Literarishe bleter · 1927-06-03 · 22 (3.6.1927) · p. Seite 423

423 ליסערארישע בלעטער 22 זויז װי דערפרײס האבן פיך די צװ״ שעה םין יענעם סריםארגן, סרײטיק, װען איך בין ןןנגעקימען אין תל-אביב. װי דערםרײט הןןט מיך די זון, װןןס האט צעגאסן אזוי פיל ליכטיקײט אויף דעם ברענ סון דער נײער שטאש, װאס איר הןןט אויםנעבויט. אזוי נײ און םריש באװײוט זיך מיר דא אלץ. ס׳איז געװען א רויקע פרײד. יארנלאנג האבן אין מענדעלען געלעבט די צױײ שפראכן. װען אין אים װאלט זיך געסירט יענער קאמף, װאלט ער נישט זוכה געװען צו שאםי. אבער אין אים אױ געװען * שלום ושלוה. די קללה, װאס אױ אויסנעגאננען בײ אונז צוזאמען פיס דער גרויםער ברכה, יאגט מיך נאך אויף אלע װענן. מיר קראצן אונזער װונד, און מיר זעען נישט דעם גרויסן עיקר םון אונזער לעבן. איך באמי זיך צו זען נאר דאס, װןןס אונזער רעכטג האנט בויט אויף, דאס אײביקע אין אונזער לעבן. װיכטיקער םץ אלץ אױ אפצושאצן ריכטיק דאם ליכט, װאם שײנט םין אונזער נאציאנאלן באװוסטזײו־, אן אן אונטערשיד םון זײן אויםגאנגס-פונקט. ״דורך די שפראך• מוזלוקת לעשן פיר אויס דאס ליכט, און אונזעדע פלאנצן װעלן זײן םארםשפט צו בלאסק־יט און בלוט־ארעםקײט, װי א םלאנצונג, װאס װאקםט אין שאטן. װי גרויס װאלט געקענט זײן אונזער ליכטיקײס, װען נישט דער תהום. װי רײך סיר װאלטן געװעןי איך װונטש אײך, אז דער צער, װאס רוט דא די טענ אויף דעם ישוב, זאל םארבײגײן. עם זאל קײן רראפן סון אײערע אנ• שטרענגונגען נישט גײן לאבוד. אז״ דער זאמד *זאל נישט סארשיטן אײערע סלאנצן, אלץ זאל אױסגײן בײ אײך און שפראצן בײם שײן םון אײער אײגענער נשמה און אײגענער זון. אין אט דער געניג אומשולדיקער מײנינגס־אויסטויש צױידד די העברעישע און ײדישע שדײבעד, אין װעלכן די ײדישע שרײבער האבן ארויסגעװיזן אזוי םיל טאקט, העםלעכקײט, — האט דאך אויםגערײצט די .קעםםנדיקע״ העברעיסטן. די זעלבע ,גדוד• ניקעס׳, װאס זענען געװען געשטיצט די גאנצע צײט אויך םון ח. נ. ביאליק, האבן איצט אנגעהויבן א שטארקן אנגריף. מען האט זײ ״פארקויפט״ — םומלען זײ. זײ צוהילף איז געקוםען די העברעישע ליטערארישע װאכנשריפט ״כתובים׳. די ,ידיעות״ דערצײלן װײטער: .צו דער פראטעסט פארזאמלונג אין תל׳אביב, װאם דער ״גדוד מגיני השסה־ האט גערוםן װעגן דעם ענין, זענען געקומען ססד—800 מענטשן. אלם רעםערענטן זענען אויםגעטראטן זשוכאװיצקי, ד׳ר י. ל. ברוך און ד׳ר באגראשאװ. ד״ר י. ל. ברוך אױ ארויסגעטראטן אקעגן די סארזאמלונגם-ארדנער גוםא, ד״ר באגראשאװ האט גערוסן זיך נישט אפצושטעלן םאר קײן שום געװאלד־מעשים. נאכדעם װי עס אױ אנגענוםען געװארן אן אלגעמײנע רעזאלוציע, װעלכע פראטעםטירט קעגן זלזול סון דער העברעישער שפראך מצד געװיםע קרײזן אינסטיטוציעס, איז אנגענומען גע• װארן םיט אגױיסער מערה־יש סאלגנדע רעזאלוציע סון ב. קאצ• נעלסאן: * .א) די עסנטלעכע םארזאםלונג אין .בית־העם׳, װאם איז גערופן נעװארן דורכן ״גדוד מגיני השםה־ װארפט אפ אגסשידן יעדן םין אגיסאציע םאר טעראר-מעשים אלס קאמף״םיטלען סאר דער העברעישער שפראך. ב) די םארזאםלוננ דריקט אויס איר אנערקענוננ ח. נ. ביאליקן םארן שיעעם הכנםת־אורחים, װאס ען־ האט אננעװענדעט לגבי אינזערע געםט די ײדישע שריםששטעלער־. *קעגן דעם אנגריף סין א. באראש, א. שלאנסקי, יעקב ראבינאװיטש אין א. שטײנםאן אין דער װאכנשריםט ״פתיבים־ זענען ארוים מיט אן אסענער דערקלערוננ די שריסטשטעלער ש. י.. עגנון, הוגא בערגמאן, ר׳ בניםין און ד. קמחי. א חוץ דעם האס דער צענםראל־קאםיטעט סונם שרײבער-םארבאנד (״כתיבים״ גיט ארויס דער שרײבער־פארבאנד) ח. נ. ביאליק, יעקב פיכפאן, ש. ל גארדאן, ד׳ר א. צסרוני, ד׳ר חײם הררי, םנחם שיםםאן םארעסנטלעכט א םעלדונג, אז זײ רוסן אן אויסערארדנסלעכע שרײבער־םארואמלינג, װעלכער זאל באשטימען א נײע *רעדאקציע סון ״כתובים*. די בעםערע העברעישע שרײבער אין ארץ״ישראל װעלן זיך איצט איבערצײגן, װי שעדלעך ם׳איז געװען ביז איצט זײער טאלערירן די רדיסות קעגן ײדיש אין ארץ-ישראל. ס׳איז אגוטע לעקציע, װאם םאר א שענדלעכע שעדלעכע םארמען דער ארץ• ישראל״העברעיזם האט אנגענ מען. זאלן זײ עפעם לערנען סוי דעם טימל. איר זענט גליקלעך, די שול איז אײער, די גאס אױ אײער. אײערע קינדער װעלן נישט אפגעדיסן װערן סון אײך, אבער דארט איז נאר די ארעםע ײדישע שטוב די סעסטונג פון ײדישקײם. װער עס פארלאזט דארס ײדיש, פארלאזס ער ײדישקײט. םון די ססס,סס3 ײדישע קינדער 'אין פוילן אין שול-עלםער — לערגעו 60.000 אין פוילישע שולן און דער רוב א־ז אויסער יעדער שול. הײנט-זשע װאס באטײט די םלחמה צװישן דער ײדישיסםישער און העברעי• שער שול? אין אמעריקע האבן דוקא די פועלי־צױן, די העברעיסטן, די ״םשרתים פון דער בורזשואזיע״, װי מ׳האם זײ גערוסן, גע• שאםן די שול אין ײדיש, װײל ם׳איז םאראן אין אמעריקע א האלבער מיליאן ײדישע קינדער אין שול־עלםער, װאם מװן גײן אין דער ענגלישער שול. אויב םיר װעלן נישס קוםען צו קײן הסכם, װעלן מיר נישט האבן נישט קײן העברעישע און נישט קײן ײדישע שולן. די פוילישע רענירונג ענטסערט די םארשטײער םון די ײדישיםטישע שולן: אין א׳י לערנט םען דאך העברעיש, װאס זשע טויג אײך ײדישז און די פארשסײער סון די דעברעישע שולן ענטםערם םען: מ׳װײםט נאך נישס, װאם אח אײער שפראך. אמת, איר שאפט זיך דא אן אײגן לעבן. איך בין זיך םורה ומתודה, אז איך האב פריער״נישט געגלײבט, אז העברעיש װעם װערן א גערעדטע שפראך. בײ מײנע סריערדיקע באזוכן אין א׳י זענען געװען בלויז אײנצלנע, װאם האב גערעדט העברעיש, מײן סרײנט גראזאװסקי און בן-יהודה ױלי הײנט קליננט העברעיש נאטירלעך אין םײנע אויערן; העברעיש לעבס—א םימן, אז ס איז געװען א נױטװעױ׳יקײט. אוןאחוץ םשוםדים להכעים, װאס זענעז נישט אויםן ײדישקײט, נאר סתם צו שטערן, קאן קײן פענטש נישט זײן קעגן אײך. אבער צי װעס איר זיך אפזונדערן אין אבאזונדערער נאציע? אפשר זענען סאראן אזעלכז ײדישיסטן. חלילה וחם מיר זאלן זיך דערװײטערן און םארװאנדלט װערן אין צװײ אפגעסײלטע נאציעם. װײל נישט די גאנצע נאציע װעס דך טײלן, נאר א םינסט-חלק װעט זיך טײלן, אץ אלץ איבעריקע װעט אונז איננאנצן םארלוירן גײן. ם׳איז אונז טוױנט מאל בעסער, מיר זאלן האבן צװײ שפראכן, אײדער צװײ נאציעס. איך אנערקען נישט דעם קאמף פאר ײדיש דא, אבער אײערע בעםטע מענטשן, װעלכע גײען אפ מיט בלוט אויףידי ײדישע םעלדער דא, האבן דאך געקעםםט פאר ײדיש אין גלות צוזאםען מיט דעם סאציאליזם אויף דער ײדישער גאס. איך בין םודה, אז תמיד װעט ײדיש ציען יניקה םון העברעיש, ריכטיקער: פון דער אלט־העברעישער קולטור. םיר זענען צו איר באהעםט םיט געװאלט, כדי צי באלעבן ײדיש םיט העברעישן גײסט, אין װער עם װיל אפרײסן ײדיש פון העברעיש שאםם םוף כל סוף םתם עבודה-זרה. איך בין זיכער, אז אונזערע רײד דא װעלן נישט בלײבן בלויז צװישן די װענט; װײטע עכאס װעלן אפענטסערן. און אויב דעםאנסטרירן, לאםיר דעםאנסטרירן: נישטא קײן שפאלטונג צװישן אונז,~ םון אײן קװאל סרינקען מיר. יעדער פון אונז שטײט אויף זײן פלאץ. איך גלויב באמונה שלמה, אז םײנע סים שטײען אויף הײליקער ײדישער ערד, אקוראט װי עם שטײט ביאליק. יענע חכסים, װעלכע זאנן נביאות, אז אין סג—30 יאר ארום װעט ײדיש אינטערגײן און אויםהערן צו עקזיססירן, װעלן םיר ענטםערן די תשיכה סון ר׳ ישראל בעש׳ט, װאס האס זיך געפרײט, װען ער האט סארלוירן זײן חלק עולם הבא, װײל ער האט גוזר געװען אויסן רבונו של עולם און דער רבונו של עולם האט' געמוזט מקײם זײן. דער בעש׳ט האט דעמאלס געזאנט: ״אז װויל איז מיר, װאס פון איצט אן דין איך דעם רבונו של עולם שלא על םנת לקבל פרס״. אויך םיר זענען אזוי. אויב ײדיש האט נישט קײן צוקונםס, װעלן פיר רינען לשםד״ שלא על מנת לקבל פרס. א ש גײט דאן איבער צו הענרעיש און סארענדיקט: איך װיל שליםן מײנע װערטער מיט דער ברכהל אזוי װי פיר האבן זוכה געװעו צו זען פיט אונזערע אויגן דאס בשליםותע ײדישע לעבן אין א׳י, אװי זאלן םיר זוכה זײן צו זען דאס בשליםותע ־ידישע לעבן אין גאר דער װעלט. פרץ הירשביין (ײדיש)ל םײנע חברים און סרײנסי. הלואי װאלט איך קענען רעדן צו אײך אין אזא שפראך, װאם איז כלל קײן שפראך נישט. נאר זי זאל איבערגעבן אײך דירעקט םײנע געסילן. שוין כמעט אנדערטהאלבן יאר אויף םײנע װאנדע• רוננען װי איך האב נישט געהערס נישט העברעיש און נישס ײדיש.