Literarishe bleter · 1927-07-01 · 26 (1.7.1927) · p. Seite 500

26 זא ליסערארי** נלזזור 500 פישער, איז ער געװען אדיכטער, האט ליב געהאט די װאלגע די שטילע נעכט, די אײנזאםקײט, דאם לעבן. ער האט געקוקט אויף די שטערן א,ין געפרעגט: — דער כאכאל זאגט, — דארסן, קאן זײן, זענען אױך דא לעבעדיקע נפשות, װי םיר א שטײגער, װי םײנםטו, איז דאס אםתו ײען ם׳װאלט זײ נאר געקאנט געבן א בײכן, א פרעג טרן—װי זײ לעבןו ס׳קאן אמאלזײן-־אזזײ לעבן בעםער פאראונז, פרײלעכער״ איל פלינ-איז ער געװען צופרידן מיט זײן לעבן, ער איז א יתופ, א קבצן און פין קײנעם נישט אפהענגיק אין זײן שםילער באליבסער ארבעט פון א פישער. צו די פויערים אבער האט ער זיך באצויגן פײנסלעך און האס מיך געװארנט: — דו קוק נישט, װאס זײ זענען םרײנסלעך, דאס איז א כיטרער, פאלשער עולם, דו גלויב זײ נישנד הײנט זענען זײ םיט דיר אזוי—און מארנן-אנדערש איטלעכער זארגט נאר פאר זיך אלײן און די ענינים פון כלל—האלטן זײ פאר א שװערן עול. און םיט א שנאה, װאס אױ געװען עפעס אויםטערליש בײ א מענטשן מיט אזא וױיכער נשםד״ האט ער גערעדט װענן די פויערן־פאראזיטן, די קולאקעס. — ליארװאס זענען זײ רײכער םאר אנדערע: װײל—זײ זע־ גען קליגער, טא, געדענק זשע, דו מנװל, אויב ער איז קלוג: די פױערן דארפן לעבן װי א יטאדע, בשלום, דאן — זענען זײ א כוח: אבער זײ צעשפאלטן דעם דארף, װי א שײט האלץ אויף שפענדלעך, אט װאסי זײ זענען זיך אלײן שונאים, דאס — איז א פארברעכעריש פאלק. אט װי דער כאכאל מאטערט זיך מיט זײ... ער איז געװען א שײנער, א גבור אין האט דעריבער שטארק אײסגענופען בײ פרויע,, און זײ האבן אים באהערשט. — געװיס, בין איך אין דעם א גאכנעגעבענער — האט ער גוסמוכיק מודה געװען. — פאר די מענער — איז דאס א פארדראס, מיר אלײן װאלט פארדראסן, װען איך װאלט געװען אויף זײער זײט פונדעססװעגן, נישט לײגן קײן רחמנות אויף די װײבער קאן מען נישט. א פרוי, איז פונקט, װי דײנע א צװײטע נשםה. זי לעבט—אן ױם־סובים, אן צערטלעכקײם;; זי ארבעט, װי א פערד, און סער גארנישט. די מענער האבן קײן צײש נישש צו ליבן, איך אבער -בין אפרײער מענטש. אסך פין די װײבער באקוםען שוין צום עדשטן יאר נאך דער חתיינה זײער פארציע פויסטן םון די מענער. יא, דערין—בין איך זינדיק, איך ששיף םים זײ. איך בעט בײ זײ נאר אײנס: איר, װײבער, זײט נאר נישט בײז אײנע אויף די אנדערע.—כ׳װעל קלעקן פאר אײך אלעםעך זײס נישט םקנא אײנע די צװײטע, אלע זענט איר מיר גלײך, כ׳האב אויף אײך אלעמען רחמנות... און שעםעװדיק שםײכלענדיק אין בארד, האם ער דערצײלם, — כ׳האב שיר, שיר נישט א שטיף געטון םיט אײנער א פריצטע — זי איז געקיפען פון שטאט אויף א זופער־װוינונג, די פריצשע. א פארשוין, א קלארע, װי םילך, און די האר — פלאקס. א׳ן די אויגעלעך בלױלעכע, ניטע. כ׳האב איר פארקויפט פיש אין פלעג מיך ששענדיק סארקוקן אויף איר. װאס איז, האו — פרעגט זי איר װײםש אלײן — זאג איך. נו, גוט — זאגט זי,— כ װעל צו דיר קופען גײנאכט, װארס: און — ריכטיקי — זי איז געקומען. נאר — פאר די קאמארעס האט זי זיך געשעםט, זײ האבן זי צעביסן, די קאפארעס, נו, איז בײ אונז גארנישס ארויס• כ׳קאן נישט, זאגט זי, זײ בײסן םיך זײער, און אלײן שיר זי װײנט. אין א םעת־לעת ארום איו געקומען איר םאן, א ריכטער עפעס. אט, װער זײ זענען, די פריצשעס, — הןט ער פארענדיקט אומעטיק און מיס סארװורף. —די קאםארעס שטערן זײ צו לעבן״ ןהםשך קוםט) און םורא האבן-דארף מען נישטי זײ זענען אלײן גרויסע פחדנים.. כ׳האב ןןננעהויבן לעבן זײעד גוט, יען ער טןןג פלעגס מיר ברענגען עפעס נײעס און װיכטיקעם, כ׳האב פיט גרויס חשק אנגע־ הויבן צו לײענען ביכער איבער נאטורװיםנשאפם, ראמאם האס פיך געלערנט: — דאס, מאקסיפיטש, דארף מען קודס כל און בעסער פאר אלץ װיםן. אין דער דאזיקער װיסנשאפט איז ארײנגעלײגט גע־ װארן דער בעסטער מענטשלעכער שכל. אין די אװנטן, דרײ םאל אװאך, פלעגט איזאט קוםען, כ׳האב אים געלערנס לײענען און שרײבן. פון אנהײב האט ער זיך באצויגן צו פיר אן צוטרוי, מיט א לײכטן שפײכל, נאר נאך עטלעכע לעקציעס האט ער גוםמוסיק געזאנט: — דו גיסט צו פארשטײן, דו װאלסם, ברודערקע, געדארפט זײן אלערער... און—פלוצלינג האט ער פארגעלײגט: — דו, זעםטו מיר אוים צו זײן א געזונסער, נו, לןןמיר אפרװו טון װער װעמען װעט אריבערציען אויף אשטעקן. פ׳האט געבראכט א שטעקן פון קיך און פיר האבן זיך גע־ זעצט אויף דער פאדלאנע. אײנשפארנדיק אײנער אין אנדערןזויל צו זויל. םיט די פיס האבן פיר זיך לאנג אנגעששרענג אויפצוהײבן אײנער דעם צװײטן פין דער פאדלאנע, און דער כאכאל האט. שפײכלענדיק, אונז אונטערגעהעצט. — נו, אט?-אטי איזןןט האט םיך אויפגעהויבן און דאס האט, דוכט מיר, נאכפער געװירקס איך זאל געפינען חן אין זײנע אויגן. — נישקשד״ דו ביםט — געזונטו האט ער םיך געטרײםט— א שאד, װאס דו האםט נישט ליב צו כאפן פיש, כ׳װאלט דיך פיט־ גענופען אויף דער װאלגע. בײנאכט איז אויף דער װאלגע — אגן עדןי געלערנט האט ער זיך פלײסיק, געהאש א נישקשהדיקע פעולה און דערבײ מאדנע שײן זיך געחידושט. בעתדער לעקציע, פלענט טרעםן, אז ער פלענט זיך פלוצלינג אװעקשטעלן, אראפנעמען א בוך פון פאליצע, פלעגט אויפהײבן הויך די ברעמען, םיט אנ־ שטרענגונג איבערלײנען צװײ דרײ שורות און, רויט װערנדיק, געקוקט אײף פיר און זיך געחידושט: — איך לײען דאך טאקע, א רוח אין זײן טאשן ארײך און ער חזרם איבער, פארמאכנדיק די אויגן: — װי * םוטע־, װןןם קדןגש אויפן קבר 8<; קינד, קרן5צט דע־ זוםפ־סױגל אויף אוםעטיקן ■עלד.. — האסטו געזען׳ עטלעכע םאל האט ער שטילערהײס, םיט פארזיכס געסדעגט: — דערקלער זשע םיר, ברודער, װי קומט דאס, סונדעסש־ װעגן, ארויסז קוקט זיך אפענטש אייף די דאזיקע פאסעקעלעך, און זײ לײגן זיך צענויף אין װערטער און איך װײס זײ, פונקט װי אונזערע װערטער װאלטן לעבן.' װי אזוי װײם איך דאס? קײ־ נער זאגט מיר זײ נישט אונטער. װאלטן דאס כאטש געװען בילד־ לעך, איז דאם נאך פארשטענדלעך אבער דא, דוכט זיך, װי די געראנקען אלײן װאלטן געװען אפגעדרוקט.-װי אזוי איז דאם? װאס העב איך אים געקאנט ענספערן? און םײן ענםסער ,איך װײם נישט״ האט א םענטשן אנגעמאכט םארדרוס. — ס׳איז א כשוף:—האט ער געזאגס, זיפצנדיק און באקוקנ־ דיק אנטקעגן ליכס די זײטלעך סון בוך. ער האט פארמאגט אן אננענעמע רירנדיקע תמימות, עפעם לויטערעס, קינדישעס; ער האט מיר אלץ מער דערמאנט דעם װױלן פייער, װעגן װעלק ם׳שרײבט אין ביכלעך. װי כפעס אלע