Literarishe bleter · 1927-07-08 · 27 (8.7.1927) · p. Seite 511

511 ליסן רןריי? נל!ײ*ר 27 זא אױסלאנד. די גדולים אין דער נײ ריסישער קינסט זענען: יאקאװלעװ, רעריק, קוסטאדיעװ (געשטארבן לעגטנם אין לענינ• נראד), גריגאריעװ, לאכאװםקי (ײד), בראדסקי (ײד), גרינמאן (ײד). לײב אנטאקאלסקי (פלימעניק םון מרדכי אנטאקאלסקי) א. א. אלע רוםישע גרויסע קינסםלער ארבעטן אדער םאר דער רעגירינג (למשל בראדםקי האט כסדרדיקע באשטעלונגען םון קאמינטערן), אדער אויף רוסיש פאלקםטימלעכע סייזשעסן. כמעט אלע רוםישע גרױסע מאלער און סקולםטארן געהערן אין זײער קינסט צו דער שולע סון באדײטנסטן רוסישן מײססער ר ע פ י ן. װעלכער לעבט און שאפט איבט אין םינלאנד. עס איז שױן שפעט, אראנסאן אײלט צו םארן צו דער באן. מיר געזעגנען זיך מיטן גרויען אבער נאך יונגען סקולפטאר פון טאלםטאי און פאסטארי, יהודה איש קריות און ראספוטין. דאריאן גרײ אין לענין;ין ןוינשן נ. *ר#<םא; בןטהאװען אים לאנגע יארן םון דערםאלג איז זײן װײטערדיקער שעפערישער קינסטלערישער טעטיקײט. ױסף טורקא לן>דז ײדישע ליטעראטן פרןןטעסטירן קעגן דער חוצפה פױ דער װארשעװער ההלה די חובפה און די נבלה פון דער װארשעװער םינסטערע קהלה־םארװאלטונג גײט אריבער אלע גרענעצן. אויף דער זונטיק• דיקער זיצינג (שוין אונטער דעם םארזיץ סון א י ם א ל ײ ן, םון דעם דעפוסאט, ר׳ הערשעלע םארבשטײןס זענען אלע םןןרשלאגן װעגן םובםידירן (אגב, םיט נישטיקע םוםעם!) ײדיש.װעלסלעכע אינםטיטוציעם אויםן געפײנסטן אויםן אפגעװארסן געװארן. די אלגע• מײנע םארזאפלונג םון דעם ײדישן ליטעראטן־קלוב נײם װארשעװער ליטעראטן־סארײן האט באשלאסן שארף פרןןטעסטירן קעגן דער קהלה־םארװאלטונג פאר איר םארברעכערישע באצױנג צו אלע ײדיש-װעלטלעכע קולטור־אינםטיטוציעס. ס׳איז שוין די העכסטע צײט, אז די ברײטע ײדישע געזעל• שאםטלעכע קרײזן זןןלן זןןגן זײער אקטיװ און שארף װארט קעגן דעם װיםטן באלעבאטעװען פון די װארשעװער ,ײדישע״ פקוה• ניקעס-דאזארעס, אן אלגעםײנע געזעלשאסטלעכע אקציע—קעגן;ןס די מיאוסע רעדל-םירערי 6ארלאנ ב. קלןצקין ןרשם ןרש-נןן ן בנימין רסםלסר אויח אל־־יטער ערד ערשםןר ײדישעײ ראםאז װענן דעם נײןם אװץ-והר*י.יןבן — פרײז 5.75 גוידן — אדרעס *2 ז^^ו^סא ,■1שו1סץ8 דןר יננןר םשה רבנו (•ראםיר) ו אראגסאן פון דער רוסלענדישער סןןלקס קולטור בײ די הןןרעפאשנע מאסן. אויף שריט און טריט װארסט זיך אין די אויגן דער געװאלטיקער אינטערעם םון רוסישן פאלקס־מאן צו בילדונג, װיסן. די םארשטארקטע, םארסיםטע און פארברײטערטע טעטי■ קײט םון די קולטורעלע אינםטיטוציעס זאגן עדות דערייףו די זײער ןןםטע^' װיסנשאפטלעכע עקםפעדיציעס דערצײלן װעגן קולטור דורשט םון רוםישן פויער און פון רוסישן שטאטישן ארבעטער, באאמטן, אנ• געשטעלטן און הענד• לער. די װאקסנדע צאל מוזעומם, פאר װעלכע עס שטײען אין די זונטיקס און חגא-סעג רײען פון טויזנטער מענטשן (הגם ם־קאסט ארײנגאנג סנ קאפיקעס, א היפשער סכום אין ריסלאנד), איז דער בולטםטער אויסדרוק פון דער קולטור ■ באדערפ־ ניש, װאס די םאװיעט־ מאכט האט אין אזא קורצער צײט באװיזן אײםצוװעקן אין די םארגרעבטע רוסישע דארסס־ און שטאסישע מאסן. אין רוםלאנד איז שוין נישט צו געפינען בײ הײנטיקן טאג אן אנאלפאבעט. בנוגע ײדן, זאגט אראנסאן,;_האב איך זיך איבערצײגט, אז די ײדן אין ראטן־רוסלאנד איז גוט, ד. ה. פאליטיש און, אזויצוזןןגן, םאראליש לעבט זיך זײ איצט נישם ערגער סון אלע בירגער סון אנדערע נאציאנאליטעטן. אין ראטן־פארבאנד איז ײדן פונקט װי קריסטן ןןדער גוט ןןדער שלעכט. ב׳הןןט מיך אפילו געװארנט פאר אן אנטיסעמיטיזם אין סאװיעט־ רוסלאנד. די מאכט באקעמפט די דאזיקע נגע, און םארן װןןרט .זשיד״ זעצט מען אײן אין תפיסה. איך בין געװען אין מאסקװער ״אזעט׳. דארט איז מען זײער צוםרידן םון דער ײדישער קאלאניזאציע. די ארבעט םון די נײע ײדישע פויערן גײט גוטו הגם די ערד איז נישט אומעטום פרוכטבאר, װערט זי דורך די ײדישע קאלאניםטן פלײםיק און טרײ באארבעט. די ײדישע פױערן פילן זיך שרײ אויסן באדן, זײ זענען געזונט און הײטער געשטימט, ס׳איז אין זײ נישט צו דערקענען די נעכטיקע האנטװערקער און קרעמער. זײ באארבעטן די ערד בשלום מיט די שכנים און רײטן נישט שלעכט אויף פערד. װןןם שײך דער אלגעמײן עקאנןןמישער לאגע, לעבט זיך דעם בלל ײדן שװער. אויך דער אינטעליגענץ לעבט זיך נישט איבעריק םויגלדיק אין מאטעריעלער הינזיכס, מחמת די ארבעט םון אינטעליגענט װערט אין רוסלאנד װײניקער באלױנט, װי די*טרחא םון פיזישן ארבעסער. םיס קונסט איז עס שװאכער אין רוסלאנד. אראנסןןן הןןט^זיך אין דעם פרט אנטוישט. פאראן א סך מענטשן מיט טאלענט,|ןןבער זײ הןןבן נןןך נישט געהאט קײן צײט זײערע םעיקײטן צו אנטװיקלען. די גאראנטיע םארן װײטערדיקן װוקס פון די רוםישע קינסטלער גיס דאס רוםישע פןןלק, װןןח אינ• טערעםירט זיך שטארק מיט קונסט. די פלעיאדע גרױםע קינםטלער, װןןס רוםלאנד האט יא, איז זיך צעםןןרן אין