Literarishe bleter · 1927-06-10 · 23 (10.6.1927) · p. Seite 433

433 י י ם * ר•ר י * בלעטער 23 זא ס׳איז א1יך כדאי עו דערם$נען, ןז אין זײן װערק װןגן ײדיש הןס ז*םענהןף דער ערעסער *רויםגערוקם אזן 1*גריג• דעה דעם ארןיעקט 8ון לןסײנישן *לסאנעם ם*ר דער ײדי- שער שאר#ך. און די איצסיקע ןנהענגער און דער דןוזיקער רעסןןרם חזרן עלויז איעער זיינע *רגופענםן. דיר זאםענהןןף הןם ביז די לעגםע םעג 6ון זײן לעבן, אין די *ײסן םון זײן נרעםםן װעלס-רום, ב*ה*לטן * װארעםען אינאערעס *ו ײדיש, ער ה*ס נערעדט ײדיש םיט זײנע פאגיענסן, געטרןכס אשילו *רויסזױגעגעבן זײן ױגנםיגרןםןטיק 4אין *ן איבערגעןרבעסער 6ןרם. זײן םרי-בײטיקער א1יט זער איז גע• ששןרבן גו 58 יןס הןט בעשםערט דעם דןוזיקן םלןן זײנעם, און ם׳װןלש געװען ןן ןקס 6ון דןגקבןרקײם זנו דעם דןזיקן 6רײנט םון אונזער שםרןך *רויסגיבןקוםען 6ון זײנע יורשים דעם נתבייד םון זײן ײדישער גר*ם*םיק און 6*רע6נטלעכן םין איר כןסש די סײלן, װעלכע הןבן נןך עדיהיום נלשס םןילוירן זײעי ב*דייסונג. ײדישז. ער איז דןן נעװען ן זון וון דער השנלה-עםןכע אץ דןס הןש אים געעװונגען נו סןרבינדן די סרןגע •ון ײריש םים דער םןשע, װעלכע קען קײן *נדער שםרןך נישס, ןנעו• רו8ן די שםרןך נו6א ,זשןרגןן׳ ואיבעריקנס הןם אין יענע בײם א ן דעם דןזיקן גןםען נישם געשסעקט קײן שים םײן גו פןרשװעכן דעם נב1ד פון ײדיש, און *ז1י הןס עס דןן א1יך געהײסן א6ילו בײ ן שלום-עליכם, נײ ן םיץ און בײ *לע אונ- זעיע נויעד און שעפער 6ון ךער יידישער ליסערןסור). ןבער סון דעד *נדערער זײם-װןס 6*ר * םןרשסענדעניש 6*ר דעם עבם פון אינזער שםרןך-םרןנען 6ןר די םרןבלעםען פון ײדישו אײניקע 6ון זײ הייבן ערשס איבם ןן בו פ*רענסםערס װערן וװי ן ײדישע גרןםןםיק און ן ײדיש װערסער-ביך), די *נדע• רע וענען ןןך עד-היום גענוג ברענענדיק, װי לםשל די ב*בי• ונג 6ון דעם ע1לם בו ײריש, די ןםנעלןזנקײט יי <*<״׳ ,אונ• זער שםרןך* (םערקס אײך — *ז1י רוםס זןםענהןף נסדר ןן ײדישס אץ שרײבן א• א• װ. א שמועם מיט שלוכמ אש דערנןך בוריקבוקוםען ןהער א1יף ן םןר חדשיס. ןבער שװער בו גלויבן, איך זןל זיך דן קענען דערהןלםן• *לץ איז דן נײ און ױנג, איך דןרף זײן בװישן ן פןלק, װןם פןרםןגס אין זיך ן,פןסקע גנב׳, און דן זענען ןלע נשםה׳יתיה׳דיקע ײדן. ן קבב אין םאה שערים — הןנ איך הײנס נעזען — גײט ער חסידישער ןנגעסון, װי בײ אונז ן רב. — װי נע6עלם אײןי און װי נעמס איר אויף דןס נײ• העברעלש, װןס עס שןםס זיך דןז - *לע װײםן גוס םײן שםעלונג גו דער שםרןכן־םרןגע. איך װיל בעםער הןבן אײן פןלק םיס גװײ שםרןכן, װי בװײ *עלקער םיס ב*זונדערע שםרןכן. איך םוז ןבער אײך זןנן, ןז עם סיס םיר *ביםל װײ, װןס ן שםרןך װערס *ז1י װןכע• דיק. איך הןב ביז נײנבן יןר געלערנס אין דער ישיבה, ביז איך הןב זיך אייסגעלערנם ,לש1ן הק1דש', און דן רעדס ן יעדעס קינד *ז1י לײנם א1יף דער שםרןך. איך װעל זיך ןבער נןך בוקוק בו די א׳ידיקע שזלן, נדי בו זען א1יף װי װײם דןס העברעלש איז דן נןםירלעך. בצלל פןראינםערעםירם םיך דןם ערבױנגס־װעזן ביי אונז ײדן. ןס לםשל בײ אונז אין ם1ילן זענען די ײדישע שולן נןך װײם נישס, װןס זײ הןבן געד*ר6ס זײן. םען םוז הןבן ן שסןרקע ײדישע דערבױנג. איך בין םםוםק בו די ײדישע שולן אין ם1ילן װעלן *ר1יסגעבן ן םרץ *ז1י װי די ישיבה הןם *םןל אונז *11יסגענעםן. םען םוז *רײננעבן אין די ײדישע שולן א1יך ן ײדישן תיכן. נןר לןםיר בעםעריגײן דאװענען בו דער ,נ1תל', איך הןב זייער ליב דעם ערם שבת אין ירושליס, און דעם שםיעס - װעלן םיר ן בװײם םןל פןרענדיקן. איך װעל נןך דן םןר• בלײבן ן בװײ חדשים. די בװײםע װןך פןרס ש1ין *ש *ר1יס איבערן ל*נד און דןן װעס ער פןרבלײבן ן לעננערע בײם אץ ירושליס• דער העברעלשער שריססשםעלער ש׳י עגנון הןס געשםעלם אין רשית 6ון של1ם ןש 6ןר זײנע ליסערןרלשע ןרבעסן ן זןסלונג 6ון סינף ס1יזנס ןלםע ארץ-ישראלדיקע כתב-ײדן, װעלכע דער שריםסשסעלער סןרםןנס. 5 מןי ירישלים שים ןש איז איבס ןנגעקוםען קײן ירושלים• זײן ןנקוסען איז דן זײער װןרעם אייפגענוםען געװןרן דורך ןלע שיגסן םונם םןלק. אין ן שםועס םיסן דיכםער פןר די ,ליםערןרישע בלע- סער׳ חןס של1ס ןש נעזןגס: — םײן איבסיקע רײזע קײן ארץ-ישראל איז םןרבינק םיס םײנע װײסערדיקע ליםערןרישע ןרבעםן. איך װיל דן םןרענדיקן די סעריע ,קדוש-השם׳, — דער פ*ן װעס זײן ארץ ישראל אץ דער בײם 6ון די קרײץ-בוגן. איך הןב נןך אײניקע םלענער 6ון װערק, װןם דןרפן דן פןרװירקלעכס װערן. איך װיל א1יך פןרענדיקן םײנע ,ל׳ו בדיקים׳ (בען סין זײ זעגען איבם ןר1ים אין װןרשע אין בוך ,םון םײן קװןל׳). איך הןב אויך בדעה ןנבושרײבן הונדערם םןש־ות םון ן רײן• םענסשלעצן כןרןקסער, װןילכע זעגען בעװןר6ן אין םןרשידענע פןלקס-םעשה-ביכלעך. — װי געםינס איר דןס איבםיקע א׳י נןך אײער בןזוך איגם יןר 1914 ז — איך געוין זיך אינסער ןזן ששןרקן רישפ. ןז איך װןלס גןרנישס געװןלס דערפון רעדן און שרײבן• זןלן די אײנדרוקן זיך בײ םיר אײנקריאן, און אין ן בײם *רום װעל איך זײ קענען בןןרבעסן םןר םײנע ליםערןרישע װערק• — בי םרןכס איר אסשר דן בו פןרבלײבןז *ש םןרקלערם װך *רנעז י — ין, אםת. איך זוך *הײם. פון *םעריקע בין איך *װעק, דןרם קען נישט זײן םײן הײם. עס איז בו םןםעריןליס• סיש. אין םײן װערק ,חײם לעדערער׳, װןס הןס זיך געדרוקס איבם, הןב איך געםרװום בו דערװײזן ן םענםש, װעלכער םײנס, ןז דורך געלס װעס ער קענען זײן גליקיעך, ער קוםס קײן *םעריקע, װערם ן נגיד און נישם בל1יז, װןס ער הןם קײן נליק נישס געפונען, נןרעםװערםןתל פון זײן פןםיליען• לעבן• ין, ם1ילן בים םיך ןלע םןל, ןבער ם׳איז שװער איבער• בוםרןגן די לןסם און לײרן, װןם דןס ײדישע םןלק הןם דןרס עקןנןםיש און רעכםלעך א1יםבושםײן. איך װ1ין דערװײל *רום םןריז, ןבער עס סעלס םיר דןרס * ײדישע סביבה, נישסן דןרס די ײרישע נשםד- איך סרןכם *הײםבוםןרן און מנעה אונגער