Literarishe bleter · 1927-07-15 · 28 (15.7.1927) · p. Seite 542

28 זא ליםער*רישע נלעםער 542 זיך פון אײך נישט אפ, און נאר דאם פילם איר. ס׳קוקן ארויס גאנץ קלאר פון אײער ,אננעםען זיך׳ פאר די ״באלײדיקטע* די קלײנלעכע חשבונותלעך און אמבי• ציעלעך, װאס איר האט פון יארן און יארן. און מיר קאנען זײ אײך דערמאנען אײנם און אײנס. דער אנהײב ביס זיך נאך פון ״ביכער־װעלט״, װו מ־האט אײך דאם ערשסע מןןל װי ס׳דארף צו זײן אפגעשאצט און אס די אפשאצונג, װײסט איר, איז געװען אײער קינסםלערישער טויט־קלאפ. און מען פארשטײס אויך די נידערגעשלאגנקײס, װען נאך צענדליקער יארן פראצעװען גיס מען ארויס א ביכל .פעליע־ טאנען״, װאס ליגט נעבעך װי א שטײן, קײנער לײענט עס ניטש, קײנער פאדערט עס נישט, און ס׳פארדרוםס נאך מער, װען מ׳הערט זיך צו צו אנדערע, װען מ׳לײענט אנדערע. און אײערע אנשטרענגענישן נעבעך װעלן שוין גארנישט העלפן. אויםער ר ח מ נ ו ת בײ אײנע און עקל — בײ אנדערע װעלן זײ שוין גארנישט ארויסרופן. מיר פילן אויך מיט, אייך מיט אײער װ י ל ן און נישם• ק א נ ע ן. קײן בײזקײט רופט איר שוין נישט ארוים נאר רחמנות און עקל! 3• מײזיל צד אובזערע לעזערו אין קומענדיקן נומער ,ליטערארישע בלעטער״ גיבן מיר [אן ארטיקל פון א. פרידקין און זלמן רײזען — אברהם בער גאטלאבערס ײדישע װערק, צום ערשײ־ נען םון גאטלאבערם ײדישע װערק. אין צװײטן נומער װעט געדרוקט זײן דער המשך פון משה גראס ארטיקל ,װער איז שולדיק — די ליסע• ראסור צי די קריטיק׳. משה גראס קומט איצט און װיל איבערשאצן דעם גרעםטן װערט פון אונזער מאדערנעס שאפן - פרצן. מיר דערלויבן זיך אים צו געבן דןןם װארט, זאל ער אלץ זאגן װ א ם ער זןןגט און װ י ער זאגט. מיר װעלן אויף זײנע טענות און פארװורפן — ענססערן. מיר הײבן אן צו דרוקן אין קומענדיקן נומער אן אריגינעלע ארבעט פון יוסף באביםש — .דןס ײדישע קלײנשטעטל אלס געבוירן־ארט פון דער ײדישער פער• זענלעכקײט, דיכטער און קינסטלער׳. אונזעי אנלעטע װעגן דעם נאבעל־פריז ציט צו אלץ א ברײסערן קרײז םון שריםטשטעלער. סיר הןןבן דא א פינקטלעכע אפשפיגלונג פון די אידעען און גע• דאנקען, מיט װעלכע י ס׳טראגן זיך ארום די ײדישע און נישס־ײדישע דיכטער און שרײבער. מיר באמיען זיך פון די קומענדיקע נומערן אויך צו פארבעםערן און םארשענערן דעם אויסערלעכן אױס־ זען פון אונזער צײטשריפט. מיר װעלן איבערגײן אויף א נײעס, נאך נישט גענוצסן שריפט, — און דאן װעס ממילא די קארעקטור זײן א בעסערע. אונזערע פרײנט און לעזער װערן געבעסן װי ביז• אהער מיטצוהעלפן צו פארברײטערן דעם קרײז אב$• נענסן און לעזער. די אײנציקע ײדישע ליטערארישע װןןכנשריםט םוז װאקסן און זיך אנטװיקלען. און דאם איז אינגאנצן געװענדט אן אײך, פרייגט אץ לעזער■ רעםעראט װעל איך אײך געבן, אבער ערשט נאך דעם, װי איך װעל אים איבערחזרן אויף פארזאמלונגען עטלעכע הונדערט מאל״. ,איך האב שוין אויך—האט קארפעלעס צוגעגעבן—םיל םאל״גע• לײענט דעם רעפעראט אין פארשײדענע ערטער—פאר פארשײדע• נע פארזאמלונגען, און איך װײם שוין, װען דער עולם לאכט און װען ער הערט זיך צו אויפפערקזאם. און איך באדארף שוין נישט מאכן קײן שום הכנות צום רעפעדאט״. איך האב עס געהערט םיט גרוים שטוינונג, װײל איך האב נאך קײנםאלינישס רעפערירט צװײ מאל װעגן אײן זאך און איך האב נישט געװוסט, אז דער .םנהג פון דער װעלס׳ איז צו״טון, וײ עס טוס קארפעלעם... אין יעגע צײטן, װען כ׳האב געװױנט אין בערלין (אין די יארן 1896—1897) האב איך זיך באקאנט םיט אײנעם םון די ער• שטע גרינדער פון חכמת־ישראל, װעלכע האבן נאך געלעבט (צונץ, גײגער און די איבעריקע זענען שוין פריער געשטארבן)—דאם איז ר׳ םשה שטײנשנײדער. ס׳האט םיך צו אים געבראכט זײן טרײער תלמיד ד׳ר מאלטער (ער איז שוין אויך פון לאנג א שוכן-עםר). שטײנשנײדער איז שוין דאן אלס געװען, דוכט מיר, העכער 80 יאר, אבער מ׳האט באדארסט הערן זײן פליםיקן רעדן, װאס איז געװען' פול מיס לעבן, און אנקוקן איס, װי ער קלעטערט שנעל אוי ף זײנע ביכער־שענק, ארויםצובאקומען א ספר אדער א כתב־יד, װאס ער האט געװאלט מיר װײזן, — כדי צו װיסן, װאם פאר א לעכנס-קײאל אט דער אלטער װונדערבארער מאן האט פארמאגט, און ם׳איז שװער געװען צו גלויבן. אז אזא מין ל ע ב ע ד י ק ע ר מענטש, האט כל־ימױ פארבראכט אין ביבליאטעקן, צװישן קאטא• לאנן און פארשידענע ספרים״רשימותי דערפון האכ איך געדרונגען, אז צװישן די פערזענלעכע כאראקטעריששריכן םון א מענטש איז אפטםאל קײן שום פארבינ• דונג נישטא מיט דעם געביט פון דער ארבעט, װאס ער האט זיך אויסגעקליבן אין זײן לעבן. נ• מ• אז מ׳װיל אוז מ׳קאו נישט: (אנששאס אן ןנטסער ה. ד. נאםפערגן) ס׳איז באמת א גרוים רחמנות אויף אט דעם קלײן־מענ־ טשעלע מיט די קרומע הינטער־געדאנקעלעך עטלעכע װאכן, נעבעך. איז ער אוים־מענטש (אויס מענטשעלעי.), ס׳רינט אים נעבעך די םלינע איבערן מויל; ער האט געװאלט שיסן (סיםן:). האט ער לכתחילה געטראפן — בוידעם, דערנאך—פאליצע, און לסוף זיך אונטערגעגארטלט און... און אויםגעשאסן... אט דאס עפיגאנטשיקל. װאס האט נעבעך א מיחוש צו װעלן זײן גרויס, פירער, איז דאך סוף כל סוף גארנישט שבגארנישט. פון װ ע ל ן ביז ק ע נ ע ן איז א מהלך—און אין אט דעם מהלך פלאנטערט ער זיך צענדליקער יארן. איז מען דעריבער אזוי אויפגערײצט, אזױ דענערװירט און אזוי אנגע־ װיזן אויף אלײן־עסערײ און פלאטקערײ. װײל, אדרבה, זאגט, װעלכע װאזשנע .לײסטונגען• ברענגט ער אין דעם ײדישן לעבן, אין דעם ײדישן קולטור־שאפןז און ס׳פארדרוסט אים נעבעך ביז דער זיבעטער ריפ, װען אנדערע ױנגערע קומען און טוען און שאפן. ם׳איז דאס באקאנטע געפיל פון די, װאס קאנען שוין נישט... זאל איך אויסדערצ־־לן זאכןז ם־איז נישט נײטיקו מ־װײסט עס. אט האט ער זיך געריכט, אז אינם איצטיקן קריג װעט זיך אויפהײבן א ״םאלקס־צארן״ קעגן די, װאס װאגן צו זאגן אים דעם אמת אין פנים ארײן. און ק־־ן אײנער האט זיך נישט געפינעןו איז מען נאך מער צעבראכן און נישטיק און קלײן, און מען בא־ שליסט זיך אלײן מיט אײגענע אפגעפארענע כוחות זיך ראטע־ װען: מיט װאס?—מיט נארעשער ארײנזאגערײ, אין װעלכע ער אלײן גלויבט נישט. געמויזעכץז לאזט צורו. ם׳איז אװארט, װאס ס׳קלעפט