Literarishe bleter · 1927-06-03 · 22 (3.6.1927) · p. Seite 411

411 ליסן רןזרי <ז בלעסער 22 זא 6י)• דער נ$ענם. ־ענער איז א םיםם־קער אין 8 רןםמנםיקער. 8לץ איז לעגענדע בײ אים. און דער איז 8 רעאליסט און ן ניכ• טערער םינסש אין ער װײסם, אז אאילו םעדעם, די סאםע לע• גענדע 6ין לגגענדעם, איז א1יך ק־ין לעגענדע נישט געװעזן. איך װיל אײך נעונן 8 לענעדיק משל: איך הןןב געהןןם אםאל 8 באקאנגן■ א ו אים אין איין שײגעם טןג גענוירן געמןרן א עױיליננ, נןר נוזאםען טיםן גע■ בוירן װערן םון אוױליגנ איז ז־ין װײב געשטארבן. האט ער א־ינם סון די יאםלעך געגןןװעס בײ ז;ך אין שסוב, און ד$ס אנדערע הןןס ער אװעקגעגעבן בו אן ןןרעםאן אייף כןװאניע. ײאלס א־ר שיין נעיאוםש אגקוקן די ב־ידע קינדער אין א יאר ארום. איין בלום, אײן פל־יש אײן םאפע *יז בײדע נעשטארבן אין אײן םאג. מער װי לײבלןכע צװײ דער, און דאך אזעל• כע אנדערע-אנדערע באדינגוגנען. עם איז א סענטיםענטאל און אן איבערגעטריבן םשל. די קלײנשטעטלריקע זןנען נישט אזעלעכע לעםעלעך, און מיר זע• נען נישש אזעלכע סיגריםן. גאד עס דעדס זיך דאך 6ארכ אין נאבען 6ון הונדערס^ר םויזנטער, אין גאםען 6ון האלבע־מיליאנען. און זײ זענען דןך 6ארס געקריװדעם און געקרענקס. א ן די ואיך חיל נישט אין איך סוז 6ארס באנובן דאס דאזיקע באנאל שבבאנאלע װארםז באבלונג בו זײ איז דאך םארם נישז *זעלכע, װי זי דארף בו זײן. און עם איז דאך םארס נישםא בו זײ אי1י 6יל םארשםענדעניש, װי6יל ןס דאיף וײן. איבם האבן םיר דאס אראנלעם —און-פםעס.£אקסן, װאם װעלן אונטערהאלםן די באשילדיקונג, און א6שר אייך $ן א1יס• װעג װעלן פיר געםינען אין די װײטערדיקע ארסיקלען. איך-רעד םיר אײן, אז דןר דאזיקער ארםיקלװעםםיס גר1יס אינשערעפ געלײענס װערן אין די םאסגעבנדיקע סםערן סון די אראװיגבער קולסור-םיער און םון דער איאװינבער אינ• סעליגענץ. ז ײ װעלן זיך א1י6ן ים1ד 6ון דעם דאזיק, ארםיקל אנ■ הייבן בון ל אײנרעדן. אם כ;—װעלן זײ זאגן—א1יב יא אז1י, װילן םיר סאקע א־ין דיקטירן. װעס איר ש1ין סזן אז1י, מי אונזער הארץ גלוסם און דעםאלם, װ,ן אונזער הארץ נליםס. נישם דאס, ליבע אין סײערע חברים 6ון דער אראװיגץ, םײנס סען. נישס אין אײנרעדענ־שן גײם ןגם דא. עם גײם א-ן אן אויםנלײך. עם גײם אין ברידערלעכקײם, װאם איז םארלוירן גע• ױארן. עם גי־ם אין דעם, װאם אין דער םעסראאאליע באםראכט םען אײך 6אר סינדערװערפיק. עס גײס אין דעם, ויןם אין די ם1ח1ת 6ון יענע, װאם זוכ בי האבן א השבעה א1יף אײך, איז נישםא קײן גענוגע 6ארשסענרעניש שאי אײן. שאר אײערע נ1יםן אין א ע*ע 6רײדן ■ עס נײם אין דעם, װאס אגדערש זעם א1ים דער םיח 6ין יענעם מענסשן, װאם װײסש, אז זײן קעראער װעם שסענדיק זײן אין דאםבראװיזע אדער אין סארני אדער אין ראזשאן, און 6ון דעם גער1יש 6ון די נר1יםע רעדער 6ון דער װעלם װעט ער באקימען בל1יז אן אנוננ דורך די שװאכע נראמא6אן• און א6ט נראשא&אףאליםעש פין די בײםונגען. און אנדערש ועס א1ים זײן הארץ, װאס איז םול םים גערעכםער אין קײנםאל נישש געשםילסער בענקשא6ס. אנדערש זעס עס א1יס, װי דאס הארץ 6ון דעם םענטשן אין נער1יש און אין סיםל, װאס זעס די גרייםע 6ירער 6ון דער נאענם אין די נרייסע געשעעגישן צו דער דיםלווסיע ארוכמ ״מעשד־ז-בור״ מאקם עריה ׳ װילנע או׳יך אין אזעלכע, װאם זענען געשריבן װײס 6אר 1602, גע• ס־נען םיר םעשיות, װאס שיגורירן א1יך אין דעם .םעשה-בוך׳. די ײדישע כתב״ידן םיסםעשיות שון דעם קרײז שין דעם .םעשה׳בון• זענען דער ע ר ש ס ע ר גענעסישער םקיר, װאם םוז גרינד• לעך א1יםגע6ארשם װערן. אז1י האס קלוניפיס בן שםעין אין יאר 1551 אין װענעביע סארשריבן אײניקע םעש;1ת, װאס קיפען 6אר אין דעם ,םעשה-בוך׳ (אקספןדזעד כתב־יד 12 .ז0 און א1יך אין דעם בװײסן םײל פון דעם כתב• יד געסינען םיר די באקאנסע .םעשה בן םבר׳ 6ון םדושםנילת אסתי (םעשה׳ביך, נר. 199, ח־בור הםעשיית, נר. 18). איך האב דןם אײנדרוק, אז די דאז קע םעשיית סון יאר 1554 זענען באארבעס אוםאוהעוניק 6ון דעם ,םעשה-ביך׳, אנער באנובנדיק דעם ,חינור הםעשי1ת', װאם איז 3 יאר 6ריער דערשינען אין װענעביע• א היסשע באל תלםודישע םעשיית זע■ נען 6ארשריבן אין דעם ■אריזער כתב-יד נר. 589, . װאס איז נעשריבן אין איטאליע דורך אן אויסגעבײכנסן קאאיסם און לםדן אנשיל לוי אין יאר 1579) אבער א1יך ער האם באנובט דעם .חיבור הםעשיית׳, פון װעלכן ער האם ב. ב. איבערזעבס _ דעם םשפם איבערן םענפשן םיס במײ קע■, און י1יך ער האס נעשריבן אוםאאהעגגיק 6ון דעם .םעשהינין׳. די אקסשארדער בינל־אטעק 6ארםאגש א כתכײד (1706/714) מיט 9 גי1יםע נא• 2 די עישםע בװײ א1י6גאנן זןנען די לײכסםסע אין א1יך די דרינגנדיקםםע• װעגן א פאםאגראשישער אייםגאבע פון באזעל 1602 סראכם ד״ר ם. גאםסער, אבער װער װײסס, װען דאס װעם מקוים װערן. א1יב ד׳ר שאבקי האם בדעה נאך עועס אז־ויסבונעבן נאך זײן נעלונגענעם ,שםחת הנפש׳, דארף עס זײן ק1דםיכל דער םעשה-בוך, אין נישם נכבודיקע ױן קיינעם נישם נויםיקע ביכער פון דעם פין .סינקת רבקד,'. ם׳װאלם אזיך געװען אן ערן.א1יםגאבע םאר די ■אר ײדישע װיסנשאפט־ לעכע אינססיסוביעס• א1יך די פארשוננען בו דעד גענעזע סון דעם םעשה-גיך קאנען רעגענען א1יף באדײםנדיקע דערשאלנן אן םער פארבװײגסע זוכענישן. קידם-כל סוו מען אבער נעפען אין אכס, אז דער ,םעשה• בוך׳ אין זײן באז,ל<ר געשסאלס איז א ■ראדוקט 6ון יענעם םץ ליסעראריש-פראאעםיאנעלן שאפן, װעלכער איז פארבונדן םיס די ײדישע שרײבער׳קאאיסםן. אין םשך פון הונדערסער יארן האבן ײדישע קאעיסנן אינם סן, א ן אנהײב, בים ס1ף שון כתב׳ידן בוגעשריבן פארשידענע םעשי1ת און לעגענדעס, ס׳ריב איבערזעבונגען 6ןן דעם תלפוד אין םדרשים. שאראן *תסירן, װי אזעלכע םןשיית זענען םארשריבן בװישן אנדערע זאכז אין א גרעסערער באל, פאראן אבער אי-ן כתב־ידן, ווו ם׳זענען פארשריב; א1־סשליסלעך םעשיות אין די אלע כתב-ידן,