Literarishe bleter · 1927-06-10 · 23 (10.6.1927) · p. Seite 430

23 זא ליטערורינן נלעס?ר 430 *ר איז ןוא גרייסער קונצנםאכער״ #ו אגילו קינסס *ייז *ר איסשס*נר או ם*כן. ער אױ נאםת גענימל אין?ײן קונאנם*כערײ.—ן ם*נסש נעסס שאינהעעס אין די העגס און װענס אויס ד;רסון חעיק• םיס װןס ןעערירס ער אין ז״נע ם*סן װערק, װ$ס עי הןס אין פ*רל1יף סין עסלעכע יןר די ביכער-סערק ןנגעסילס? םיס בילרו נײ)ו ועלנן עו געעינען ן שר״עער, אין גןן ן ריסישן דעועו, װןס וןל זײן ןז1י ןרעס אין עלןססיק, װי ערנבירג. סןסער גיס ער $םןל * בילר״ שסעקס עס םיס §*־ סיר, םיס ליסןגר** שן *ײוןזש. פיס עסיכןלןגיעו נײןו ערנ• גורגס העלדן ז<גען א1יסגעסר*כס, וײערע הןנדלונגען בוגע• קלערס, נישס איבערבײגנם. ערנבווג *לײן װײסס עס, און ער §ןוכ*עס די סיש פ*ד דער נ,ץ; ןנשסןם װ*רסן דער1יף, ביז די קריסיקער זןלן עס אים זןנן, ל*כס ער שוץ זיך א1יס בןבײסנס אין זיינע הערק פון די קריסיקער און םבינים. .איך הײס— זןגס ער — *ו איר װעס וןנן, *ז דער העלד הןס נ־שכ גערןרסס *ו1י סון׳. דער םיסל *יז *גלענבגדער, נ*ר דערסיס װערן ד• קיג־ ססלעריש-ססיכןלןגישע בלויון נישס סןרענססערס. װןס ערנבױג קןן נישס געבן םיס די העגס, װייל די ה<נס ועגען בי קורץ, גיס ער םיסן ס1יל, ס*ול*סעס ער םים רעדעניש, װיבן, חכם1ת, ס*וק#זם, םיס װןס נןר עס לןזס זיך. ער רעדס •*ר וײנע דיעלדן, קריגס ז ך 6*ו זײ, ב#דעכסיקס זײ, לעבס ס#ר זײ. ער איז זײער 6רו.ןק#ם-און *ן *דהןקןס * גוסער, ןגעשיקסער. ערנבורג איז דער געגיןלער זשןנגלער סון דער איבסי• קער בײם—דער בןריםםער קלןון סון אײרןעע. װי יעדער קלןון, װײזם ער ןסס דעם סובליקום ן בונג, ל*כם עס א1יס, ןבער אין דער זעלב<ר בײס װײסם ער א1יך ןפבושןבן דןס סובליקום און עס בןסרידיקן ב#לדסיס * £עס שסיקל. װי יעדער קלןון, הןס ער * שנאה בום סובליקום, לןכס א1יס ועם סנןכ, *ון בו רעױ ועלב<ר בײס בןסיס ער ויך שסענדיק ג^סעלן בו װערן דעם סנןב■ מןרוס רער סנןב, דער סןועוגער סגןב, מןס װײסס, *ז אין דער איבסיקער בײס דןוף םען ס ן קײן זןך נישס װיסן, גןר געניסן, דעו סןדערגער סגןב, װןס סןרבײס אי־ בערם<נסשל<כקײס םיס אוםםענסשלעכקײס, סוססקײס-דער *יז דער לעוער סון אילי* ערנבורג-דער בחור םיס די םשןרלסס*!־ ה1ױן און דןס םײדל םיסן ױנגליש-געשוירענעם ק#§, װןס קײן זןך אױ זײ נישס הייליק, װןס ק־ין ז#ך גײס זיי נישס ןן, * הוץ נעגוס, ז" דןרסן הןבן ערנבורנן דעם רבין, וונקס ו.י די ס*רב בו די לי*ן און רןס סןסירןסל אין ס1יל—און ערנ־ בווג ליסעוס §ןר זיין כןסש ער קעס*ס בל1םשס פיס וײ• בום קינן, רוש*בב*נר, סש*. לססןן־סעגץ *ױ א1יך בו־ געסןסס דער גרילביק, ןענעהןקס, שעיביק ח1וקדיקער סןן *ון אילין ערנבורנ. *ונקס װי אין דושןבגןנז יסחיק ג״ען *ל^ וײנע סענעו כןןסיש און אוסגעריכס, ןס בילגויק, ןס לןכנ־ דיק, ןס װײנענדיק און ןס קידער־װױעויש. און דערס#ר ס#קע *יז ערנב.רג םער אײר#§ע:שער שרײ־ בער, אײרער רוסישער, כ#סש ער שוײבס *ין רוסיש; רערפ*ר ם#קע איז ער *ז1י איגסעי־נ#בי#ג*ל,- כ#סש ער װיל זײן א:ן סײל װעוק ןז1י שסןרק ווסיש• — דעוס#ו א ז ער ש1ין םער בןקאנס איבם אין דער בוײסעד װעל׳ו אין פ*רל1יף פון עסל<• כע יאר, אײדער די גרעססע רוסישע שריפסשסעלער• ײייל גר1יסע אסחע דיכסער קןנען זײן *לםענסשלעך, #בער קײ״םןל נישם איגסערג#ביןנ#ל. דעם ײד ערנבורג, װ#ס שר״בס *1יף רוס ש אין ■#ריז-אױ לײכס בו זײן. אינסערנ#בי#נ#ל. ןון ןס אױ ער ש1ין ה#רס, פרײ, גר#ב און אפילו פ#רנ#נר#• סיש *ם#י. ןס איז ער קיגססלער, קינכסלער פון *ן אײרןפעלשן םןסשסןב. ער ה#ס, ועס אויס, נוס און # סך געלערנס 0ון נװיסן פר*נב1ױישן םײססער ןנ#ס#ל פרןנס, איבערנענוסען # סן פון זײנע םעסןרן, זײן סם#;שע רוי.קייס, זײן עפיקורן■ :שקײס און איבערה1יבס דןס פרןנסיש־סינסעסלשע, װ#ס פ#ר• שסײם די קונץ פון בוגייפפןרן קוגסס םיס אינםעלעקסוןליזם!- און #ס ס#לם ער *רײן אין ב־יסונגס־פעליעסןן, אין זשורנן• ליסםישער ב#רעדעװד קער קלײן.פעליעס#ן־פיל#ז#*יע, םיס װעלכע ער פילס #ן זייער * סך זײנע װערק. ןס איז ער םעפיסס#פעליש*קלונ, װ#ס קען קוקן א1יף #לעם, סײ אויף דעם רעװןלוביןנערן, סיי אויף דעם רע#קבי#• נערן, םיס #פענע א1יגן-און אם פ#לס ער #רײן אין געם#כםן עקסס#ז פ#ר דער רעװ#לוביע, ם#כס זיך סענסיםענס#ל, װי יעדער קל#ון, װ#ס װײסס פון ס1ר, ןו םען ד#רף פיס אײו א1יג ל#כן און םיסן #נדערן לןזן # סרער... איך ז#ג ,געם#כסן עקסס#ז'. װ״ל #?1י איז עס. איך זע עס סײ אין די װערק, סיי אץ עונבורגן דןנם םענסש• אין .כולי# כורעניס*' שילרערס ערנבורג אוקר#:נע אין ם#רשידענע בײםן, אויך אין דער בײס פון די דעניקינבעס. ער דערםןנס אפילו דעם גיעק, װו םיר פל<נן סרינקען ק#װע, און ער װײסס בו דערבײלן, #ז םען הןס ,אייננעפירם ג1יס־שסר#ף פ#ר דעם םיגרססן א1יסדװק פון אוםבופרידגקייס, דערנ#ך ה#ס םען .ביריקגעשסעלס דעם ג#רם#לן לעבנס.ג#נג', ד#ס הייסס, ב#ר1יבן װ#ס סער ײדישע זײג;רם#כערפ און דערשיסן די#לע, װןס ה#ב, נישם קײן סיםפ#סישע סיזי#נ#םיעס און װוילקלינגענדיקע ##םיליע-נעםען׳... ער דערבײלס אויך, #ו םען ה#ס זיך דעםןלס ,פןרנו• םען פיס הייםישער *יגדוססויע, םס ב#י 1יבן בוגן און א1יס• שעכסן קלײנשםעסלריקע יידן׳. אין ,רװ#סש' שילרערס ערנבװג װייסער #ם#ל אוקו#•;ג?, קיעײ, און רעדנדיק מעגן די פ#ושױעגע ב*גרעס, וז#ס זעגען דןרם #רײן, רערםןגס ער אויך ,די באגרעס סון פ<סל1• ר# אין רעניקין, װ#ס ה#בן זיך גערופן #רם^ען, ברי בו ס#ר גריגגערן די א1יסלענריש< ק#ר<ספ#גדענסן אין זייער * בע״'. פונדעססװעגן ה*ס עס גישס געשסערס ו *ן ערגבװ גן זיך בו **רײניקן םיס רי ו#ױקע דעניקיניש< ב#גדעס אין זונלנ־סן י#ר אין קיעײ, #גסלויס, םים זײ קײן ד#.־גיב,׳ און דערנ#ך, װען די זעלבע ב#נדעס זעגען בוריק #ריין אין ש.#ס און רריי ס#ג בײס געם*כס # עוירערלעכן •#;ר#ס, סון װעלכ, אפילו רער שװ#רץ־סאהגיק שולגין איז גערירס ג<מ#רן און #נגעשריבן זײגע ב#ריםם< .*יסקי ססר#כ#', - ד<ם#לס ר,#ם דער ײד ערנבורג #גגעשריבן #ן #רסיקל א. נ. ,װיעלקי איס• כ#ד', אין װעלכן ער ה#ס •ויסגעװיזן, ןו די דעגיק גבעס ועגען די בלוםען םון רער רוסישער אינסעליגעגץ... י#, רערנ#ך ה#ס ערגבורג לב.ו#ס<ן םיסן סםל| סו, •' װײסע) תשובה געסון, און נעוינויקס, און חידער תשובה ג,־ סון — ער ה#ס געביסן די איבערבײגונגען, פוגקס #ז1י ג ך װי די פ#רםען פון זיין ש#פ, — #בער סײ םעגסשלעכע איבערביי גונגען, סיי דיכסערישע פ#רסען זענען נישס קײן העגסשקעס, װ#ס םען ק#ן בייסן בו יעדער סעז*ן, און אויב םע, בייס זײ י# — זענען זײ, סיי די איבערבי־ג נגען, פײ די פ#רס<ן, גע־ ם#כס—געקינבלס. און ד#ס ס#קע, ד#פ געפ#כסע, איו, ד#כס ויך, סוף גל סוף, ד<ר ה1יפס״שסריך ביי ערנבורגן•