Literarishe bleter · 1927-07-08 · 27 (8.7.1927) · p. Seite 523

23ל ליסזואריין נלעםער 27 זא די אטמןןספער שין קינםטלערישן שאפן׳. די ײדישע עסטעטיק. די עסטעטישע ײדישקײס. ריגע (נאך ס. ם. ם. ר.) איז דער אײנגיקער םאל םין נויס• װענדיקײט און םעגלעכקײט בו רעםרעזענטירן פלםי חיץ. שארשאלםן זןןלן זײן די הענטםין גיםט-מישער: װארשע, םוף ייני 1927 די הענט דערלאנגט זיך, ײדן עעשזןטענע און *װישן זיך גרוגזע אין {ןנגענלןןזענעו עם קןןן זײן א בעםערער ספעקטאקל ןןדער אן ערגערער: ןןםערעטע, קןןםעדיע, מוזיקאלישע םעלאדראסע, רעװי {ןדער טרא• געדיע. ןןבער ראטעװעט אין ריגער ײדישן טעאטער די הויםט־זאך: דעם רײנעם ג ע ש פ א ק׳ די געװיםנהאסטע עובדה םון םעאטער-ארבעט. היבדער-טעאט .עו־ (צי די לןםטן קינדעריםאדשםןלוננןן םין די .־וםרשעװער ״רישן שילן) א• דמשק / װארשע קיםס א סאטע אויף די קינדער״שןרשטעלונגען, הןט ערי-לוים דער ןםשאבינג 6ין םרןס. ה לקער איז עם געװען בא• הנאח, מןס זײנע קינדערלעך שםילן, זענען דער ןניעקם^זונדערם אײנדריקםשיל. .עס הןם *נסםלןקט די גרייע אײנאר• 6ין אלעםענס קיקן אין נליקן און ער שםראלם 6אר שםחה. םיקײט םין ן יעבן און אוםערםידלעכער ארבעט ןן יום-סובים און נעםם, די לײדנשאםםלעכע בענקשאםם און הןסענונגען 6ין די ןרעםע אין שארהאסטע, דער דונערנדיקער אייםנעשרײ םון םיליןנען הערבער נןך גליק און שלום און די ריזיק־גױיםע התראה בו די זאםע אין געדאנקענלןזע: אזוי קען םען נישם גײןן דןס םיז אנדערש װערן,-מעג קוםען װןס עס װילןי אזוי קען םען אילוםטרירן םארשײדעגע אנדערע סעםעם געגוםען 6ון די שוליקןםםלןקםן ןדער רײף״נעװןרענע בײ די שיל״קינדער, װי בום בײשם;ל: םעשהלעך אין א געהעריקער בא־ לויכסונג, ריצםערישע םערזענלעכקײם, בײטן 6ון יןר, שיל-סביבה, יוגנט, ארבעם. אין נעװיםע 6אלן קענען די קינדער א6ילי בו• שסעלן לינרעסןס 6אר אזוינע סבענקעם, װןס זענען זײ נן• ענט אין 6אר זײערע כהית אין אלע 6אלן װעט עם זײן אםתע 6רײד 6ין ארבעס און שא6וגגס״8רײקײם. יעדער יום-סיב םיס זײן ריכסינג, םןן און 6ארב, געזעלשאםסלעכער און דערביערי• שער השםעה. דעם זײסיקן *ושייער װעס אוגטערגעסרןגן מערן נישט קײן סםעביעלע .סעאטער-שסיק/ נןר דורכנע6י*ערםע אי• בערלעבונגען און ששרעבינגען 6ון דעם ארײזן קינד אין דער ארבעםשיל. עם דארף דעריבער באגריםם װערן דער םרוװ םין א װארשעװער םןלקם-שול, װןס אױ געקוםען סיס ןס רי ןנ• געבײכנטע דערביערישע װערםן. די קינדער-םןרשסעלוננ אין ד ע ר שול איז געװען געװידםעט דעם ײ ד י ש ן 6 ן ל ק ם• ם י ם ל ע צ ן ש א 6 ן. די שיל איז דן ןנער נאנאננען א 8ע• לער אין עבם נאהאנדלען 6ון דער סבםע. די שול הןס נישס קײן *יל בו שא6ן בײ די קינדער א רןםאנםישע נאבלוננ בו 6ןלקססיםלעגקײס, םןלקס-נשםה א. אז. װ• די םןס 6אר רבר נאהאנדלונג איז דן דער רעאליזם 6ין םןלקסשא6ן, זײנע גע• זונסע לעננס*יס1דות אין דער םריםיםיװ*6ארשםענדלעכער 6ןרס. די .קיגדער-אןרשסעליננ* הןס געדאר6ם אנסטלעקן דורן אנם• שטרעצנדיק-בונעקלינענעם םאסעריאל ןס די רעאליססישע םן• סיװן און סענדענבן שין 6ןלקסשאםן, װןס אױ דער היסין בו די שםיםונגען אין די ,יעליגיעזע לידער׳ און סרבעם .פןלקם• םיםלעכע געשיכסן*. די ,םלוה םלכה*, .אז םשיה װעם קוםען*, אינסבעניזירונג 6ון ,שרה *ת טיבים* אין דןר, אגב ,העכסם• סעאטראלישער• אייםוירונג, די ײדישע 6ר1יען״םענץ אין קיײ• דער 6ון אלם״ײדישן סראכט — זענען דעריבןןר נישס קײן גע• װונטשענער שסןף 6אר און סרןגראס. די אויסםערקזןסקײס װערס דן נעביינן א1יםן ןלסן שסײגער, ריםואל און אייסער• לעכן קןלןריט. דער אינטעליגענם װידער, דער נעזעלשאאםלעכער סוער—זונס ש1ין קולסור, 6ײנע םאניערן, טעאסראלישקײס און ע*עקםן, םים װעלנע ער שםעלם זיף *וארידן. די שול אלײן חאלס אויך ן6ס אונסער ןט דעם קורם און *ושויער״עילם און װיל איבעי ראשן םיט דער סעכניק, רעזשיםערישע אײנ6אלן, .סעאסער• קונסם* און א1יםדרעםירונג• עס איז איבעריק בו זןגן, אז אז1י דאראן נישם אויסזען די קיגדער-אןרשםעלונגען. עס װערן סאר• טושם די װיכסיקסםע א1י6נןנע 6ון די שול*6ײערוננען—זײער דערביערישע *אדײסונג. דער ססעםסל, װןם דארף געלײנס װערן אוי8ן שסיל דורך די קיגדער,—דער ק י נ ד ע ר־םעאסער. די סױם״סןרשסעלוגנען 6ון סײנסיקן יןר אין די װארשע• װער ײרישע שולן סארםןנן דןך, נײ דעם אלגעםײנעם נןלאסס 6ון די אויסנערעכנסןנ חםר1נ1ח, םיםנים סין א ריכשיקערן בוגאנג בוס שול*סעןסער. *וערשם-די 6ראגע װענן בװעק 6ון די ױם״סובים. *יז אהער הןס דן אויםשליסלעך דןםינירט דער גע• זעלשןסםלעכער םןמענס. די שול װיל ױך דערשלןגן די ןגער• קענונג םון דער גןס, דערהייסן זיך אין די אויגן סון דער גע• זעלשן6ט און געםאנס דעם ע6נסלעכן ארויססריס, װןס אױ נ1י• סיק *לסי חוץ. עס םעלם אץ די אד1יםטרעסונגען אינערלעכע אקסועלקײם און *אדער6עניש בו י1ם-ס1בן בײ די קינדער נו6א ןזעלנסםבװעק, װןס זןל נאשםיםען דעם אינהאלס און כא• רןקםער 6ון דער וײערונג, װןם דארף זײן דער הויםם-םקור 6אר די שא6וגגס-םןםענסן. די געלעגנהײס בו דער אײערוננ םוז ארויסדריננען 8ון דער אינערלעכער שול־ארנעם און שול• ל$*ן, די קינדער דארסן 8ילן ן נויסװענדיקײס זיך אויסלןדן אין א יום-ם1ב.שטיפוננ און *ו אינערלענן נעםײנזאם די םרײד םון זײער שןםן. אז.ינע געלעגגהײםן הןס די שול זײער סיל: ייבל 6ון דער שולע, ע8ענונג פון קינדעסקלוב, םױם סון אן ארנעס, םון א שרײנער, געזעלשאססלעכע און ארנעסער יםים• ט1בים. דער םאםעריאל איז דן גױסירט אױם דעם גרונס־טןן 6ון י1ם־ס1ב און שװיסס נעװיסער סאסן ןרייס םק דער קןנ• קרעסער שול-ארנעס. א *ןזוגדער ןרט װעלן סארנעםען אין שול די, אזוי *ו זןנן, .סןסאסייע־ויערונגען׳. דער *װעק סאר ןם דעס יום־ס1ב איז א געװיסער הויסטינעדאנק, ןדער נאסוד• *ילד, װןם װערם אילוםשרירם דורך נעחעריקן שסןף• אזיי איז די סעםע םאר א קיגדער-סײערונג אין די דײםשע שול נע• ײען: ,ארנעס און נרויםע שסאס אין דער דײםשער דינסוגג׳.