Literarishe bleter · 1927-07-15 · 28 (15.7.1927) · p. Seite 535

535 ליסעוארי*? נלעםער 28 תא אדאלף בערמאז פרענקרײך, שםעניען, אלזשיר, ןנגעשםןקט *זש ערגעץ בײ דןר סןהארא. געת דער װןלט-םיחםה בין איך גענדיגן שםעקן אק ■1ילן. ערשם אין 1924 בין איך *רייםגעעןרן קײן ■#לעססינע. איך האג דןרםן נעשןמן 250 גילרער. אין ארץ־ישראל קען םען ןבער *ז1י ל#נג זײן, װי לאננ ס־קלעקס םזוםגים־געלס. אר1יס■ ■ןרנײק איבם סון ארץיישראל האנ איך נישס נעהאס ביעה בו קיםען קיין •וילן. םיס םיין אויסשםעלונג אין הןםבורנ הןב איך געהןם ו גר1יםן םןראלישן ערסןלג. לײדער הןס םען םיר אין דײסשלןנד פןרװערס װײסערע א1יסשסעלוננען בוליב רעם, װײל כ׳בין ן פיילישער בירגער אין ןז1י ןרום בין אין איעס נעקוםען ןהער• — װןןם ךערב״לס איר ןון ■ןלעסםינעז - סריער סון ןלץ-ןז ס׳איז ן װונדער-שײן לןוד. ניש• סן דןרסן, אםת, קײן 6עםע ביםנס, גןר^די דןרסיקע לו6ס, די ורײהײס איז םער װערס װי ןלץ. ם׳דןרף נןר זיין דןרסן כדי בו וןרשסיין די װערם, װןס ■ןלעססינע הןם, כאםש <םעס דןם גןנעע סןלק קװעלם זיך דןרםן. 6ןרן פןלער איז ■ןלעססינע סן*לם אינסערעסןנס. װןס נ 1 ג ע םיר- קען איך ןן דער דןרםיקער ןםםןםסער נישס לעבן און בןלד גןך םײן א1יםשםעלוננ אין לןדזש-6ןר איך ןהין בוריק. בנלל—בין איך ן ביגײנערישע נןםור און בין שסענדיק גרײס בו װןנדערן. אין ■ןלעסםינע איז 6ןרןן איבס איבער הונדערםײדישע םןלער, כםעס ןלע-בוגעקוםענע. בװישן די ■ןקןנטע -ןנעל •ןן, נויםןן און ןנדערע. דןך קען איך נישס זןגן, ןז ם׳איז 6ןרןן בװישן זײ ן קינסםלערישע אחדות. איך הןלס, ןז יעי ײדישער ססיל, 6ון װןלכן ם׳רעדם ןז1י8יל, איז נןך נישם סןרןן. ײק זענען בןאײנסלוסם סון סרןנב1יזישער קונסם, אי■ םןליענישער י• א. װ. ןלנ6ןלס איז זײ נעענסער די קונסם 8ין די דר1ם־לענדער. דןם אײנביקע ■ינםעלע ײדישע קונםס ןנםאלעקם זיך, װען ן ײדישער קינסםלער םןלס ן ײד. װען א. בןדםאן ארץ-ישראליל^נדשאטס ן נ1י םןלס ן ײד, שסעלס עס שסענדיק םיס קןריקןסור. ןקורןס װי דער ג1י קוקס א1י8ן ײד, ןז1י םןלם ער איס. א8ילו רעאנרןנדם ײון זעגען עיעם נישם קײן אםתע ײדן• װןן ן ײד םןלס דעם ןנדערן איז סןרןן א1י6ן בילד דער ח1תם ױם קינסטלער אין די םונקעלע גישס איבעריק גרויםע זןלן םון דער ײדישער קונסס־געזעלשןסם הןבן םיר איבם ן קונסם ■ א1יס■ שסעלונג, ,■ןלעססינע אין נילד׳ ■ון ןדןלף בערםןן• װי 1יע■ םןל, םרעיס סען דן אין סןדעסביסער דעם סעקרעסןר, װןס זיבס םי■ די בילעסן און װןרם א1יף ן ,בעקי, און אין זןל גווא-דעם... סןלער ןלײן, װןס זיבס און שסיעסס זיך א1ים םים ן בװײסן קינסםלער... יין די װענס קוקס ארן■ דער גןנבןנר םזרח: שסיקער ןרןבישע און עגייסישע םדבר, די •ירןםידן און ן םיינקס, דער כיתל-םערבי, תיםנישע רבנים, לײדגשןסםלעכן דר1םדיקע ■גיםער אין םונקל*בל1יע היםלען, ןזעלכע װןס ס׳זעס קײנםןל נישס אק אונזערע םקוםית. די זעלבע אייםשסעלוננ, װןס ןלע הןםבורנער בײסונגען ל1יבן זי עילם וםל1א1 (איך הןב געזען די רעבענזיעס/ װערס דן אק װןרשע שװןך בןזוכס, יעדניןלס, לעת-עתה. איילו דער נןםען ,■ןלעםסינע׳ יןרלירס זײן װירקונג, װו ם׳הןנדלם זיך װעגן קינםם... ן נר1יער, אק ןלסערער סןן אייפן אויסזען. כ׳בעם אים, ער זןל םיר דערבײלן עועס סק זײן ביןגרןביע, װי ןז1י און װען ער הןס ןנגעה1יבן בו שן&ן. ה. בערםןן זןנס בןשײדן: — איך הןלס, ןז דןס איז גענבלעך נישס אינסערע• סןנם 6ןר קײנעם. ן נעקא םינא, בי אין הןב ןסןלגעהןקס הןלץ, ןדער געסון ןנדערע שװערע םלאכ1תז-דער עיקר איז —די פןקעישע ןיבעס. כ׳קען אײך נןר זןנן, ןז צ׳הןב ן םך דירכגעםןכם אין א1יב צ׳בין בו עועס געקוםען - איז עם גןי ן דןנק םײנע אײגענע בחות. אין בין געב1ירן אין ריגע, נןר כ׳בין בןלד 8ין דןרסן ןװעק, און ■1ילן איז געװןרן םײן בװײםע הײם. איך הןב געסין ןלץ, װןם ס׳איז םעגלעך און םיך דערשלןגן דערבי, כ׳זןל קעגען 8ןרן קײן אייםלןנד. אין 1900 בין איך ןיועק קײן סינצען. איך הןב דןרםן באזוכס די קיגםס• ןקןרעסיע, *ק דןרם בין איך ןװעק קײן בןריז, תו כ׳הןב געןרבעס ן םך יןרן, שסודירס אין לוװער א. א װ. שבעסער הןב איך ןנגעה1יבן סןצן שסודיען-רײזען, געװןנדערס איבער