Literarishe bleter · 1927-06-24 · 25 (24.6.1927) · p. Seite 486

25 זא ליסערארישע בלעטער 486 בגורופם-שולן. זוין מ$נ*כױם עקזיסםירם שוין אפילו $> מלוכה־פילם-שול, $ן ח.-ץ דעס עק• זיםטירן קורםן םאר םעכאניקער און ןןפע• ראטןןרן. אויף א הױכער שסופע שםײען אויך די קולסור׳סילמען אין דײםשלאנד זענען םאראן א סך קינאם. װןןם שםעלן נןןר אזעלעכע םי?מען. - די גרעםסע םילם-פרןן• דוקגיע־םאבריק אץ דײסשלאנד איז .אוםא־' װאם פארמןגס אחץ קלענערע אויסארנע• טונגס-שםעלן אין גאנצן לאנד, אן אײגענע םילם־שסןזט נעבן עערלין .אופא״ גיט ארויס יעדן טאג א בױלעסן װעגן איר אר• בעט. — װאס פאר א ראלע, עס שפילן שוין הײנט די דײטשע סילםען, קאן םען זען דערםון, װןןם פון פוילן אלײן באקוםס דײטשלאנד א ססס 150 דןןלאר א יזןר םאר אירע םילםען. אחוץ דעם ברענגט םוילן םון דײטשלאנד די רוי־שטאםן, װןןס זענען נויסיק בום אויםארבעטן די אײגענעםילםען. ס אין הןןליװוד קוםען יעדעם יאר סןןר א ליציטאציע אויף די קןןססױפען םון אר• טיסםן, װאס װערן םפעציעל געפאכט צו אײן ןןדער צװײ םצענעם אין אםילם—מער װי אײנמאל_ װערט אזא קןןסטױם םערסטגטײלס נישט באנוצס. צו דער ליציטאציע קופען סזיזנטעד מענטשן, װןןס יןןגן זיך נאך אםלבוש װןןס צ. ב. פןןלא נעגרי הןןס גע■ טרןןגן א. א. װ. עם װערן אויסםארקויםט אויף אײן ליציטאציע אן ערך םון 150.000 טואלעסן. ס לןןן שאנע (קװאסיםןןדןן אין סילם ,נאטר דאם׳, דער דןןקטןןר םון םשוגעים אין םילם .משוגעים־הױז״), װעלכער טרעט איצט אויף אין א םילם, װןןם שפיגלט ןןפ דןןם לעבן סון די שיםס-סןןלראטן, הזןט זיך געפוזס נעבעך אויםלערנען די פיליסערישע מלאכה. ער האס זיך געלערנט די פיליסע- רישע איבונגען צוזאמען םיט אנדערע פשוםע סןןלדאסן. ןןס אזוי קומען ןןפ די פילם׳אר• טיסטן! — ערגער איז ןןבער, געשען םים אן אנדערן ארטיסט, רישארד דיקם, װןןס טרעט אײף אין פילם אלם בןןקס-קעםםער. זײן סארטנער איז געװען אן אפתער אטלעט און דער רעזולטאט פונם געשפילסן קאםף6 איז געװען, אז ם׳הןןט געפוזט ןןפםירן דיקסן מיט אצעברןןכענער ריס אק שייםןןל. אזוי ענדיקט זיך אמןןל א אופשולדיקער קאמף בײ א סילס־אױםנאמע. ס ם׳גיט איבער םןןלגנדיקע כאראקטע• ריססישע פאסירונג: צו טשארל סשאפליגען איז געקומען זײן פרײנט שאליאפין. סשאפלין הןןט אים געװיזן זײן םילם .קיד׳, װעלכן יענער האם נאך נישס געהאס געזען. בשעת דעם אויםפירן פונם םילם אין טשאפלינם סײװאםן אטעליער הןןט שאליאפין געזונגען אלטע רוםישע לידער, דער אײנדרוק סון שאליאפינע זינגען בײ םשאפלינס בילדער הןןט געםאכט א גרויפן אײנדרוק אױף דעם זײסיקז עולס. טשאפלין און שאליאפין הןןבן זיך רערנאך צעװײנט. ל ט־ב ר א ב דײטשער שרײבער האנם פ. םילער ארבעט שדין דנס ״דד״סיק יאר איבעד א האפםאן• ביאגראםיע און איז נאך םיט איר נישט םארםיק... ס אין דער אינטערנאציאנאלער בוך• אויםשטעלונג אין לײפציג, װאם איז דא נישט לאנג געעםנט געװארן, באטײליקן זיך 19 נאציעס. עס זענען אויםגעשטעלט געװארן 20.000 אביעקטן. דעם שטארקסטן אײנדרוק׳ שרײבט ד״ר א. שיראקאוער, מאכט רוסלאנד. אירע ,פלאקאסן — שרײען, די סיפבאלן— סלאקערן, קנאלן, די סאטא־טעכניק פאר• בײט די האנטארבעט, דאס בילד םון די םאסן, דאם בוך פון די מאסן דערשײנט אין די םאסן. דאס בוך זאגט זיך אפ פון אינדיװידועלע שסריכן אין אײנבאנד, שריפט, פאסיר, ער דערשײנס אלס קאלעקטיװ• לײסטנג״. װי םארשידן די ביכער פון די אלע פעלקער זאלן נישט זײן, זענען אבער א טײל םון זײ ענלעך צו זיך, נעמלעך די קינדער-ליטעראכור. ,אלע פעלקער רעדן צו זײערע קינדער אין דער זעלבער שפראך׳. ס אויף א אנקעטע: .װעלכע 12 ביכער םון די לעצטע דרײ דורות דארפן זיך גע• םינען אין אינטעליגענטערן דײםשן הויז*, װאס איז אײנגעארדגט געמארן דורכן בער• זע-פארײן םון דײםשע בוכהענדלער אץ לײפציג האט מען אנגעגעבן פאלגנדיקע אויטארן: גאספריד קעלער (באקומען 387 שסיםען), גוסטאװ פרײטאג, ביסמארק, ניםשע, ראבע שטארם, העבעל, גערהארד האופטמאן, פריץ רײטער, שעםעל, טאםאס מאן (באקומען בלויז 177 שטימען, געפינט זיך אויפן עלפטן ארטו), װילהעלם בוש. ס ארומרעדנדיק די אינטערנאציאנאלע בוך*קונסט־אויסשטעלוגג, שרײבט די ״פא• סישע צײטוננ״, אז יעדער אביעקסױוער צו• קוקער םוז םורה זײן, אז .דאס דײטשע בוך איז איצט אגײססיקע װעלטםאכס, װי קײן שום אנדערער סון װעלכן ס׳איז אנ• דערן פאלק״.?1 י נ א ס דער באקאנםער פוילישער רעזשיםער סשינסקי גרײט צו אנײעם פוילישן סילם, אין װעלכן ס׳טרעס ארויס א נײע סוילישע ארטיסטץ, װאס באהאלט זיך אונטערן פסעװ• דאגים יאלא יאלאגטא. די דאזיטע ארטיםטין שטאמט םון גאד א הויכער געזעלשאםט. איר נאמען װעט אנספלעקט װערן ערשט בײם אויםפירן דעם פילם. װי טשינסקי פארזיכערט, איז די דאזיקע ארטיסטין—די בעסטע פוילי• שע קינא־ארטיסטין. ס אין דײטשלאנד ארבעטן אין דער םילם־אינדוסטריע אן ערך 50.000 מענטשן. די דײטשע טעכנישע םילם־איבדוסטריע איז כמעט אויםער קאנקורענץ. אויף דער גאנ• צער װעלט װערט באנוצט די דײטשע טאשםע און פרןןיעקציןןנס־אפאראםן. אין דײטשלאנד עקזיסטירן אן ערך 38 סויזנט קינאס. (טעאטערן נןןר *)7)—אויף א גןןר הויכער םדדגה שס״ען אין דײסשלאנד די ו ו ע ל י ט ע ר א ט ו ר ס דער רעדאקטןןר פון דער דײטשער ״ליטערארישער װעלט׳ הןןט געהאט א נע• שסרעך םיט יאקאב װאסערמאנען װעגן זײנע אײנדרוקן פון אמעריקע. קודם-גל, הןןש װאסערםאן געואגט, אז ער װעטנישט שרײבן א אמעריקע־בץ. אפשר נאר א צװײ• דרײ ססוריען, אבער טאקע נישט םער; אײן ליםערארישן געװינס האט װאסערמאן גע• כאפט אין אמעריקע; ער הןןט נעמלעך דארט געפונען די הויפט-פינור פון זײן נײעם רא• םאן: װען נישט אםעריקע, װאלט דער דןן• זיקער הע״ד איננאנצן אנדערש אויםנעזען. װעגן דער אמעריקאנישער קריטיק, האט װ. געזןןגט, אז זי זעט אנדערש אויס די בײ אינז. דארס איז םאראן נאר א סאראלי• שע און סאציאלע קריטיק, אבער עס איז במעט גישסא קײן עססעטישע, און לח״וסין פעלט דארט די קריטיק פון מעטאפיזישע קינסט־שטאנדסונקטן... איבערהויפט איז רארט נישטא קײן אבםטראקט, היסטאריש דענקען, נןןר דער עיקר—א דענקען פון גע• זעענעס, םון סערוענלעכער דערפארונגי. אץ אמעריקע עקזיסםירט אויך א גרוים ארעמקײט, אפילו אין די שבעס גױ־יארק און שיקאגןן, ןןבער עס װערט דארט פיל געטון קעגן דעם. די נעגער־באװעגונג װערט אונםערשטיצט דורך ײדן (דאם דארף םען נעמען אלם א שבח אייפן אדרעם םון ײדן). װאסערמאן איז פ־ל מיט באגײםטערונג פארן נענער״טעאסער. די נעגער זענען אויסגע• צײכנטע שוישפילער. או ף דער פראגע, צי ס׳עקזיססירס א אנסיסעמיטיזם אין אמע■ ריקע, האס װ. געענםםערט, אז מ׳באמערקט עס נישט, אבער פונדעסטװעגן האט ער דעס אײנדרוק, אז דער אמעריקאנער אנטי• םעמיטיזם איז א גיפטיקער, אבער ער איז פארבאהאלסן... אין אמעריקע שאפט זיך אנײער גוסער, געזונטער מענטשן־טיס. ער װאקסט נישט גײםטיק. .אבער ביז ער װעט קערפערלעך דערגײן צוירײםקײס, װעט ער אויך האבן אן אײגענעס, נײעם גײסס... דאס איז״די שענסטע דערקענטגיש, װאס איךיהאב גע־ בראכט םון אםעריקע׳... ס ע. ט. א. האסמאן, אײנער סין די פריערדיקע באדײטנםטע דײטשע דערצײ• לער, מוזיקער און מאלער, איז, װי צ. ב. הײנע, פריער ןןפגעשאצס געװןןרן אין אויס• לאנד, און ערשט שפעטער—אין זײן פאטער■ לאנד. באװנדערס אין פראנקרײך האט מען זיך מיט אים פיל אפגענעבן. פונם יאר 1830 (האםמאן איז געשסארבן אין י. 1822 אין בערלין) ביז 1900 זענען אין פראנקרײך דערשינען 32 האםםאן-ביאגראםיעס. איצט איז דערשינען א םרישע ביאגראםיע, גע• שריבן םון דעם דיכטער זשאן מעםטלער. גלײכצײטיק מיט דעם בוך איז דערשינען א רײ גײע איבערזעצונגען פון האפפאנס .װערק. אין פאריז האט זיך אויך געבילדעס א האזפאן-קלוב. עס איז כדאי צו באמערקן, אז דעד