Literarishe bleter · 1927-06-10 · 23 (10.6.1927) · p. Seite 445

445 ל'יזו*רױן נל?מלר 23 זא הינז) ס אין מערב-אײראםע םירט מען איצט אױף אםילם, װאס װערט באטראכט אלס א גרויסע דערגרײכינג. ם׳איז דער םילם .דערקעניג פיןדי קעניגן״, װזןם שילדערט דאס לעבן סון יעזוסן אלם םענסש. אין .בן־הור׳ זעט מען נאר זײן שטראלנדיקע האנט.—דער רעזשיסער פון דעם םילם איז םעםיל דע מיל םרעםעשעף (רעזשיםער סון די ,צען געבאטן״). די קריטיק שטעלט זיך באזונדערס אפ א־יף דעם טיף־רעליגיעזן אײנדרוק, װןןס די דראמע רוסט ארויס. ס ״פאראמןןנט׳ הןןט פארענדיקט די ארבעט איבער א םילם םונם לעבן פון די װילדע חױת. דער םילם האס אפגעקאםט זײער סיל, ער איז גוגעגרייט אין באמת געסערלעכע באדינגונגען, װײל מ׳האט כםדר געהאט צו טון מיט די װילדע חױת. אין דעם פילם נעסען מענטשן קײן אנטײל נישט. םיר זעען דא די קאמםן םון די חױת צװישן זיך. אין פילם סיגורירן מאלפעס, װןןס םירן־אויס םארשײדענע שטיק. ס אין יאפאן הןןס םען ןןנגעהויבן א?אמף מיט די אמעריקאנער סילמען. צוריק םיס א דרײ יןןר זענען םער װי 90 ■ראצ. םילםען געװען אםעריקאנישע. איצט איז שוין םער װי א העלםט יאפאנישע. די יאפאנישע םילמען שטײען נישט אפ טעכניש םון די אםעריקאנישע, לויטן״ אינהאלט שטיצן זײ זיך ס׳רוב אויף אײגענע לעגענדן. די באצױנג םונם עולם צו די פילמען איז זײער א גוטע. אין יאפאן איז איצט םאראן טויזנטער קינאס. װען װעלן מיר שוין זוכה זײן צו זען איאפאנישן םילםז ס אויך אין כינע הויבט זיך אן א ענער• גישערע קינא־אינדוםטריע. דאם כינעזישע קינא איז אלט א זיבן־אכט יאר. אין לאנד זענען םאראן צװײ גרעסעךע קינא-ארגאני׳ זאציעס. אחוץ זײ איז נאך פאראן "א קאנ• צערן סון 20 קלענערע ארגאניזאציעס, װאם פארמאגם די גרעסטע, אין כינע, אטעליערס *און םיליאלן אין די גרעססע שטעט. די צאל קינאם אין כינע באטרעםט א 70. די םילם-אויפשריפטן זעגען איןצװײ שפראכן: כינעזיש און ענגליש; אין צסון• כינע—אפילו אין דרײ (אויך אין רוסישן). די טעמעם םון די םילמען זענען צומײםט היססארישע. אין קעגנזאץ צו אלע אנדערע לענדער,װערן דארט די קינא-םטארם זײער שלעכט באצאלס. א שליםמזלדיקע םדינה: ס םײל יאנינגס, װאם איז איבערנעסארן פון בערלין קײן האליװוד, ארבעט איצט איבער א םילם, װאס װעט שילדערן דאס לעבן סון די אוםגליקלעכע נעגערס. װעלכע װערן אוםמענטשלעך םארםאלנס. די אםע• ריקאנישע פרעסע גיס צו יאנינגס פלאן א הומאניטארע באדײסונג. ו י ע ל ט־ב ד א קאסאססראסע. די דאזיקע קאטאסטראםע װעט אזױ אויםטרײסלען די װעלט, אז די מענסשן װעלן ערשט איצט קומען... צום שכל. (די װעלס־מלחמה האם דעם דאויקן ציל נישט דערגרײכט). דאיל גרײט איצט צו א סאלקס-אויסגאבע םון זײן זעקם בענ• דיקער געשיכטע סון דער װעלט־מלחמר״ ס אין סינכען (דײטשלאנד) איז דער• שינען דער ערשסער באנד פון דער ,קול• טור-געשיכטע דער נײצײט׳. די געשיכטע איז אנגעשריבן דורך עגאן םרידעל. דאם דערשײנען םונם בוך איזי געװען אן איבער• ראשונג סאר אלע, װײל סרידעל איז ביז איצט באקאנט געװען אלם דראמאטורג, סאסיריקער, קאבארעסיסס, און םען האט זיך נישט געקאנט גלױבן, אז ער זאל דך נעמען צו אזא ארבעט, תי צו שרײבן א קולטור-געשיכטע. װי ס׳װײזט זיך אבער ארוים, איז םרידעל אגרויסער געלערנטער און זײן װערק—א גתיםע קולסור־דערגרײ• כונג, און מיט רעכט באטאנט א דײטשער קריטיקער, אז ביז איצט האס םען געלאכס איבער סרידעלן, איצט װעט ער צװינגען צו םארטראכטן זיך. זײן קולטור־געשיכטע הױבס םרידעל אן םיטן יאר 1348, װײל אין דעם יאר ענדיקט זיך, לויט זײן םײ• נונג, דאם םיסלאלטער. (אין דעם יאר איז אױסגעבראכן די ״שװארצע םגפה*, װאם האט געדארםט ברענגען די ,נײצײמ׳) ס די פאריזער צײטשריסט ,קאנדיד׳ האט אויסגעשריבן א פריז םאר דעם, װאס װעט געבן דעם בעסטן ענטםער אויף דער םראנע, װי אזוי קאן מען אויםגעבן אין צװײ שעה צען טױזנט םראנק. בערזן• און פינאנץ-געשעפטן זענען אויסגעשלאסן םון קאנקורס. דער טרעםער װעט באקוםען צען טויזנט םראנק, װעלכע ער װעט םוזן אויסגעבן אין צװײ שעה לויס זײן אײגע• נעם אנגעװיזענעם פלאן. דער רעדאקטאר סון דער צײטשריםט װעט דעם געװינער באגלײסן אין די צװײ שעה, כדי דערנאך צו קענען דאם באשרײבן אין א םעליעטאן ״צװײ שעה םון א מיליארדער׳. אזא אײנפאלי ס אין אםעריקע זענען אין דער לעצ■ טער צײט שטארק אין דער םאדע קאנ• קורסן אויף קורצע ראמאנען און נאװעלן. ס׳איז באשטיפט א קאנקורס אויף א ראםאנ• טישער נאװעלע, דער סריז באטרעפט ססס.25 דאלאר (סון דעם קאנקורם זענען אויםגעשלאםן םחברים װאם האבן שוין א .נאםען■). אן אנדערער םארלאג האט באשטיפס צװײ פריזן צו 25.000 דאלאר םאר דעם בעםטן ראםאן, געשריבן דורך אםאן און אצװײטן — געשריבן דורך אםרוי א. אז. װ. אויך קײן דײטשלאנד האט דך איבערגעטראגן די מאדע. אויך אין סוילן זענען סאראן די סרעםיעם סון םארשידענע שטעט (װארשע, לאדז, סויזן, דאםבראװא א. אנד.). און בײ אונז ײדן?ו ל י מ ע ר * ט ר ר ס צװײ סראנצויזישע צײטוננען האבן אדורכגעםירט אן אנקעטע װעגן דעם ״צי גלויבסטו אין אלעבן נאכן טויס*. אנרי בארביס, װעלס האבן זיך ארויסגעזאגט קעגן דער השערה פונם לעבן נאכן טויט. בלאסקא איבאנעס האט אזױ געענטפערט: .איך קאן נישט גלויבן אין אלעבן נאכן טויט. איך קאן זיך נישט פארשטעלן קײן גרעסער אוםגליק, װי צו לעבן, אײביק לעבן, צו לעבן אײביק צװישן מענטשן, װעלכע נודען מיך שוין גענונ בשעתן לעבן. איך װיל גיכער א גארנישט נאכן סויס, אן חלומות, אײדער אװײטערדיק לעבן. איך בין זיך םודה, אז די פראגע אינטערעסירט מיך נישט. אויב ס׳עקזיסטירט אלעבן נאכן טויט, װעלן מיר װעגן דעם געװאר װערן, װען מיר װעלן שטארבן׳. קלאד פארער האט זיך פאררוסן אויף קאנםוצױסן, װאס האט געזאנט: ,װען איך װעל 5וין װיסן, װאם ם׳איז לעבן, װעל איך אנהויבן צו קלערן װעגן פראבלעם סון טויט*. םאר דעם, אז ם׳עקזיסטירס א לעבן נאכן טויט, האט זיך ארויםגעזאגם טאפאס עדיםאן. ס די איטאליענישע צײטשריםט ״ל׳אי• לוססראציאנע צענטראלע״ האט באשםיםט אקאנקורסאויף א ״ראדיא-דראםע״. דער ערשטער פריז באשטײט פון 2.500 ליר. די דאזיקע זראמען װעלן אויםגעגעבן װערן אויף די איטאליענישע ראדיאיסטאציעם, און װעגן די װעט דעצידירן א״פלעביםציט םון די ראדיא-אפנעםערם םון גאר דער װעלט. ס דער באװוסטער איטאליענישער דרא• מאטורג פיראנדעלא האט געעגדיקט א נײע דראפע ,לא קאראנא״" ער קלויבט זיך איצט םיט זײן סרופע קײן אמעיײקע• ס םוסאליני, דער דיקסאטאר םון אי• טאליען, באנוגנם זיך גישט מיס זײן פא• ליטישער טעםיקײט. עם װילט זיך אים אויך אײנפירן דעם םאשיזם אין דער לי■ טעראטור. (ער האט זיך אםילו װענן דעם ארויסגעזאנט אין* א פראגראם־ארטיקל םון דער סאשיםטיש־ליטערארישער צײטשריםט *900.) איצט דרוקט ער אראמאן אין א שפאנישער צײטשריםס. דער ראמאן טראגש דעם נאמען: ״גארנישט איז אמת— אלץ איז דערלױבט*. אינטערעסאנט איז דאס, װאס דער דאזיקער ראמאן איז נאך נישט דערשינען ביז איצם אויף איטאליע• ניש. משםעות, פיסאליני װיל איצט ״פאר• כאפן׳ שפאניען. אחוץ דעם ראםאן, דרוקם אויך מוםאליגי אין אן אנדערער שפאנישער צײטשריפט זײן אויטא-ביאגראפיע. ס קאנאן דאיל, דער באקאנטער מחבר פון״שערלאק האלמס׳, האט געהאט אגע• שפרעך פיט דעם םיטארבעטער םון דער ״נײע פרײע פרעסע׳. אגדערטהאלבן שעה האט דאיל גערעדט װעגן דער צוקונסט סון דער װעלט. װי באװוסט, איז ער איצט געװארן אן אנהענגער פון ספיריטיזם און ער גלויבט, אז די װעלט שטײס םאר א