Literarishe bleter · 1927-07-01 · 26 (1.7.1927) · p. Seite 506

26 זא ליסור װי*ן 1ל*סייר 506 ■#סםזןר, םרוי יאקובןןװיטש (םיפגלידער סון ײדישן #רסיססן• סארײן אץ פוילן) דאן ש. איריס (א גוס ביןקזזנםער ןןרםיםס) און ארסיקע ארסיסםן װי ה״ה רינבלער םיס זײן םרױ, יבעל״װ. סקי םים זײן סרוי, אמאםין מיס זײן םרוי, סײערבערג א. א דער רעסערטואר אױ א געםישסער, םײנססנס סון אלסע אסגעשסילםע פיעסעס, א תוץ עסלעכע נישם קשהדיקע םעלןןדראםעם און קא■ םעדיעם, װאס ח׳ איריס האס אלײן פיםגעבראכם סון אםעריקע, אדער װןןם ער האס אלײן םון םרעפדע שפראכן איבערגעזעבם. די טעכנישע זײט, װי דעקןןראציעם, םעבל, ריקװיױס, םריזירערײ, ןןרקעסטער, כןןר א. א. װ. איז זײער ןןרעס. די הכנסות זענען זײ• ער שװאכע די םרופע האם דא געשםילט אויף גאזשע. א שײנעם םרימארגן אויף א פרובע זןןגם דער דירעקסןןר בזה הלשון: קינדערו עך צאל נישם םער קא גאזשע... אז עץ װילם, קענס עץ ארבײסן אויף פרןןצענסער... עך הןןב א סעאסער, װאם עך האב עס פיס םאנע צען סיננער אױםגעשסעלס... עך הןןב א קןןנצעםיע, אײגנ■ הענסיק פץ קײזער םערדינאנד באקוםען..." דער דעפוסירםער אץ פארלאפענם ד*ר עבנער איז פײן בעסםער סראנם... הןןב עך םאר קײנעם קיץ םורא ניט, און קײנער קןןן פיר גארנים סון... און טא■ םער װילס עץ ניט שפילן אויף פרןןצענסער, דארף פע ניכש... שפיל עך מא אלײן םרעיאטער םים פײן װאב ^װעלכע איז קאםי• רערין אין םעאסער) ם־ם עטינגעוץ דעס מאשיגיסס םון דער בי• נע, םיםן ריקװיזיסןןר (פ׳דערצײלס אל אזוינם הןס שוץ דןן םןןריקן יאר פאסירס) חברה דערשרעקס זיך, װײל ם׳איז דאנערשםיק, און אויף שבת דארף מען דאך עסעם סארדינען, גײם פען אײן אויף פראצענסער. דערםאר םעלןנישט אין םשערנאװיץ גאםםראלירנדיקע סר.- פעם נישם ײדישע. נאך אײדער ס באװײזם ארויםצוסארן די.םראנ• םעלװאנער אפערע־, קוםט ארײן די ־װינער אפערעסע*, סארט די ארויס. קומט ארײן א ״םיראלער טרופע־ איז דא א צירק, א װיר• םואי, א קאנצערםאנט, א פוםבאל־םעסש א. אז. װ. און אלע םאכן גוסע געשעסםן, נאר צװײ סעאםערן אץ סשערנאװיץ םאכן שלעכ• טע געשעסםן, און דאס איז.- דאם ששאם־סעאםער, װײל דער עולם אין םשערנאװיץ סארשםײם שלעכם רוםעניש. און דאם ײדישע פאװיליאן סעאסער, װ״ל דער עולם װיל פשוט נישם קוםען. אויף דער פראװינץ םאםערן זיך עשלעכע װאנדערנדיקע םרופע• לעך, צװישן וײ אויך די עטלעכע איבערנעבליבענע פ־י דער צע• םאלענער .װילנער סרופע* אין װעלכע ס׳געפינען זיך די ארסיסםן: קאמען מיםן װײב, נאםאן םיםן װײב, סרוי ארלעםקא און שעפסל, אבער דער שם הססורש זײערער איז .װילנער םרופע*, סארשסײם זיך אז זײ האבן גענוג שכל צו סארן נאר איבער יצנע פראװיץ• שטעסעלעך, װו די גאנצע ״װילנער טרופע־ האס נאך נישם געשפילס... ארטיםםן־םארײנען, זענען דא אין רוםעניען צװײ (בײדע אין בוקארעשם) א־ינער רוםשזיך ״סצענא״ דערצװײםער ״סינדיקאס*. אין די פארײנען געסינען ױך אויך ײדישע םיםגלידער, װעלכע געניסן םון די סארײנען נאר דאס, װאס זײ צאלן אײן חודש-געלם און באקומען ביכלעך, םארן אויף דער באן םאר האלב געלם, םער כוען די פארײנען פאר זײערע ײדישע מיםגלידער אבםאלום גארנישם. אין דעריבעו־ איז דער ײדישער אקסיאר כיטן ײז־ישן טעאסער אין רומעניע אזוי הסקר. און א־ך בין זיכער, אז בײ א רעיעלער געניטער אנסירוגג אץ געזונסער ארגאניזירונג איז רוםעניען אברײט סעלד סאר יידיש סעאסער און ײדישע ארטיסטן: י• קרעלמאו. טשערנןןװיץ, יתי 1927 שעמטער״מרײינס, ביגלי#םעקן, דרמםאטישן ק ײ:;, גרוין יידיש טויאטער רעד. ד*ר ם װיינןרם םפירפנ 1. קיןצקו! 1 בוך 1927 128 זײםן 4 גרויםע בילדער פרייז 3 נילדן• ברױו םוז רומןניע ב־י פײן 15־יאריקער פראקטיק װי א װאנדערנדיקער ײדישער אקטיאר איבער פארשײדענע לענדער, װי ענגלאנד, םראנקרײך, דײסשלאנד, פ־ילן, רוסלאנד, עסםרײך, ליסע א. א. װ. האב איך אין קײן שום לאנד נישם געטראםן אזא הםקרות און דחקות אין ײדישן שעאסער, װי לעצטנס דא אין רופעניע. בוקארעשט, די הויפט-שטאס םון רוםעניע, פארפאגס נישם קײן ײרישן סעאסער־בנין. ס׳איז *עפעס יא פאראן א שטיקל זופער• גאיטן, װאם געהערט צו די ה*ה גאלדנבערג און קרעפניצער (צװײ שװאגערס), קאן מען אבער אין דעם גארםן םער נישס שפילן װי העכסטנס א דרײ חדשים אין יאר, און דאס נאר, װען די נעכס זענען הײסע, װײל טאםער חלילה א שטיקל רעגן, איז אויס מיםן שפילן. דעם הײנסיקן זוםער-סעזאן, װי איך האב געהערס, זאל םען דעם גארסן פארדינגען פאר ארוםענישער טרופע.. װאם טוען אבער די ה*ה אונשערנעסער סון בוקארעשסער זומער-םעאסער אין די לאנגע קאלטע װינםעסחדשיםז זײ םארפאגן דאך אן אויסארי- זאציע (קאנצעםיע) און דערצו אױ אײנער פון די צװײ אינםערנעםער, ה׳ גאלדנבערג, אלײן אן אלטער אקטיאר און אין ארקצסםער אז ער װיל, זיצט ער אייפן העכסםן בענקל און םאכעם אלײן םיםן שטעקעלע... נעמען זײ צונויף פון אלע עקן פ.ץ לאנד אקטיארן םים אקטיארעלעך... מ דינגם אפ א װאגאן ב״ דער באן״דירעקציע, מ׳בעט אוים דעם װאגאן מים שםרויזעק און פ-װאנדערם איבער שטעמ אין שסעטלצך. בארינגונגען פאר די אקםיארןז װי סאר די אונטערנעםער איז באקװעמער, זײ האבן דאך די קאנצעסיע, (אין רוםעניען צו באקיםען א קאנצעסיע אויף ײדיש סעאטער אױ נישם סון די לײכטע זאכן). בײם הײנסיקן טאג פארן די זעלבע אונ• טערנעםער מיש א שרופע (אין װעלכע עס געפינען זיך אויך םיער םיטגלידער פין ײדישן ארסיסטן־סארײן אין פוילן: די חברים נחםה, מ. שלאסבערג, קדיש א-ן חש) אויף א סורנע. און װי ס׳הערם זיך, זענען זײערע געשעםטן מיסלמעסיקע. דערפאר אבער איז בוקארעשט געבענטשס פיט א סך רוםעגי• שע סעאטערן,. װי דראפע (זײער א גוטע), אפערעטע, רעװי. דעס מין רעװי טעאטערן אין בוק רעשם אױ זײער פאפולער. אין די הײסע זופער-נעכט ויצט זיך דער עולם סאר קלײן געלט אין שײ• נע לוםטיקע טעאטצרן, הע־־ן ערשםקלאסיקע ארםיםםישע בחות, זען שײנע אויסששאשונגען, און די אונסערגעפער מאכן טאקע קא• לאםאלע געשעפטן. און אין די װינסער-םעזאנען םארן זײ םיס דער זעלבע טרופעס ארום אויף פראװינץ און םאכן אויך זײער גוטע געשעםטן טשערנאװיץ, די צװײםע הויפג-שטאם פון דוםעניע םאר• מאגט שוין דוקא יא א סטאביל ײדיש טעאסער. עס געפינט זיך גראד אין צענטער *םון ײדישן קװארםל און עם רוםם זיך ״ײדיש פאװיליאן שעאטער־. דער פלאץ געהערס אפילו צו אפוילישן גלח, אין דער בנין אלײן צו א געװיסן בײ־ש־יםטער, װאס הזןט אים סאר זײן א־־גן נעלט אויםגעבויט, און דאך רוסט פען עס ״סשה רײשם םעאטער*. דער דירעקטןןר פשה רײש איז א אונ• טערנעמער אין אביסל קאמישער סיפ... נאך א ױנגערמאן ס.ין א פאר און דרײםיק יאר,* װאם האט אלײן א־ ך נעשפילט אץ װאנדערנדע טרופעס. האלט ע׳ראין אײן דערצײלן חדושים, װי אזוי ער האט געשפילם דוד משהלעס, אדער חײש ױאלן אוןװיסל גרעפינס סיהאבן זיך דאפאלס אין אים פארליבט און טאםער םא• קע קוםט װער בײ אים דינגען דאם טעאטער, רעכנס ער אין אײן מינוט פאר יענעם אויס אויפן קאפ, בעםער װי א צװײסער םיט די סעדער. בײם אויסשטעלן דעם רעפערסואר אױ װןןס סאראנא• מען סון א פיעסע מ׳זןןל א־ם נישם ןןנרוסן, נעסצלם ער אים נישם און ער ניט אן אידערן. צוש בײשפיל אז מ׳זאגם אים, ה־ דירעק• טןןר, אױף שבת זאלט איר אנאנסירן ״גאס פענסש און םײװל* פרעגט ער, װאס פאר אנאמען גיס מעןו מים עטלעכע טעג צו• ריק האט פען*נעשפ לס די באקאנסע אפערעטקע ״די אפעריקא• נעריךיהאט ער געשריבן אויםן פלאקאט ״מאשקע חזר־ פרײלעכע אפערעטע* ןןדער ,די פלה סון צװײ ברידער• הײםם בײ אים אויסן פלאקאט ״צװײ זעהנע״ פון רוראלף שילדקרויט. דאס ״פאװיליאן טעאטער**שפילט אבער זוםער און װינטער, בײם הײנשיקן שאנ' שפילן דא פאלגנדע ארםיםסן: קרעלמאן,