Literarishe bleter · 1927-07-08 · 27 (8.7.1927) · p. Seite 510

27 זא ליסזרודי#ו גלןסןר 510 טעםע. יהודהן שטעלט ער זיך םןר אלם א גרעסעוץ םארםירער פון יעזוסן; יהודה איז, לויט זײן פײנונג, אײגער םין די גרעסטע מענטשן פון דער װעלם. יהודהן — האט םען םאררעכנט םאר א םאררעטער, ער האט כלוםרשט םארקויםט יעזוםן סאר 30 שקלים. אפערירנדיק אבער םיט דער קאלטער לאגיק איז קלאר, אז יהודה האט דאם םשוס נישט געדארסט טון. ער איז געװען יעזיםעם קא• סיר, ער איז געװען זײנער אן איבערגעגעבענער קנעכט, אױב ער װאלט געװאלט, האט ער געהאט די םעגלעכקײט גובינעםען בײ יעזוםן םער װי סב רענדלעך. איבעריקנס, קײן דאקוםענסן םון פארראט איז נישטא,' פיס מײן יהודה—זאגם דער קינםסלער—װיל איך אופמארפן די לעגענדע סון שקד, דעם אופזין םון דער לע׳ גענדע, דען א םענטש װי יהודה, װעלכער האט געװארפן זײן סא׳ טער, פארלאזן זײן װײב, פאר אן אידעע איז םער װי א מארםירער• דער קינסטלער אראנסאן שטעלט-פאר זײן יהודה אלס אן אנססױשטן מענסש; .קײן ביבלישע םעפעם,—װי איד פארשטײט זײ,—זענען בײ מיר נישטא; םיר אלײן פאכן איצט אונזער ביבל; די ביטערניש,* פיס װעלכער םיר לעבן, דער םרויער און דאס קנאפע ביסל םרײד — אט דאס איז אונזער ביבל, װעלכע איך קלאפ־אוים מיט םײ• נע מעגלעכקײטן אין מארמאר, בראנז, פראםיר, כל-עדלײ שטײנער, עלפנבײן, האלץ א. א. װ.״ דער קינםסלער, װעלכער איז שוין גחי, רעדם באגײסטערט װעגן זײנע ארבעטן, װאס זענען נאך נישס םארטיק, װעלכע ער פלאנט עדשט צוצוטרעםן בו זײ, און תוך־כדי־דיבור זאגט ער, אז הלואי אויף אלע ײדן געזאגט געװארן, װי עס איז אים איצט אין פאריז, פון װאנען עס האט אים א צי־געטון אביסל אהײם, קײן רוסלאנד, םאר װעלכע ער האט, א חוץ אײניקע באװארענישן׳ אסך סיפפאטיע. םך־הכל 5 װאכן האט ער פארבראכט אק ראטנםאדבאנד■ ׳יי, נ. *ראנםאן די איכעדיקע (בראנז> ער האט באזוכט מאסקװע, לענינגראד און אנדערע גרױםע שטעט. די פראװינץ האט ער נישט געזען, אבער דןןס, װאם ער האט געזען, איז אים געםעלן. דער קינםטלער איז אנטציקט מיטן ראשן םאנאנדערבלי דעמבלין (ענגלאנד). קורץ נאכדעםיהאט די ענגלישע רעגירונג באשטעלט בײם קינסטלער א דענקמאל, װאם זאל סיםבאליןירן דעם שלום צװישן ענגלאנד םיט די בורן. די דאזיקע ריזן־ארבעט שטײט איצט אין יאהאנעסבורג. 1905 איז דער קינסטלער אין נ. ■ר#נם(ון יהודת איש קרײת (קא■) בעטהאװנס געבורטם־שטאט באן, װו ער םאכט פארן דארטיקן ,בעסהאװן־הויז׳ א בראגז־בװכט םונם אופשםערבלעכן מוזיקער. אנדערע בעטהןנװן־דענקכעלער, געפאכט פון ארןןנסאנען, געסינען זיך אױך אין די קאנסערװאטאריעס םון פאריז און ליסאבאן.דעס■ גלײכן זענען איבער א סך שטעט סון דײטשלאנד, עגגלאנד און פראנקרײך פארשפרײט די פרוכס םון אראנסאנם קינסטלער־האנס: קינססלעריש־אויםגעהעמערטע און אויסגעקלאפטע םיםבאלען־גע. שטאלמן אין די פארשידנססע םוזעאוםם, בײ פריװאטע קונםט• ליבהאבער; הערלעכע פאנטאנען אין די גאסן פון דײטשלאנד און םראנקרײך א. א. דער פאריזער .לא־קאנקארד״ (פלאץ םון נצחון) איז באצירס פיט אגיגאנטישן פאנטאן, װאס די פאריזער שטאס־ פארװאלםוננ האט אפנעקױפט בײ נ. אראנסאן. אגב, אין דײםשלאנד ןענען אויך דא די אײנציקע ײדישע װערק אראנסאנס, מאס זענען געװידפעט די פאגראמען אויף די ײרן אין אדעס און קישינעװ אין די יארן 1905,6. מער קײן ספעציפיש־ײדישע םעםעס האט דער םקולפטאר נישס באארבעט. אראנפאן איז אין דעם פרט נישט קײן ײדישער םקולפטאר; זײנע שאסונגען זענען אוניװערסאלע. ער איז פונקם אזוי פראנצויז, װי ײד, רוס װי דײטש, אים םארכאפט דאס סעמא משה, פונקט װי ראנטע, בעטהאװן װי בערליאז, שאפען װי םאלסטאי. אומעטום בלײבט ער טרײ נאר זיך. דערםאר האס אראנסאן זיך נאך נישט צונױםגענאסן םיטן פאריזער הו־הא, ער איז תמיד אפגעזונדערט, אײנזאם. אין זײן שאפן געהערט עד נישט צו קײן שום שולע. פאר אראנסאנען דעם אוניװערסאלן קינססלער איז כאראק- טעריסטיש זײן לעבנס־װערק ,יהודה איש קרױת־. דרײ מאל האט ער זיך שוין אומגעקערס צו דעם ױערק, לערך 10 קעפ האט עד געקלאפט און געסורעפט, זוכנדיק דעם נויטיקן אויסדרוק פון יהודה איש קרױת. 25 יאר ארבעט דער קינםטלער איבער דער נ