Literarishe bleter · 1927-06-10 · 23 (10.6.1927) · p. Seite 431

431 ליסןרןריון נלןסןר 23 זא לודװיק זאמענהארי איד־יס ײדישיסט *י זיין זענםן יןרצײס ז ל מ ז ר ײ ז ע ן / װ י ל נ>ע עם איז #מגערזוסןגס, ױןס זןסעגהןף זול״ן דןרגײלד. מי ןז1י ער וויז געקוםען נו דעם געדןנק פין $ װעלם-עסרןך. ,די בןגעלקערונג אין םײן נעבורסס-שטןם (!יןליםסןקו— שוײנם זןסעגהןף — איז בןשסןנען סון ויר נןביןנןליסעסן: ײדן, רוסן. דײסשן און סןליןקן. איכלעכער כײל הןס גערעדם א1יף ן נןזונדערער שסרןן און דןס הןס ז״ער ןסס ג1ום נעװען סןרשױענע סכסוכים. איך הןב דערינער נעסרןכס: װי גום ױןלס נעװען, װען ןס רי ןלע װןלסן גערעדם בװישן זיך א1יף אײן שנרןךן אין װןס #6ר ן גליק עס װןלם נעװען 0ןר דער םענסשהײם, װען די גןננע װעלס װןלס נערעדם אויף אײנאײנניקע שורןן/ און נןך קינדװײז, אין די ערשסע קלןסן יון דער נין• ייסנןקער רעןל שול, הןס ער ע1ין געןרגעם א1יף דעם גע• ניד, װןס הןס אים שסעסער װעלס-נןריםם נעםןכס: ער הןס נעסרוװס נונ1י0שסעלן אײן כינסעז-שסרןך סון די סיר שנרןכן װןס ער הןס געק^ענס. געקוםען עו דער אידעע 6ון ןן אונױוערסןלער שסרןך, הןס דער ױנגער זןמענהןף לכתהילה, נענרוװס א1יםנו*ן #6ר דער דןזיקער אידןע די ןזוי־גערופענע נ1ינע שורןכן, כסע• *יעל — הענרעלש, דערנןך הןם ער זין ןנגעהייבן ןסזוגענן ם־ם דער יידישער שסרןך, ױעלנע זןל םחםת איר סןרשסרײ• סוננ אינער דער נ#נ*ער װעלם זײן # בןזים םןר ןן אינםער• נןעיןנןלער שסרןך• דרײ יןר הןם ער דןן געןובעם א1יף # ײדישער גרןםןםיק, ןנער סיף.נל*ס1ף איז ער געקוםען *ום געדןנק, ןז די עקסיסםירנדיקע שסרןנן קענען נישס רינען ןלם יס1ד םןר # ס#ריינדונגם-שסרןך *װישן זי 6עלקער און ער הןס אין יןר 1878 אויסגעארבעס # קינססל;כע שסרןך אייף יי יסידית פון די םןרערנע רןםןנישע און סעװסןנישע שסרןנן, ןנער ערשס אין יןר 7^18 איז אים געלוננען *ו גע6יגען # סןרלענער סןר זײן ערשסער נרןשור, װעלכע ער הןם ס#רע6נסלעכס אין רוסיש אונסערן ססעװדןנים דר. עססערןנסן (הןסענוננ). זינם דןן הןס זןםענהן&ס שסרןך בןקוסען ןלץ # נרעםערע סןרשסרײסוננ אין דער ג#נ*ער װעלם, ןרויסשסויםנ• דיק װןס #םןל םער אנרערע סרוװן 6ון קינםסלעכע שסרןכן, 8ון װעלכע די סןסולערםסע איז בשעתה געװען ,װןלאסיק/ און איז נאפת געװןרן אין # געװיסער סןס ן םאקםןר 6ון *ינסערנןניןנןלן #6רקער, אסילו םיס # נעװיסער ןנערקענוננ םין 6עלקער נונד, םים הונדערםער ן#ג#ניז#*יעם אין #לןנ לענ■ דער, םים יערלעכע װעלם-קןנגרןסן, םיט איבער הונדערס *ייס• שריסכן און # ליסעראסור, װעלכע עם הןט *ים םײל נ$ש#סן ז#םענהןף #לײן (ער הןס *װישן #נדערם איבערגעזע*ס אויף עםסער#נסן ,קהלת׳, ,ה#סלעט', אײניקע װערק 6ון ײדיש א. א. װ.)־ דער ער6ןלנ 6ון עססערןנסן, װןס הןס ז#םענהן6ן געםןכס סןר ן װעלם-סיגיר, הןס איס גלײכנײסיק ןסגעריסן 6ון זײן ןרנעם איבער ײדיש, זײן ײדישע נר#ם#סיק איז געבליבן נלשס #6רע6נסלעכס, אין ערשס אין # 30 יןר #רום איז # קלײנער רייל סין איר א1יםגענו*ס געװןען אין דער #6רם 6ון אײניקע #רסיקלען אין דעם װילנער חידש־זשורנ#ל סון א. ליםװין (ש. הורװיץ) .לעבן און װיםנשאסס׳, 1910-1909. רײן װיםנש6#םלעך זעגען ן םך א1ים6ירן 6ון ז#םענהןף איבער ײדיש שוין שם#רק 6*רעלםערם, ןנער ם׳איז *דאי *ו באקענען דעם ברײסן ײדישן אין םןנ סון *ענסז יןר*ײס 6ון ד׳ר. ז# םענהןף איו *ויפ׳ן ײדישן בית׳עלפין אין װןרשע סןרנעקיסען # ב#שיידענע םײערונג 6ון *נידערלײגן ן קרןגץ אויפ׳ן;ב־ 6ון דעם שעסער 6ון דער אײנ• גענעבנססער און ס#ו שסרײםססער װעלס־ שסרןך — עססערןנכן. בײ דער נעדעגנהײם זענען אין ולע *ײ• סונגען און זשורנןלן א1יך ערשינען #רסיקלען װעגן עססערןנסן אין זײן ער6ינד;ר. םןנכע נעדענק־ןרסיקלען, אי• ה1יסס אין דער י ד שער סרעםע, ה#בן י1יך ו׳ר ל. זןמענהןף בןסןנס די ײדיש• קײם 6ון ד׳ר זןםענהןף, #נדערע הןנן נעברןכם זכרונות װעגן *ןשײדענעם א1יגן*ד#קםןר, װעלבער איז יןרן לןננ געװען ןז1י סןסולער *װישן די יידישע םןסן אין װןרשע, גישס נןר ןלס םסעניןליםס-ןקוליסם, נןר א1יך ןלס םעגכשן-ורײנד, װןם הןם בײ זײן גר1 םן נןסען און גר1יסער םעדיבינישער סרןקסיק זין בןנוננס מיס 30 קןסיקעס #6ר * װיזים אין די פריםןרנן• שעהץ — ססע*י;ל #6ר די ברײםע שיכםן. קײנער ןבער הןם נישש דערםןנם, #ז דער װעלם בןריםםער ש*ר*ך-ער6ינדער, װןם הןס בײם לעבן ז1כה געװען, ןז זײן אידןע זןל דורכ• דרינגען אין ןלע לענדער, זיך ןננעםען אין געװיםע קרײזן 6ון ןלע 6עלקער, איז א1יך נעװען # הײםער ןנהענגער סון דער ײדישער שסר#ך, נןלםער — אײגער סון אירע ערשסע 6ןר• שער אין דער נײםסער *ײס. אײגנםליך איז עם גןר קײן הידוש נישם. װןרום נןר עס־הארגים אץ די ענינים סון םענשלעכן לש1ן קענען נישם אײנזען די בןזונדערע אײננןרסיקײס און דעם גר1יםן װערם 6ון ײדיש• װער עם איז ן*ער כןסש םערװײניקער בןהןװנם אץ דעם שסרןך-לעבן״ םח זיך ןסשםעלן א1יף דעם לעסעדיקן לשון 6ון אונזער סןלק םים ־* נןזונדער אינסערעס. עס איז דערינער # זעל<סס<סןרשסענדלעכקײס, ןז ןלע גרויסע סילןלןנן, ן6ילו יןהודישע, הןבן זיך געםיזם םיס דער גרעסםער ןכםוננ <#• *יען נו ײדיש אין ןנערקענען איר גז־ויםן נןניןנןלן און שסרןכלעכן װערס. םיר װעלן נןר ד# דערםןנען דעם נר1יסן דענקער *ון ש*ר#ך *ילןזןף, *י|6עםןר הײס שסײנ• סןל, װעלכער הןס םיף <#ד1יערס דעם אונסערנןננ 6ון ײדיש אין דײםשלןנד ם׳איז ןלזן נןסירלען, װןס די ײדישע שסרןך הןס *וגע*1ינן די *1י6םערקז*םקײס פון זןםענהןף, װעלכער הןם שוין סון דער שול*<#נק ןן ןרויםגעװיזן ןן איגםערעם *ו די *רןבלעםען 6ון שסרןך.