Literarishe bleter · 1927-06-03 · 22 (3.6.1927) · p. Seite 422

22 זא ליטןרןויןן גלעם<ר 422 ועו טומל אװם ועם קבלת-פנים פון שלום אש און פוץ הױשבײן װאס שטעלט איר גאנגן פארפעגן אױף דעם דאזיקל אײנעם םוס. אין א׳י, צו אונזער פרײד, איז די שפראך אבאגלײטערין גום לעפן, װאס שאפט זיך אין געששאלט פון נעװאלטיקע נאגיאגאלע יכודות, װאס װעלן זיך אויםבױען צי אײדישער םדינה. לאמיר זיך דא קאנצענטרירן ארום דעם בוי פון דעם ײדישן לאנד,"װעט שוין די שפראך קוםען װי א אוםזיסטע בײלאגע. םענדעלע איז געװען דער ערשטער, װאס האט נעגעבן אנשפהדיקע סאנקעיע דער העברעישער שפראך אלס גערעדטע שפראך. םון סםאלענסקינס און םאפוס שפראך װאלטן פיר קײגפאל גישט דערגאננען צו א גערעדטן העברעיש. זײער לשון איזגעװען אינגאנצן םטיליםסישקײט פון פאר 3000 יאר. נישט װיםנדיק האט פענדעלע אויסגעפירס אהיסמארישע שליחות, מזװג געװען דייבװײ לשונות און איבער• געגעבן א טײל פון דער געװאלדיקער קראפט פון דער העברעישער ליטערארישער שפראך צו ײדיש,אוןאטײל חױתדיקײט און פלאס• סישקײט פון ײדיש בו העברעיש. ײדיש איז געבוירן געװארן אויף דער בראך-שטול םון העברעיש, אין חדר, אין ישיבח און אין בית• מררש. עם איז א זיװג םן השמים, װאס סײלט דך נישט אפ אויף א רגע, װאס צעשײדט זיך נישט אין* דעם אויבערשטן לעבן פון פאלק, און זײ שעפן אײנס פונם אגדערן. װאסעי םײנינג אונזערע געםט זאלן האבן, מיר םרענן זײ גישט. פאראן אין זײ רוח-הקודש פון פאלק, און איך גלויב זײער רוח־הקודש מער אײדער זײער פובליציסטיק בײדעהאבן זײגעטון דאס שליחות פון דעם שר-האוסד״ זײ האבן צוגעגעבן קראסס אונזער שאפונג אין אינזער שפיאך. סײ אש םײ הירשבײן זענען אײביקע דינער םון העברעיש נישט װיסנדיקערהײס. נישש צוליב דעם פאראראקם זאג איך דאם, נאר באמת װען איך לײען אשן פיל איך אונסער יעדן װארט יײנעם — א העברעיש װארט, װאם גלײכט זיך אויס װי א סאלדאט צו פארנעםען זײן פלאץ. הירשבײן אין זײן לירישן םטיל האט אויסגעכאפס דעם ביבלישן ריטם. פסוקים תנ׳ך קלעטערן הינטער זײנע אײגענע פסוקים. איך געדענק די טײערע חברים, װען זײ האבן אנגעהויבן שרײבן אין העברעיש. איך האב נישט קײן צער, װאם זײ האבן פארטגעזעצט אין ײריש. זײערע שאסוננען װעלן נישט פארלוירן נײן. זײ װעלן אריבער אין אונזער שפראך אויף אײביקן באהיט. איך האב נישש קײן דאגה סון דער צװײענדיקײט. דער חרם דרבינו גרשום איז נישט חל אויף דער שפ־אך. מיר װילו, אז אונזערע געםט זאלן פילן, אז זײ געסינען זיך צװישן ברידער און חברים, זײ זאלן זיך פילן װי אין פאטער• לאנד. זאלן זײ זאגן אונזערע ברידער אױ חו״ל, די װאס מײנען, אז רק םיר פלאנעװען בײזם אנטקײגן זײ, אז פיר װילן בלויז אײן זאך; זײ זאלן אויך אהערקיםען. דא איז דער גבוד פין פאלק אין אונזערע הענט, נישט אין סרעמדע הענט דא דארף זיך קאנ• צענטרירן דאס גאנצע ביסל װילן, װאס איז אונז געגליבו. זאלן זײ קומעז און אינז פארשטאיסן. איך װינש אונזערע געםט בענקשאפש״װײטיק און םאטער• לאנד־שמערצן. ש ל ו ם א ש הויבט אן העברעיש: מײנע ליבע ברידער, א׳ידיקע שריפטשטעלער, אין גרעסטער ברודער אונזערער, ביאליק. מה אומר ומה אדבר? בלויז אײן װארט האב איך אויף די ליסן: שלום, שלום, שלום על ישראל. ברידער, איך בין נישט אהערגעקוםען מאכן קײן האנדל, רעקלאמע און מאניפעסטאציע פאר ײדיש. אײך א*ז גרינג צו רעדן װי אײער גײםט טראגט אוים, אבער איךרעד דא, װאס איך רעד אין װארשע, אין נױ״יארק און װאס איך װעל רעדן אױך אין מאםקװע. װאם איך חאב צו רעדן םײ צו צױניסטן סײ צו בונדיסטן און באלשעװיקעס און םארן גאנצן כלל ישראל. װען איך װאלט געװען אײנגעװוינט צו רעדן העברעיש, װאלט איך נערן גע- דעדט העברעיש (ער גײט איבער צו ײדיש): צוליב װאם זענען מיר אהערגעקומעןז װײל מיר זענען ײדן. נישסא בײ אונז קײן שפראכו־סראנע, קײן מלחםה צװישן העברעיש און ײדיש, נאר א מלחמה קענן שמד. צװישן אונז הערשם אחדות סון ברידעד, אבער א קאמף פירן פיר מיטן ים פון אסיםילאציע און םארםרעמדוננ, װאם נעםט ארום דאס גאנצע ײדישע םאלק. דער קבלת־פנים, װאם דער פארײן פון די העברעישע שריסט• שטעלער אין תל־אביב האט אײגגעארדנט לכבוד שלום אש און פרץ הירשבײן, די רעדעם פון יעקב פיכסאן, ח, נ. ביאליק א. א״ די רעדעס פון די געסם, די כלוםרשטע ״סארשטענדיקונג״ צװישן די ײדישע און העברעישע שרײבער — האט ארויסגערופן אינם קלײנעם ײדישן ארץ־ישראל אגאנצן טומל. דער האסערדיקער ״גדוד מגיני השפה״ האט מאביליזירט אלע זײנע קרעפטן, און די םארשװערונג װערט געםאכט * קעגן ביאליקן און םיכםאנען גופא. די ״כתובים׳ זענען ארויס םיט דער נאנצער שװערער ארסילעריע קעגן די העברעישע שרײבער, װעלכע האבן געשלאסן מיטן .נלות׳ דעם ״װאפנששילשטאנד',דער ברידער־קאמף צװישן די העברעישע שרײבער צעפלאקערט זיך. םיר גיבן לויס די פאל ארב. פאנד־ידיעות אן אויםפירלעכן באריכט װעגן דעם גאנג פון די ״געשעענישן״. די אפשאצונג װעט ק-מען באזונדער. דער קבלת־פנים איז פארגעקיםען דעם 4 םאי אינם זאל פון צױניסטישן קלוב• דעם פארזיץ האט געפירט ח. נ. ביאליק. אלס ערשטער האט באגריםט *די געסט יעקב פיכמאן, װעלכער האט צװישן אנדערן געזאנט: עם איז װיכסיק, אז די ארץ־ישראלדיקע שדיפטשטעלער זאלן אויםשפרײטן א בריק צװישן דער העברעישער שאפונג און דער גערעדטער שפראך פונם פאלק. א גרויסן שאדן, א גײםשיקן און א געזעלשאפטלעכן, טוט אונז*אן די אוםנויטיקע םלחפה צװישן די צװײ קולטורן, װאס פאקשיש קאנען זײ זיך און װעלן זיך באהעסשן און האבן אגעבענטשטע השפעה אײנע אויף די אנדערע. דער פרײנטישאפשלעכער קבלת-פנים פאר אונזערע געםט פון טויזנטער מענטשן אויף דער פארזאםלונג פון ערשםן םאי, פון טויזנסער מענטשן, װאס זענען געטרײ דער העברעישער קולטור, דאס איז דאך א םימבאל פאר קולטורעלער און געזעלשאפטלעכער רײפקײט. איך האב געװאלס אונטערשטרײכן אויף דעם דאזיקן קבלת-פנים, אז דער רוב ײדישע שרײבער, װאס די העברעישע קולטור איז זײ באמת טײער, קעםפן נישס קעגן דער ײדישער ליסעראטור, און רי קילטורעלע און אויפריכטיקע שרײבער אין ײדיש פארםעסטן זיך נישט אנטקעגן די רעכט פון דער העברעישער שפראך. ס׳זענען צװײ ליטעיאטור־צװײגן פון אײן בוים. דװקא אין שפראכן־קאםף האט זיך ברײט פאנאנדערגעלײגם די טעפפקײט. ם׳האבן זיך גע• פונען םענטשן, װאס האבן נישט געװאלט פארשטײן אײנער דעם אנדערן, צו אונוער גליק זענען געבליבן אױפריכטיקע םענטשן אין בײדע מחנות, און צװישן זײ — אונזערע נעסט נאך פיכמאן האט גערעדט ד׳ר יהודה קויפםאן.? אורי צבי גרינבערג זאגט; די גרויסע ברידער אין דער ישראלישער ליטעראסור אין ײדיש, געשריבן מיט די צװײאונצװאנ•? ציק ארץ־ישראלדיקע אותיות, מיט װעלכע ער האט ױך באגעגנט* אויף גוישער ערד אין פוילן בײ גרוים עגמת נפש און אויסלײדי• קונג םון די נאציאנאלע װערטז, װען דער ריח פון בלוט האטנאך אדומגעשװעבט און די טרערן האבז נאך געזאטן—ער איז גליקלעך, װאס ער באגעגנט זײ אויף ארץ־ישראלדיקער ערד, װײל אלע װעגן פידן נישט קײן דוים, נאר קײן ירושלים, דװקא קײן ירושלים, װײל דא אױ דער בינד-פינקט פון אלע װענן. נישט פרעמד זענען אוגז די געסט נישס קײן סוראגאט אױ די ײדישע ליטעראטור אין ײדיש, די ײדישע שאפונג טראגט זיך סון אלע טײלן סון פאלק און ניסט אויס אין דעם סורעם פון דער אײנער ראסע, אין דעם פורעם פון העברעישן אות. עס באגריםט ד• געסט דער דעדאקטןןר פין .דבר׳ ב. קא• צענעלסאן צום סוף באגריסט דער פארזיצער ח. נ. ביאליק: אין ארץ ישראל זענען מיר פטור געװארן פון דער שפראכן• מחלוקת, דער עיקי ציליב דעם, װאס בײ אונז איז די שפראך בלויז אײן טײל פונם נאציאנאלן לעבן, בשעת אין גלות איז זי די אײנציקע אקס, ארים װעלכער דאס לעבן דרײט זיך. די שפראך פארועמש דעם ערשטן פלאץ צװישן די נאציאנאלע קנינים, אבער נישט דער גאנצער קױם ס*נם סאלק דריקס זיך אוים אין איר. זי אױ א צװײטע װירקלעכקײט אץ אז אך און װײ צו א פאלק,