Literarishe bleter · 1927-06-24 · 25 (24.6.1927) · p. Seite 487

467 ליטערזרישע גלעםןר 25 זא 7! סעאטער אױ קמסט ** דסר!אװיססשר ײדישער םקילסםןר נחוס *רןנםןן הןס *י*ף זײן ניריקרליזע מין רוסל*נד קיין ■*ריז בןויכס לןדז. ■*י אין װילנע רןט די ארסיססין לידי* •ןסןנײ קס גע&ייערמ רעם ײבל 6ין איר 15-יןריקער םנאני• סער סעסיקײט ,**י די באװיםטע ײדיסע *רטיכסין רידןלף זןןםלאװסקי אין בערםן זאםלעװםקי םרעסן איזט אויף אין סעריד דער ערסשער אײ6סריס — ,סןיםיוס אין ליבע־. ^*י װעגן רער קינםס ״ אויםססעלינג 6ין מארק שװארץ אין װסרשע זעגען!■נערריקט *רסיקלען אין ,קיריער װערסםװםקי״ אין אין ,רןבןטניק״. ** די קינםסלער חײם האנםש אין ניבלער הןנן איבערגעניפען די קינםסלעריסע כאםינינג םוץ דער קיעלנער שיל. רי םרבעס װעם דויערן םכס חדשיס. װי כןקןנס, הןס חײם האגםס, ם. עםעלכויס אין ניגלער געםןלס די װענס םין דער נעגדינער םיל (זע .ליס. בלעס.״ גימ. 19). ס׳װןלס שוין ל#נג גע• ןןען א יושר, ןז די יידישע געזעלשם6סלעכע איננסי• סיניעס זןלן אינזינען הןםן די ײרישע קינםםלער בײם רעםןנטירן זײערע לןקןלן. דעס וג״סן ייני איז אין קםםינסקי סעןסער םןרגעקימען די ייבילײ־6ײערינג 8ין דעם ײדישן ןרסיםם 1 ןכעלםןן. ס׳איז אוי6גע6ירס געװןרן א. נןלדםןדנם .בר עוכנא״. נןך דער אויםםירינג איז *ןרגעקיםען ן קןגגערס ןםסײלינג. ס׳איז געװען א סיל״געםןקסער זןל. מ׳הןט דעם נעל״ױבל זײער הןרניק אויםגענימען. מימן ןנסײל 6ין דער *רטיסםין לידין םןסןגקו אין ם. כןרןסןװ איז אין װילגע אוי6גע- 8ירס געװןרן סײגוםשןװס .רןרנסם ״ םידלען״. אין דער ם־עםע :עפען א1יך אגםײל 6רל. קרןםןזש אין װןל6שס*ט, װןס הןנן געענדיקס רי ײדישע דרן״ מןטישע סםידיע אין װןרשע. אין לןנדןן גןססרןלירס אױס דער כ•• װיססער *דעריקןנער ײדישער ןרםיסט יןזעף קעםלער. די בערלינער קינסס״קרײזן הןכן געםײערט ועס ס&״סן נעביוסס ״ סןנ פינס נןקןנסן קינסס- היססןריקער אין דירעקטןר סין דער קיםערשםיך״ ןםסײליגג אין דער בערלינער נןניןנאלער גןלעריע געהײמר$ט דיר מןקס סרידלענרער. די םרעסע הןס נעװיר&עס דעס ייבילאר גרעםעײע ןרסיקלען אין ןנגעװיזן אויף זײנע גרויסע 6םרדינססן. די 7״ קלןסיקע ײרישע 8ןלקס ״ שיל אין װןרשע (סװארדע 22) הןס שבת ועם 11״סן ה. ח. געגעבן 2 קינדער״םןרשםעלינגען אין סעןסער ״קװי םרן קװן״, געװידםעט דעם ײדישן סןלקס אין 6ןלקססיםלעכן ש*6ן. ם׳הןס געזינגען דער קינדער״ כןר אינםער דער לײםיגג 6ין י. גלםםשסײן. גלעג״ נעני זעגען בעהען די אינסנעניזירינגען םון די סןלקס״לידער אין םרנעס קןםעלע אין מןסעלע. אויף אינזער ײוישע קלײנקינסס״כינע נעזןגס נעװןרן ןון םײנקײס, אזא א1*סשסאסי;ב, עזא שםילץ. .שרה נת טוביס• איז סיל שװםכער. שײן אין חנעװריק זענען געװען די ײדישע 6ןלקס״סענץ. רעי• נחמן םײויל * ר א ב י געבן מים ן הקי־מה אין 6ארשידענע דערקלערינגען, 6ין א. 6רידקץ אין ז. רײזען. אץ ביך גײען ןרײן נמעם * ל ע ײדישע װערק סין גןסלןנערןן לי• דער# ,דער רעקסוך״, .רע* םײם*, .דער גלנול״ אין ״דער קונל• רןס דןײקע *וך װעס, אזוי׳ארום דער״ געבנן דעם 1״סן באני יא. ד. גןטלןבער אין זײן עסןכע*, 6ין א. סרידקין און װעס געבן םן אלזײ״ סיקע באלײכסיננ װעגן דער מערקװירדיקער םערזענ• לעכקײס אץ דער השנלה״נײם .םםםי של1ס אש הןס געלײענט אין םאריז א רע״ סערזןס: .מײנע אײניריקן 6ץ א״י״. אין .װןלינער שס־מע״ דרוקן זיך: יזכר1נות פיגס אלטן איסס-ןהער םנקס״ םין י. 6ינקלשסײן. אין םיגס; װערס אר1יסנעגעכן > ליטער*״ ר־סע זאםלינג .ייננ םן״עסיע״, װי ״ײ ױנגע ליסעי ראײשע כוחית 6ין ■ןלעםיע זןלן הןכן די מעגלעכ״ קײם קומען נים אויסדריק׳. דער ײדישער טעןלןגישער סעםיבןר אין נױ-יןרק הןס נאקומען א ירישה 6ון אנדערסהאלנן םיליןן דןלאר ל1יס דער נװאה סון ה׳ ליאי ברןש. דןם באװוסםע װערק 6ין לאריםע רײסנער .ןקסןנער״ (די 6ר1י סין *ןריקאדן) װערם איבער״ געזענט אין ײדיש אין דערשײנס בקרוב אץ 6ארלאג ש גןלד6ןרב. װענן ועס כיך איז גישס לןנג געװען *ן *רטיקל 6ין א. ריקלים אין *הײנם״. דער בןרימםער ײדיש ״ ענגלישער שריסס״ שסעלער ישראל זןנגװיל איז אץ־דעם לענסן יןר סון זײן לעבן געװען סארניסען בײם שרײבן א נײע גרויסע דערנײלוננ ידער בארןן 6ין ן8עב*אך״. ער הןם דןם װערק נישס געעגדיקט. די םאמיליע 6ון סארשסןרבעגעס חןס באשלןסן רעס נישס״סןרעבויקסן מןנוםקרליט אינט נישס ני דריקן. זי רןס איס איבערגעגעבן דעם בריסישן מוזעום. ,*■י אין מןסקרע איז געשכןרבן די ײדישע שריססשםעלערין שרה לעשנינסקי. זי הןס ןנגע״ שריבן א ריי גיןגרא6יעס ײעגן רעװןליניןנערן. — זי איז אלס געװען 45 יןר. ** וער ינ*ש ושעגלןנד״ הןס 6ןרעסנסלעכס ן רײ תשובות א1יף דער אנקעםע װעגן לםסײניזירן דעס ײדישן שרי6ס. סיזענען דערװײל גע*ראכס עגם6ערן םין ה. ד. נןנױערנ, א גןלדבערג, נח סריזינקי, ז. סעגאלןװיסש, ד״ר י. מיזעם, נ. מײזיל/ דער םונקעלער. ^■י ש*ת יעס 25״סן ייני קימס״סןר אין שעד״ לעץ א 8ײערלעכע אקאדעמיו לנביר דעם סג״יןריקן ױבל םון רער ערשםער ײרישער סןלקס״שיל א. נ• 6ין י. ל. םרץ, און זינסיק — די שיל ״אויםשטעײנג• םיר באגריסן די אױערגעגעגעגע שול ״ סיער 6ין שעדלעץ *י זײער ױם״סוב! ** אץ דער ,ארבעסער״װעלם״ (װםישע) דרוקן זיך אין המשכיס סראגמענםן 6ון י. קאדען-באנדרןװ• םקיס ,מײן םיסערס שסןס־, ײריש ש, ל.שנײדערמאן. פ. װיינרײך גיס םרויס אץ 6׳ *סןמןר״ 1) ײדישע ליסעראסור געשיכסע בײ 20 *1יגן ןס װעם גענן אין 15 קןס. םן איבערבליק אינער דער *נמװיקלוגג 6ון דער ײדישער לים. דןס *יך װעם ןר1יסגײן נים נייעם לערניןר. 2) איריאל ןקןםס*, זײן לענן אין זײנע שריססן. ןסגעדרוקס אין לאטײ• גישן ןריגינןל אין אין ײרישער איבערזעזוגג. כ ליטזראטור קײן לןנדןן איז נעקוסען דער רעדןקםןר סין נױ-יןרקער .םןב־ ס. דינגןל. אין ן געשסרעך םיס ו מיםןרבעסער 6ין די .זײס• (לןנרןן) הןם עד אגב געזןגס, ןז כןסש דןם ײדישקייס װערס שםןרקער אץ *סעריקע, װערם דןס רעדן ײדיש שװןכער. נןר דןך איז #6רןן < *ןװעביגג א1י6- *יהןלסן ײדיש. עס זענען 6ןר*ז *יל עעגדליקער ײדישע שילן, אין אץ י• שולן לערגם מען ײדיש. .ײ ײדישע סרעסע איז רןרס אץ ן זייעי־ *ליענ״ דיקן *ושסןנד״ —מיר נלויבן נישס, ןז די ענגלישע .■?ידזש״ 6ין די ײרישע *ײסינגען זןל ברעגגען נו*ן ײריש און שסןיקן די ײדישע ■רעםע. ** אינגיכן דערשײנט אין 6ןרלןג ,קולסיר• ליבע״ ן ביך ינ#םיר און מעגסש״ 6ין י. יןשונסקי. עם איז ן גרעםער װערק װעגן די ןלסע דערגרײ״ כונגען אין די נײסםע אויפטיען אײף דעס געבים סין נןםירװיםנשןסס אין םעכגיק אין דעם ביך, װןם איז א1יםנעהןלםן אץ ן סןסולערן םןן, װערן גן• הןנדלס די װיכםיקערע 6רןבן סון דער מןדערנער גןםורםןרשונג אין עם װערן סןרסריבן די הײסם״ *װײגן 8ין דער הײגסנייסיקער סעכניק. דןם ביך איז ןנסשםןגען 6ץ ןרסי^לען, װעלכע זעגען םןר• עםנסלעכס *ײ םןרשידענע געלעגנהײסן, װי א1יך םין ן רײ נײע, נןך אין ערגעץניסםבעדרוקסע קןייםלען. ** אין לןנדןנער ידי *ײם׳ איז ןסגעדריקס ן גר1יםער ןרסיקל 6ין םןריה מײער װעגן דער ןרבעס סין ײדישן װיסנשן&סלעכן איגסםיסוט — .זןמלען^ן װיכםיקער בײסרןג *ו קילםיר״. לןמיר הןסן, ןז דער ןרסיקל װעם שסײסן די לןנדןנער םרײנס סין ײדישן װןרס סינןנסיעל *ו שסי*ן דעם ײדישן װיםגשן8סלעכן אינסםיסיס. רער חידש״זשירגןל .איליססרירםער םןגןזין־ םירס דורן ןן ןנקעסע *װישן ײדישע שרײבער יװי ןז1י שרײב איך?* ם'ה|*ן גענעבן תשיב1ת י. י. זינ״ גער, ןלסער ק**יזנע, ז. סעגןלןװיםש, מלךרןװיסש און ישראל שסערן. דער שםןם״רןם אין בריסק הןס ןנגעגוםען דעס םןרשלןג םין ח׳ םעבןכןװםקי *ו סובסידירן דעם ײדישן לערער״סעסינןר אץ מילנע 500 גילדן. ם׳איז דערשינען דער נוםער 2 .װןרנלען״- ויװײ״חרשימד קע ליםערןרישע אײסבאכע. אין נוםער לידער, דער*ײליגגען סון ברשון סןמערןנעץ, ל. ןלױקי, י*חק קןנסער, *ריך ןלינק*, י. 6.נריגבערג, י. ס. אייזנבערג, ימ. גןםיש, י. סןסיערניקןװ, ם. בערשלינג א. ןנד. רער ײדיסער 6ןרלןג אין *ערלין גיס אי*ס ןר1יס ן ײרישע עגניקלןסעריע אין רער דײםשער שסרןך. זי בןשסײס 6ון 6יר גרײםע בענ״ דער אץ לעקסיקןן״6ןרמןס בײ דער מיםןרבעם םין 232 גרויםע ײדישע געלערםע און סדי6טשסעלער סין ןלע סיילן סין דער װעלס. דןם װערק הןט 15,000 װערםער און ןנװײזינגען אויף דעי ײדישער היסםןריע, אסינר., ליסערןסיר און װיםגשןםס, די ביןגר*8יעס סין די בןדײםנדע ײדישע סערזענלעכ. קײסן םין עכר אין הוה אין איז געװןרן דןס בעססע גןכשלןג״װערק 6ין ײדישן װיסן. די עגניקלןסעריע *רעגגס א1יף סססנ זײםן מער װי 2000 איליס״ סרןויעס אין קינסס״<ײל*גן. .**י עם רריקס?יך אין װעם רי סעג דערשײגע, די ײדישע שרי6שן 6ין א ד. גןסלןכער, ןדויסנע■־