װערן ענדלעך םון יענע קאריקאטורישע ,מײסטערס אן כוח״, װאם דערקיטשען דער װעלט מיט זײערע אײביקע אנטפלעקונגען, אז םען קאן נ י ש ט קאנען אויך א ן כוח... און װײל ש ל ו ם ע ל י כ ם איז נאך ביז צום הײנטיקן טאג די גרויסע נאטור־קראפט, װאם שפײזט^אונזער ליטעראטור, דערפאר האט ער געקאנט געבן דער קריטיק דעם כוח, זי זאל אים משיג זײן, דערפאר האט זי אים פארשטאנען. נישט װײל ש ל ו ם ע ל י כ ם איז געװען א .לײכטער שרײבער״, נאר װײל ער איז געװען דער גרויסער קינםטלער, װײל ער איז ,פון גאט באשאנקען געװארן מיט כ ו ח ו ת*, דערפאר איז ער אויפגעגאנגען אויך דער ײדישער קריסיק װי די גרײ• סע איבערראשנדיקע ליכסיקײט... דאם זעלבע איז נעשען אין א גרעסערער אדער קלענערער מאם, ד. ה. אלעמאל אין דער קינסטלערישער מאם פון דעם באטראכטן דיכסער, בײ לינעצקי און מענדעלע, אש, פרוג, ראזנפעלד, בערגלסאן, רײזען, ןןפא־ טאשו, מאני לײב, פוקם און זינגער א. א. װ. און אויב דאס איז אין מאנכע פאלן נישט געשען, און אויב דאם איז, װי ש ט ע ר ן מײנט, באזונדערס נישס געשען מיט פ ר צ ן, אזוי איז אין דעם, האלט איך, נישט שולדיק די קריטיק, װאס האט אים נישס דערגרײכט, נןןר דער גאנצער לעבעדיקער ארגאניזם פון דער ײדישער ליטעראסור, װןס האט. װי אן אמתע פאלקס״ליטעראטור, אין שענסטן און רײנסםן זין פונם װארט, נישט געקאנט פארדײען די אינטעליגענטישע מוח־אויםטריקעניש פון זײנע ליטערארישע הלואות, די קונציק געמאכטע פאעמישע סוראגאםן, מיט װעלכע ער האם פארמוט־ שעט איר געזונטע נאטירלעכקײם. און אין װעלכע דןןם פאלק האט נישם געװאלט ארײנלײגן אפילו א ברעקל גײםטיקע ענער־ גיע... די ײדישע ליטעראטור, דערפילט אין איר טיםססן תוך פון דעם לעבעדיקן גײסט פון שלום־עליכםן, װעלכער איז אמת נישט געװען איר ,רבי״, אבער דערפאר איר בויער און פירער. האט צוגלײך געםוזט דערםילן אין פ ר צ ס שאפן די שפיציקײט פון א בײזן תלמיד-חכם, א נישט־פארגינער, װאם פשטילט אויס א פסיכאלאגישן כפתור ופרח נאר פאר די דרעםירסע קרומע םוחות פון די נאענטםטע תלמידים און װןןס קאן באשםײן, אז דער איבעריקער עולם, דער .המון״, זאל נישט משיג זײן, נאר זאל זיך װײטער, װי שםערן זןןגט, .שליאםפערן אין בלאטע, ברןןדזשען אין זומפ, נישם ארוים־ שװעבן אין דער הויך, נישס פאררײםן די קעפ׳—און אזוי איז דאס טאקע געװען: די ײדישע ליטעראטור—און אירע געצײל• טע שאפערישע רעפרעזענטאנטן — האם נישט נאכגעבאםקעס כ פ ר צ ם דבקות, האט םװתר געװען אינגאנצן אויף דער דילע• טאנטישער ליסעראטור קדושה, אויף די ,חדוה׳־שירײם פון 11 און אם קום איך װידער צוריק צו די עיקר־טענות פון ישראל שטערן, װעלכע מיר הערן די לעצטע צײט אגב אײך פון אנדערע זײטן. אין זײן אויםפירלעכן פײטניש־פאלע־ מישן ארטיקל האט שטערן זיך גענומען צובינדן ״קרוינען צום קאפ פון דער ײדישער קריטיק׳;זע ,װארשעװער שריפסן״ 1927) — א מיססישע ארבעט, װאס פאר אים האט זי שוין געטון אמאל כביכול אלײן סיט די אותיות פון דער תורה, און ױןןם איז שוין אין יענער צײס אויך נישט געװען קײן איבעריק רענטאבלע זאך. די דאזיקע שײנע טיטול־מליצה איז דער גרונט אקארד פון שטערנם ארטיקל, פון װעלכן מען מוז די העלפט ארײנװארפן צוריק אין דער פאעזיע ארײן — אדער נאך מער — און נאר די אנדערע העלפט נעמען צום חשבון פון דעם פאלסשן חשבון, װאס שסערן מאכט מיט דער ײדישער קריטיק. נעמט מען ארויס דעם תמצית, דעם רעאלן קערן פון דעם גרויםן װארעמען השתפכות הנפש, אין װעלכן ש ט ע ר ן האס אים אײנגעװיקלס, באקומען מיר אין דעם דאזיקן ארטיקל ערשטנס א קריטיק פון דער ײדישער קריטיק, װי זי א י ז, און צװײטנס א מין רעצעפט. װי אזוי זי װאלט, לויט שטערנס םײנונג. באדארפט צו זײן. אין בײדע פונקםן קאן איך נישט מסכים זײן מיטן מחבר, װארום איך װײם באמת נישס, װו האט דאס ש ס ע ר ן באמערקט אזא מוראדיקע הינטערשטעלי־ קײט בײ דער ײדישער קריטיק לגבי דער ײדישער דיכסונג. אדרבד.: מיר דאכט זיך. אז דער גײסטיקער װערט פון די קריטיקן פון בעל־מחשבות, ניגער און פון די יונגערע שטײט דורכאויס אין א ריכטיקער רעלאציע צו די דיכטערישע שאפונ־ גען פון אינזער ליטעראטור, מיט װעלכע זײ האבן זיך פאר־ נומען. מען קאן נישט לײקענען — און שטערן װיל דאס מן־ הסתם אויך נישט טון — אז די קריטיק האט זיך מיט ערפאלג באםיט צו געפינען דעם אמתן באטײט פון אלע פאזיטױוע דיכטערישע װערטן אין אונזער ליטעראטור, פון איר אזויגע־ דופענעם קלאסישן פעריאד ביז אויפן הײנסיקן טאג. איך װיל נאטירלעך נישט זאגן, אז די קריטיק האס אויסגעשעפט אינ־ גאנצן די גײםטיקע, סאציאלע און קינסטלערישע פראבלעמאטיק םון אונזער ליסעראסור, אז זי האט באלויכטן אויף דעם קלארסטן אוםן און מיס לעצטער ענדגילטיקײט די אײגנארטיקע עקזיס־ טענץ פון דער ײדישער ליסעראטור, דעם קװאל פון איר שא־ פונג, איר נאציאנאלן סטיל און כאראקטער — אבער עס איז קײן םםק נישט, אז דאס אלץ איז שוין אויף א גאנץ דײטלעכן אופן מרומז אין די פארשידענע פרוװן סון דער קריטיק, װעלכע פארשטארקן זיך אין אײנציקע פאלן. ד. ה. אין יענע פאלן, װו םיר האבן צו טון מיס שטארקע דיכטערישע װערטן, ביז צו אבסאלוסער גילםיקײם. עם איז דער אנםשײדנדיקער טעות פון שטערן, װען ער מײנט, אז ,מיט שלום׳עליכסען איז עפעס געשען נ ס י ם , װאס צוזאמען מיס זײן מײםסערשאפט הןןט אים גאט געשאנקען כוחות און געדולד, זיך צו קאנען באגרענעצן, אײנ• צוהאלטן די סריס און זיך נישס ארײנצולאזן אין קײן לאבי־ רינטן״... אזעלכע ,נסים״, מײן איך, געשען םיט י ע ד ן אמתן