Literarishe bleter · 1927-07-01 · 26 (1.7.1927) · p. Seite 495

495 ליטערארישע בלעטער 26 זא ניי א םענסשן איז ני#ם קיץ קיןגערע סראגעדיז ױי א וועלס־אינסערנאנג,- אז סען װיל דןם—םוז םען זײן גרײס א1יף סאראיםערפן װידערפםףנד. םען איז אי דעם ניםס נעװיינס. איליא גרויסער געױ1ינר.ײם, האס פען זיך 6ין דעם אאגעװזינם• יא קעז נ1י הול6ן א1'16יוינגיננ, 6ארשקלאסיננ, םעכסיק עאהעי*!• װי אז1 זןןל עס געםןכם ײערןז עס זענען דא עװײ םיסלען: דערשרעקן אין געטרײ זיין. $נװ*ר6ן א ם1רא אין 8ר1יסרי6ן לינשא6ס. דןס 6ארםעלס קײנםןל נישם דעם גיל. ד,ר גענער*ל שםאב אין דןס קינדער־עיםער —זײ נײדע נעםען אײן די װעלם• לנ1י זיי 1לײ1ן םיר #נסװןענס. םאכס. ל^ז, באייגם. םסראםעגיע אין נלוינן — דןס זענען די עיקרים 6ין י<געם ־אסעכיזם, װןס םשה נאדיר איז אײוער 6ין זײנע אדעאסן. װיל משה נאדיר סען זןל 6אר אים ם1רא הןבןז ןהן, נןך א םי־ן ז װיל ער םען זאל אים ליב הןןעןז דןס עװײםע נישם װײניקער א הןר װי דאם עושםע. ניכער— אהןר םער... דא װיל איך אײך עאעס אײנרוים^ן אין א1יער. איר זןלם עם נןר קײנעם גישם דערבײלן. עם איז א םענסןעיע. איך האלס עס אשוס 6אר אן אנסדעקינג — : ןס דער נןנשאלאנסער םשה נאדיר, ןס דער 1יז אר1יף םארקנעאלםער, אס דער ארגי םחועף אײרןאעער, ןס דער איך-)רענ-נןך אײן־מי״נאך סאראיןריקן שנײאיכא איז א געװאל• םיק סענסיםעגסאלער נסש• איז דןם זײער שיין 6ין זײן זײס, זײער םענסשלעךן םיר נע6עלם דןם. דערלויבס םיר א קלײן הקדסהלע. איך האב נארנישס 1י אפתע ביניקער. זיי זענען גישס זױניש• זיי װײםן נישס דערםון. זײ פראװען נ שס קײן ביניזם, זײ לעבן אים. עם איז נישס ביי זײ קײן 6ײערלעכקיים, זײ סוען עם בױישן הינדערסער אנדערע סאגסענלעכע ארבעכן■ איך קען אבער נישם לײדן יענע װוילע ױנגען, װעלכע האלסן דעם!יניזם הינסער א ש1יבן*שראנק: אז עם װעלן קיםען נעסס, זאל זײן םיס װאם םכבד 1י זײן... עס איז שװער בי 6ארסראנן יענע, װעלכע, םארנרענגענדיק פים גוסע נרידער, ריכםן זײ אא!יניזם, װי א כשרער ײד להבדיל ריכס-אא חב1ת. נאכדעם נײען זײ אהײם 1י װײב און קינד, סארהעננען די גארדינען <זאל קײנער נישם ארײנקוקןו און זענען אי1ם אין דער אײגענער 6על: קעעיש שסילע ברואיםלעך, ױססע באלע• בעםלעך• אז זײ װעק םערבעשעם שכארבן און װעלן אין אנדערן גילגול װערן םײדלעך — װעלן זײ זיק ש*עם בײנאנס בװישן א קאםסאגיע יוגגעלײס, װעלן ו1־כ רן אאםירןסלעך. און אר1יסשסעלן די זײדענע זאקן 1יז ארינער די קני אין רעדן דיק-1אסוסערםע נבול-םה. שאעםער אהײםגידנד־ק װעלן זײ זיך לאזן 1אנלײסן נאי ביז בום כ1יער. נישס װײסער. אין אר1יפ• אכטונג, סי.קאלאװ ארן אומגעגענח -ד־זענעךזאיאנץ סאקאלאװ, דיונע 40 באקוכם מעז אלע אויםנאגן 6ין קאאפ־ןיאכיװ ״ביכער״ 1י די נעםטע כארינגונגען, אויך אויף לןננערע ראםןם. ם׳װעיש אנגעניםען דאם אנאנאםענט אי־ף די ללםערא־ רישע גיעםער״ םיט רי ברעםיעם. א סןנענר. זי םארשסארקם זיך,!ארײכערם זיך,!אװןרנם זיך• און ס1ף־1ל*ס1ף שסארעם זי םאר היננער אין איר אײגענער!אװןרנסקײס, װי ראסשילד אין דער אײזערנער קאסע •. םשה נןדיר װײם נישס אלץ. דער6אר זענען בײ אים אאראן נײקײםן, אוםגערילסקײםן. אין ער קען ז־ן 6ארגיגען דעם לוקםים 6ון ןרעםקײס אנבישרײבן א ז*ץ, װדנן װעלכן ער זןל אײך באלד זאגן, אז ער 6ארשסײם אים אלײן נישל• ער סןרשסײם נישס. ןבער ער גל1יבט. נל1יבם יאנאסיש. אין װי יעדער עכסער גלויביקער, איז ער שײן• יון םער װי שײן דארף םען נישס. בןשאםס נןס יעדן סאנ די װעלס םין ד;ס נײז איר זענס זיכער, אז נישסן רעליגיעזע זןגן — יא. בי קענדן נאך די ןלע הינדעוםער אין ס1 זנסער יארן סין דענקען אין םאדשן נעבוירן װערן נײע א־דעען? די װיסנשאםס ענסוערס: זײער שװער, די םאראדאקסאליםסיק םײנס: זײלר לײכס. םען דארף נןר א1יף יעדער סליך א1יםזוכן דעם םיסלם־נקס. םין יעדער ןנסםלעקםקײס אר1יסבאקיםען דעם נ1ר. אין יעדןר בײס — דערקןנען דןם!ײסדעכםסע, אין יעדער 6ריבײסיקײם — דאס אויםגעבײםיקסע כאכש עס איז נןכגישם בײםיק װײל דאם װערן, דןס רייםן 6ון א גרין־אין-דעסלוםס־הענגנדיקן געדןנק איז דןך נישס װײניקער חירוש, נישס קײן קלענערע םעשה־םלא, װי זײן א1יםגעשםאנענקײס, זײן םארענדיקסק־ם, זײן 6יל־םיס־זן§ס־ןרןם6ןלנדיקײא. םשח נןדיר איז גענןננען אין יענער שולע, װעלכע אײ אן ןזיל יאר אלע ןביעקסן, װעלכע װערן נישס ןרײננעלאזס אין קײן שום ןקאדעםיעם, װײל דער װײזער א1י6ן ב 6ערבלאס הײסס נאכנישס. דןס זענען נעשעענישן, ױענן װעלכע סרא6ע■ סןרן לײןנסן נןך אין די בײסינגןן; א1יף די קאשןדרןם — ניש■ דערװײל. נישש נראי. דןס זענען םינדערװערםיקײםן. נאר זענען יאראן גײססער, װעלכע אארנעםען זיך דװקא םיס ןס די גרינגגעשעעםקײסן. אין סחכת ןס די נעשעןנישן האלסן איגס אין ס ן ר ־ ק י ם ע ן, םחםת זײ שסילן זיך איעם ןס, םהםת דןר םאםענס װערס דורך זײ גליענדיק, םחםת זײ בריען די סעדןר, — בכן שרײבט םען װעגן זײ געשיקס, לאקאניש, שםאיץ, םיסלעריעו, סינקס װי סןן שרײנם קןםיניקאסן סין א שלאכס-םעלד. שסעסער, ןז די םלחםה װעם זיך ענדיקי, װעלן זיך גע■ םינען םענסשן, װןס װעלן שרײבן װןגן דעם ברײסע, פארולקסע, קלןרע, נ£ורםרוםדיקע ביכער. ןנער איבם רעיס םען װעגן דעם אז1י גןױהדיק־קןסויזנע, אז1י *ו־םרײבנדיק־געהײםניםםיל, ןז1י שסןרעװדיק-שסאםלענדיק װי א קינר. דן איז םען א1יף דער װןך. םען סרײבס די א1יפמןו;• זןםקײט םיס בײסש;. זי םןר קיין האלבע סןקינדע נישם בלײבן שסײן םען נןנובס די ראדיקעלסטן םיסלןן. װײל די א1י6גןנע איז א שװערע• אז סען װיל עסעס נןנן 6ין א װןלס־נאנעםינג, װןלכע יי ױעלס הןם ניסס קײן נןדולר בי בןנלמען,- ןז סען װיל די סע;סשן באװײזן דןם װןס זײ זעען, אין װײר זײ זעען עס שסענדיק, קוקן זיי םים גלעזעונע א1יגן, זןנען זײ קןלם, יןנן װי שסיגלען,- ןז םען סײנס בי זאנ־: סאווײסס נישס די איינן ביס הימל, 1ײלס גישס די שסערן. דןם ןלץ הןס איר ןט-דן־ן ײיף אײערע נאםן, א1יף *ײןרע ר.1י6ן, װןרים אינזער ערד• קיגל איז דןך אלײן א שסערן,- אז םןן ם־ינס 1י אי1ער1ײנן, ןז ן סארןליז רםע האנס