Literarishe bleter · 1927-07-01 · 26 (1.7.1927) · p. Seite 499

499 ליטערארישע נלעסזר 26 א מייבע אדביװערםיטעטז איו ר• זילבורג גארלוי ► מאקסים ► עס װעט קיםען אטאנ׳ װען דער צאר װעט אים געבן צו װיםן דעס זין פץ פרײה־יט. אין דאמאלסט - כאפט יעדערער, װער װאס עס קאן. אלע גארן :ײ או־ף דעם טאג און איטלעכער—הןןט פורא, יעדערעד םון זײ לעבט אױף דער װאך אין זיך ער זאל חלײה נישט סארזען דעט ענטגילטיקן טזןגפון דער אלגעמײנער חליקד.. און — ער האט דורא פאר זיך אלײן: ער מיל א סך און עם איז דא װאס צו נעפזן, אבער — װו נעמט מען? אלע שארםן די צײן אויף דער זעלביקער זאך. דערצו נאך איז אומעטום פא• ראן ־ אן אומצײליקע צאל פון .נאטשאלסטװא', װאם זענען $םן ם־ינסלעך צ־ם פײער, און אפילו צום קײםער. עבער — אן ״נאי טשאלסכױא׳־ קאן פען זיך נישט באגײן, ם׳װעט זיך די אויגן א יברײסן, א־ינעד דעם אנדערן דערשטיקן. דער װינט האט בײז געשמיסן אין די שויבן מיט א פולן פרילינגס־רעגן. א גרויער נעפל האט זיך םארשפרײט איבער דער גאס;—בײ מיר אויף דער נשפה אױ אויך געװארן גרוילעך און או־ דעטיק. א רויקע שםילע שטים האט באדעכשיק גערעדט: י — גיט ארײן דעב פויער שכל, ער זאל זיך ביסלעכװײז אויםלערנען ארײננעמען די פשפחה פץ צאר אין זײנע אײגענע הענט, רעדט אין אים ארײן, אז א פאלק מוז האבן דאס רעכט אויסצוקלײבן זײנע באאמטע םון זיך אלײן, אי אפריםטאװ, אי א גובערנאטאר, און אפילו א קײסער... * — דאס איז א מעשה—אויף ה־נדערט יארו... — און איר רעכנט פארטיק װערן דערפיט צום קודענדיקן ױם־כוב,.' — האט ערנסט געפרעגט דער כאכאל. אין אװנט איז ער ערגעץ־װו אװעק און אזײגער עלף האב איך דערהערמ אויםן גאס א שןןם, — ס׳האט א קנאל געטון ערגעץ נאענש. ארויםשפרינגענדיק אין דער סינסטערניש, אונטערן רעגן, האב איך דעדזען, װי פיכאיל אנטאניטש ג״ס צום טויער, א גרוי• סער, א שװארצער, פינקטלעך און נישט אײלנדיק אויםפײדנדיק די שטראמען װאסער. — איר זענש עס—־ואס אױ? דאס האב איך אויסגעשאסן... — אין װעםען< — דא זענען אייף מיר אנגעפאלן אומבאקאנטע פארשוינען מיט פלעקער. איך זאנ—טרעט אפ, כ׳װעל שיםן,—הערן זײ נישס. ־ו, האב איך אויסגעשיןסן אין הימל,—איפ װעט נישט שאדן... ער אױ געשטאנען אין םאדערהויז, אײססוענדיק זיך און אויסדרינגענדיק פיטן האנש די נאסע בארד און האש אפגעבלאזן פון זיך, װי א פערד. — און די שטיװל פײנע, צים טײװל, װיױש זיך אויס. סויגן נישט: ם׳דארף זיך איבערטון. איר קענש רײניקן א רעװןלװער? זײט אװי גוט, װען נישס װעט ער פאררזןסט װערן. שמירט אויס מיט נאפס.. זײן פעסטע רױקײם, דער ששילער עקשנותדיקער בליק פון זײנע גרויע א־יג, האבן טיך ארײנגעבראכש אין דיתפעלות. נדנדעם אין ציפער, סאנאנדערקעמענדיק די בארד פארן שפיגל, האש ער געװאדגס: — זײט אפזעהיטער, װען איר גײט איבערן דארף, דערהויפט — אין די חנא־ת א־נאװנט, פ ־ועש א־יך אויך, םסתםא, װעלן שלןןגן, נאר קײן ששעקן זןןלט איר מיט זיך נישט טרעגן, דאס רײצט אויף די שלעגער, און קאן זײ אדײנגעבן א געדאנק, אז איר הןט םורא׳ איך האב געװארט: װען װעט ער—שוין אנהײבן צו רעדך אין הערנדיק דאס גערײד פון די פ־יערן, װאם האט זיך װײניק געקלעפט, האב איך זיך געפרוװט פארשטעלן, װאס װעט דערויף ואגן דער כאכאלז פיר האט ויך געדוכט, אז ער האט שוין אײני־ קע מאל דורכנעלאזן דעם פאסיקן מאמענט ארײנצומישן זיך אין דעס געשפרעך פון די פ־יערן. נאר ער האט גלײכגילטיק גע• שװיגן און איז;ע.יעםן אימבאװעגלעך, װי אגולם, צוקוקנדיק, װי דער װינט קנײששט דאס װאםער אין די קאלוזשעס און טרײבט די װאלקוס ציזאמענדרענגענדיק זײ אין א געדיכש־גרױער כמארע אויפן סײך האט געפ־־פט דער דאמפער, פון אונטן האס זיך גע־ טראנן א קװיטשנדיקער געזאנג פ־ן מײדלעך, ס׳האט צוגעשפילט א הארמאניק. מיטן גאס אראפ האס געשפיײןס א ש־יכזר אץ דער• ב־י געשלוקערצט אין גערעװעש, װארפנדיק אין דער לופש מיט די הענט, זײנע פים האבן זיך אימנאבירלעך געװאקלט, מרעפנדיק פונקט אין די לוזשעס. די נויערן האבן אלע גערעדט געלאסן׳ א שםילער קימער האט זיך געהערט אין ז־יערע װערטער, און מיך האט אויך עפעם גערירט פארן הארצן, װ־יל דער קאלטער הימל האט געדראט מיט רעגן, און מיר האט זיך דערמאנט דער א.ימ• אויפהערלעכער שטאטישער געפילדער, זײנע פארשײדנארטיקע קלאנגען, דער שנעלער ל־יף פון די מעגטשן אויף די גאסן, די לעבעדיקײט פין זײער לשון, די שפע פון װערטער, װאס רײצן אויף דעם שכל. אין אװנט, בײם טײ טרינקען, האב איך נעפרעגט דעם כאכןןל: — און װען רעדט ער מיט די פויערן? — װענן װאס? — אהא, — הןןש ער געוזןגט, אויסהערנדיק אויםמערקזאם םײנע רײר—װײסט איר, אויב איך װאלט מיט זײ גערעדט װעגן דעם, אין נאך דערצו אין דרויםן, װאלט מען מיך װידער פאר• שיקט צו די יאק־טן... ער דאש אנזעשטאפש זײן לולקע מיט טאבאק. האט זי פאר• נאנדערגערויכערט, אײנהילנדיק זיך גלײך אין א װאלקן מיט רויך א.ין, האט אנגעהויבן צו רעדן געלאסן, װי א לעקציע, װעגן דעם. אז דער בויער אױ א מענטש א סא־־ויכשיקער, אן צ-טרוי. ער האט פאר זיך אלײן מורא, ער האט מורא פאר זײן שכן און בא• זונדערס—פאר יעדן פרעמדן. קײן דרײםיק יאר זענען נאך נישש אװעק זינט ער ה$ט באקומען די פרײה־יט, יעדער פערציקיערי• קער פויער אױ געבוירן געװארן א קנעכם און געדענקם עס. װאס אזוינס איז פרײהײט — אױ שװער צו םארשט־ין. פשוט בא• טראכט — באדײט דאס װארס פרײהײט: איך לעב, װי איך װיל. אבער—אומעטום זענען םאראן הערשער און אלע שטערן צו לעבן. דער קײסער הזןט אװעקנענוםען די פויערן בײ די פריצים. דאס באםײס, אז דער קײםער אױ איצט דער אײנציקער באלעבאס אי• בער די פויערן. און װידעראמאל: װאס איז םארט אזיי-ס פרײ• הײט? פלוצלינג װעט קימעז א טאג, װען דער קײםער װעט דער• קלערן, װאס זי איז אזוינס. דער פ־יער גלויבט ששארק אין א אײנציקן קײסער, װאס איז דער האר איבער דער גאנצער ערד מיט אירע אוצרו־ת. ער ראט אפגענומען די פ־יערן בײ די פרייים — קאן ער אויך אװעקנעםען די שיפן און די געשעפשן בײ די קוחרים. דער פויער אױ אן אנהעננער פון צאר, ער פארשט״ס: א סך הערשער—איז שלעכס, אײנער—איז בעסער. ער װארט, אז