Literarishe bleter · 1927-07-15 · 28 (15.7.1927) · p. Seite 541

541 ליסזרןרױע גל ןסזר 28 ז1ר] פון אחד-העמס זכרונרת *ץ דעם ער״ס-דער״ינענעם הזנרז־שן ז*מינין .ר״יםו״'׳ס*צײלט ער אלץ װעגן ןזנדערע און זןןגט גןןרנישט װעגן די ■אסי• — ײך ״׳, רעדןקסירט דירך ״. נ. ניוייז *ין י ״. <־*״-'ױױנגען אין זײן אײגענעם לעבן׳. דערױף הןןסערמיר נעענספערט: ניעקי, עי-*ניב,-זענען *םנעדריקס *חד-העם* זילער *ינטערע• — ״אין פײן געבורסס-שסאט איז אמאל געװען א ײדענע, איז זי אמןןל םארשלאםס געװארן אויף א טיםום און םיל גערעדט םון היץ, און אלץ װעגן אירער א חברסע, אז יענע האם געטין דאס און יענס א. א. װ. און אז זי איז געזונט געװאדן, הןןם םען זי געםרעגט, םארװאס האט זי בעת איר היץ גערעדט נאר װעגן יענער און נישם װעגן זיך אלײן, האט זי דערויף געענטםערט: ״אז יענע װעט קראנק װערן אויף טיםיס און װעט רעדן םין היץ, װעט זי דערצײלן װעגן מיר׳. איך געדענק װעגן נןך א באנעגעניש אין יענער צײם, און אויך אינם געװעלב סון ר׳ אליעזר יצחק שפירא: א ױנגערמאן םון א יאר דו אדער 18, און שפירא האט אויף אים גאר-גאר גרוי׳ סע נביאה געזןןגט און אים אנגערוםן אן עלוי. דאס איז געװען נחום סןןקאלאװ ןןדער דוד םרישםאן. לײדער, געדענק איך נישס, װער םון זײ בײדן איז גע־וען ןןט יענער ױנגערםאן, װאס כ׳האב דאן געזען יעדנםאלס הןןט זיך דער בעל־הבית נישט טועה נע• װען, װען ער הןןט אים סאררעכנט םאר אײנעם םון די שיעטער• דיקע גדולי-הדור. . אין די ערשטע יארן םון םײן באזעצן זיך אין אדעס, םלעג איך כסעס יעדן טאנ קוםען אין דעם װעד םזן די חברה ישוב• ארץ־ישראל, װאס איר הויפט סעקרעטאר איז געװען, כידוע, םשה ליב ליליענבלום. אײנםאל — דאס איז געװען אין דער צײט פון רער םארשארםטער פאלעםיק, װאם האס זיך געםירט צװישן מיר און מ. ל. ליליענבלום אין ״הםליץ׳ װעגן םארשײדענע םראגן — גין איך געזעסן פיט ליליענבלומען אין ביורןן פון װעד בײם םענםטער און םיר האבן געשמועסס מכח עפעם אן ענין. עס איז צוגעקוםען צו אונז איינער א פראװינצער ײד, דוכט םיר, דער םאר• זיצער סון די חובבי-צױן אין זײן שטןןט, און זיך צו אונז גע• װענדט מיט פאלגנדיקע װערטער: — אנטישולדיקט פיר, רבותי, איך װעל בײ אײך עסעס סרעגן. מיר, אין פראװינץ, מײנען אויף אײך, לויט אײער ויכוח אין ״הםליץ׳, אז איר זענס זיך שונאים אויםן לעבן און זענט גרײט אײגער דעם אנדערן אומצוברענגען, אין דא זע איך, אז איר זיצט זיך און שםועסט זיך גאנץ םרידלעך און םרײנטלעך, אםער קאנט איר דאך קלאר מאכן צװישן זיך די אלע סראגן, װאס איר זענט אין זײ מח־לק, אין שלום און פיידן דא זיצנדיק בײם פענ• סטער, און צוליב װאם זאלם איר ארײנטראגן א צעםישוגג אין די מוחות פון די לעוער, װאס לײענען אײערע ארטיקלען אין דער בלאט-צײטונג!- זײענדיק אין בערלין צוליב דעד אויסגאבע פון ,השלח׳, פלעג איך םון צײט צו צײט קוםען צום ד ר קארפעלעס (דער מחבר םון ״דער געשיכטע פון דער העברעישער ליטעראטור׳ אין דײטש). אײנםאל בין איך בײ אים געזעסן שבת םארנאכט, עס איז ארײן די דינסט און געםרעגט בײ אים, װעלכע קלײדער זי זאל ארײנלײגן אין טשעםאדאן. איך האב םאשטאנען, אז ער קלויבס זיך ערגעץ אין װעג, איך האב םיך אויפגעהויבן און געװאלט גײן. סרעגט ער מיך, װאס איך אײל אזוי; זאג איך אים, אז איך װיל אים נישם םאדהאלםן םאר זײן אפסאדן. זאגט עד, אז ער םארט נאר קײן פויזן, װו ער װעט אין אװנט לײענען װעגן הײנען. זאג איך צו אים: ,אויב אזוי, דארפט איר דאך זיך צוגרײטן צום רע• פעראט׳. האם ער זיך שטארק םאנאנדערגעלאכט: ״װיםל פאל האב שוין דעם רעםעראט געהאלסןז געװים צענדליקער םאלר און אז ער האט געזען, אז איך װונדער םיך, האס ער צוגעגעבן: ״איך האב זיך עס אויסגעלערנט, װען איך בין געװען אגעהילף צײ װעסטערםאן (דער רעדאקטאר פונם בארימטן זשורנאל אין דײטש• לאנד), אײנמאל, נאך דעם, װי צובוא רײםאנד האט געהאלטן זײןבארימטן רעסעראט ,די זיבן װעלט־רעטענישן״,ד,אט םיךװעםט• טערמאן געשיקט צו אים, ער זאל דערלויבן אונז צו געבן זײן רעסעראט אין אונזער זשורנאל. יענער אבער האט געזאגט: ״דעם ם*נםע .*רקי זנרונית״. מיר נעמען *ר1יס פין דןרם עשיעכע *רןנמענמן. אז איך בין אלט געװען 22 יאר (ס׳איז געװען אין 1878, אחר־העם אױ געבוירן אין 1856-נ. ם.) בין איך געװען צום ערשטן םאל אין װארש*. איך האב שטארק חשק געהאט צו זען די װאר• שעװער פשכילים, און איבערהויפט—דעם אלטן שרײבער ר׳ א. ב. גאטלאבער, װעלכער האט דאן געװוינט אין װארשע און ארויס• גענעבן דארט זײן צײסשריפס ״הבוקר אור׳, װאם איך בין נעװען סון זײנע אבאנענטן און לײענער... אין װארשע האב איך דאן נישט געהאט קײן שום פדײנס און באקאנטן, אויסזזר דעם שריסט• שטעלער און באװוםטן דאן םוכר־ספרים אליעזר יצחק שפירא, (די בוכהאנדלונג איז געװען א־יף םאלנא נום. 17—נ.ם.) םון װע• םען איך םלעג אסט אויסשרײבן ספרים. איך האב אים אבער פערזענלעך נישט געקענט. זעלבסטפארשטענדלעך, װי נאר איך בין געקוםען קײן װארשע. האב איך םיך קודם כל זיך געװענדט צו אים, ער האם םיך אײנגעלאדן אין אװנט צוזיך אהײם, און דארט האב איך נעםראםן כמעט אלע װארשעװער םשכילים, װעלכע האבן געקוקט אויף מיר םון אויבן אראפ• איך בין געװען בײ זײ אין די אויגן קלײן און נישטיק, און אװי אויך האב איך אויסגעזען אין מײנע אויגן. אײנער סון זײ—ר׳ ישכר בעי הלוי איש הורװיץ, א באקאנטער העברעישער םשורר אין יענע צייטן—האט םיך אנ• געקוקט און זיך נעװענדט צום בעל-הבית אויסן קול:'.װער איז דער יונגערפאן?' איך בין דאן נישס געװען נישט קײן שרײבער און בכלל נישם קײן באװוסטער מענטש, דעריבער חאט דער בעל הבית נישט געקאנט געסינען פאר מיר קײן םפעציעלע באצײכע נונג, און ער האט געענטסערט פשוס: — עס איז א ױנגערמאן םון פראװינץ, װאס קויםט דא ביכער. דער באװוםסער משורר האס מיך ארגע אגגעקוקט און נע ואנט םיס פארביטערונג: — נאך אביםל, און אויך אזעלכע ױנגעלײט װעלן זיך בײ אונז אויסלאזן. דער קאפפלימענט,• םארשטײט זיך, איז מיר נישט איבעריק געםעלן, אבער איך האב געשװיגן אוןי גארגישט געענססערט. אין יענעם אװנט האבן םיר באשלאםן מיטן בעל־הבית צו גײן אויף מארגן אין דער רעדאקציע .הבוקר אור׳ צו זען גאטלא• בערן. און אזוי אױ געװען. איך בין אויף מארגן געקוםען צו שפי• ראן און פיר זענען בײדע אװעק צום אלטן (א. ב. גאטלאבער איז דאן אלט געװען 67 יאר—נ. פ.), ער האט געװוינט אויםן אוי• בערשםן שטאק סון אײנעם א הויכן הוױ, און ביזי״מ׳האט זיך דער• קליבן צו זײן שט-־בל, האט מען באדארםט קלעטערן אויף םיל פינססערע און זײער־שםוציקע טרעפ. סוף כל סוף זענען םיר גע• קומען, און ארײן אין אקלײנעם, טונקעלן ציםער, כםעט אן םע• בעל, אויסער א טישל, א שטול און א בעטל,—אלץ צעבראכן און נישט קײן רײנע, אזוי, אז מיר האס זיך־ נישט געװאלט זעצן אויף דעם בעט, װי דער בעל-הבית האט געבעטן. דעם נאנצן געשפרעך געדענק איך שוין איצס נישט, אבער דער זקן אלײן, א הױך־װוק• סיקער און א בעל״צורה, האט אויף מיר געםאכט א שטארקן אײנדרוק. איך האב פיך ארוםגעקוקט אין אלע זײטן און אלץ גע• זוכס ערגעץ די רעדאקציע םון .הבוקר אור׳. און אז איך האב נישס געפינען, האב איך ױך נישט אײנגעהאלטן און געסרעגט דעם אלטן גופא. ער האט ארויםנעלײגט בײדע הענט אויף דעם סיש און געזאגט םיט אביםערער איראניע: .אט דאס איז די רע• דאקציע:• איך בין דערשטוינט געװארן, װען כ׳האב עס דערהערט. בײ פיר אין פאנסאזיע האב איך מיר סארגעשטעלט די זאך גאר אנדערש. גאסלאבער האס דאן געהאס געדרוקס זײנע זכרונות אץ המשכים אין .הבוקר אור״. איך האב אים געפרעגס: .סארװאס דער•