Literarishe bleter · 1927-06-03 · 22 (3.6.1927) · p. Seite 410

ליסן רןרישן ב ל ו ס ע ר 410 22 זא שײנקײט מייניקער גןניכן, װי םיר. א, װ■ םןזינע, ױי םןדנעו — די זזןלס סזן דער נאסיר איז דןןך ױימר #ז1י פיל םןל, אין ד*ר סענסס גארט אין כענקס דוזקא גו דער זזעלס פין קונסס און קינססיעכקײס. םססנ1ת, אן אונסערנאװוססזיניקער געדאנק: דעם ה1'כ*אנםיסן כ1יס קרינן אל< אוםזיסט און לחלוסין ןון ןזנשסרענגונג און װןזם ויײניקער ןגססרזננגוגג-#?ץ *ןעסיסןר איז דער ס1 ס. איר װעס ל*כן 6ון דעם װןרס: עןלן דעם ח1ב... עס קליננס אײך *ז1י פילאנשרןסיש. און איך זןג אײך, איך ד,*לס פון פילאנסרןאיע. װי׳ל, אוינ סיי װי סיי איז דער םןנםש * זעקם-און־דרײסיק-עקיקע נלי, און *לע עקן זענען דןןך סײ װי סײ גלײן עקיק און **םקודנע, איז די פילאנסרןפיע נזו אײנע פון די ס*מע ליכסיקססע זײסן 6ון דעם םענסשלעכן זעקס• און-דרײסיקיעק• און אס ר$ס א־ז רי םענסשלעכע זײס םון שםעסל-פ־ןזנלעם. אזן איצס ג<ז־<לפפ6םלעך- (אםת, *ז ,געועלשאפ״לעכקײס׳ שסײש נןך ל*ננ נישס אייף דעם עװײסן *רס נ$ך םענםשלןכ• קיים. זי שסיים אפשר א1יף דעם עענסן ןרם.״ און אפשר נןך װייסער-נןר גו$ד אין דעם *רסיקל איז דןס א1יסנעקו• מען *זוי• א ך געס דער־בער נישס עו עיען דערפון קײן פ*ל- שע קאנס<קװענצן). און ד*ן ערשש ױדיש-גע<עלש68ש<עך־ל־סער8ריש. און מען װעס זען. װי װיכםיק עס א־ז ר$ס קלײנשםעסל-פרןגלעם. א1יף די קלײנע שסעט ב#זירס דער גןנגער גע*1י 6ון דער ײדישער געזעלשאנסלעכקײס, *לע ײוישע פארסײען הןנן ד$רס ד• לעזער פ ן זײערע נײםונגען, די ןןרעםע הוגגעריקע נרױס״עסערס 6ון זײערע *רסיקלען. *לע ##רסייען הןבן דןרס די *וחערערס םון זײערע רעדנערם, װןןנ ל§זן דרײען זײערע קעפ *הין און *הער און םןןרװאנדלען זײ א1יף שלײפשסײנער ם6ר ד■ גײסשיקער *ינגלעך 6ון די פןורסײ־רעדנערס, ל*כם נישס, ם ינע סײערע, אזיך םײן נישםיפןרסיײשע צונג הןם זיך געשלי6ן א1יף די זעלבע ארעםע שלײפשסײנער-קע*. אויף די קלײנע שםעם ב#זירם די ,גרויסקייס׳ םון די דיכסער... און נןזך ע&עס, אין טאקע דןס װיכסיקשסע: א1יף די קלײנע שסעסלעך ששיעס זיך דןןס ניסל גלוינן, װןם םיר האבן נ$ך אין דעם קױס פון דער יידישער קולסור, אין דעם קױם 6ון דער ײדישער דיכםונג. װען גישס זײ װןלסן םיר דןך נעװעזן םשוגענע דבר״אל־הענימניקעס. איך שסעל ם ר 6ןזר דןס שרעקלעכע בילד, װען עס װןלס פלועים אייםגעסרוקנט געװ$רן רי פרןןװינץ. די **רסײ־רעדער 6ון *לע *#רסײען װןןלסן ןגנעהויבן *ו גײן שכיל און שסי■ לער, װי רעדער, סון װעלכע די כראנסםיסיע־פאס, זענען 8י6*■ נע6*לן-און ױןלסן נאלד אינגאנען שסיל נעוזןרן, די קזלסזר• אינססיסועיעס װןלסן נןך * עײס ל*נג געס*כס םים די הענס און װןןלסן ב*לר אינגןנען אײנגעשלןפן. די דיכםוננ ןןבער װןזלס ב*לד א-ן ערשםן סןנ געשסיקס ױך און געשנאסס נןך * ביסל לופס, װי 6יש א1יף סרוקענעם ז*םד אין דער זון. ןרויסגעזןגם און ןןנגעשרינן די דןןזיקע מערסער און אי• בערגעלײנס זײ, און איך הןב שוין בןלד חרטה. די װעלס איז ן װעלס סון הערשן און ב*הערשס װערן. 6ין אײנרערן יענעם און זיך אײנרעדן• סון הײנס זײן אינסן און םןןרגן א1ינן. פון הײנס זײן אוגסן און גערעכס, אין מןרגן א1יבן און העסלעך איסגעדעכס, איך װעל ד* *ר1יסזןנן *נערןנק, װןזס איז םיס * שריס װײסער, װי אײנשסײנס געד*נק... *ם איז ע־: א6ילו די רעל*םיװיסעם *לײן איז א1יך רעל*סיװ. געננװ*רם (װער ביזסי רען — אימשטײנס.געז*נסו), פדי נישס .*רייסעושיסן׳ פים עפעס * נארישקײס, נישס עו 3*װײזן די ))ןדקאװעס סון אונסערן בעס *ס־ר, אונסער װעלכן זײ שסוסן זײער *ויעריש-רײנע נשםה. איך הןןב אםןל םיט רעם בא&ת-ערנססן און באםת• א1יפרינסיקן (אייגןם 6ון די זעלסנססע אין אונזער ײדיש• ליסערןזרישער .װ״לס׳) י. ןזןסןשו גערעדס חעגן דעם, 6*רװ*ס כםעס *לע שרײבער שס*םען סון די קלײנע שסעסלעך• אםת, *ן *ראעענסועל ד*רף ד*ס זײן *ז1י ריכסיק. װ״ל אין די שטעסלעך געשיגם זיך עיפערנםעסיק * גרעטערע עןןל םענסשן, װי אין דער גרויס^ר שש*ס. *בער די םעגלעכקײםן אין דער גיויסעי שסאס זענען ד*ך עען םןל *<1י גד1יס, חי א ן די קלײנע שסעס• אין ד*ך, דורך פײן און יסוריס, דורך ברענענ• דיקע דערנ,ר און שש<כעדיקע דר*םן, דורך געלעכפער םון *נדערע און א יגענע פרערן, רורך בריװ און רורך ב*1 גײם דער קלײנשםעםלדיקער שרײבער זײן װעג עו דער ע6נםלעכקײם, זײ) װענ *ו ד;ר אײביקײס. 6*רװ*סזשע? ז*ל דאסזײן ד<רפ*ר,װײל ד*ם ש וערע ל*קס? ה*ם *§אם*שי *ר1יסגעז*גס *ז* ם־ן ויכסיקע םײנוגג: * שרי-ב ,ר קיםש פין * װעלם * ג#נעער, אין 6<* ט־*גם ער זי אין זיך. דער דיכסער זעט דעם נאנען םענסש. ער זעס נישש נ*ר בל1יז * םעגסש, װ*ם שש*ובס ןדער בל1יז * םענסש, װ*ס *רבעם אין * פןבריק. ער זעש פארשיידענע םענםשן אין 6ארשײדע,ע תקופות אין זײער לעבן. ער זעס *לע טענםשן אין *לע עײסן 6ין זײער לעבן. און * גר1יס• שםעסישער םענסש, אז ער װ1ינם בופעדיק א1־ף ר<ר ג#ס, װ*ם פירס עום בית״עילם, ק פש איס אויס, *ז יעדער םענםש שם*ר*ס עסלעכע ם*י אין י*ר- *דע~ אײנער, װ*ס װ1ינס לעבן * ם#באק-פ#בריק, קוסס איס א1יס, *ז עס זענען נישס* קײן ױנגע, בללענריקע םײדלעך א1יף נ*םס װעלם. *בער דער קלײנססעםלדיקער םענסש וױיסס, *ז דער ס1ים קוםס בלויז אײן מ*ל אין * פענששגס לעבן און ד*ס אײנע ם*ל איז גענוג... *ז ס־איז ד* * מענטש, װ*ס איז * שםיר, און איינער, װ*ס איז *ר1פא, און אײנער, װ*ס איז * באנרעבער, און אײנער, װ*ס איז א שמש. או, דער װינסער איז * װינסער, און דער זוםער — * זום<ר, און ליבע איז ליבע, און דער ס*ג — * ס*ג און די נ#כס איז פוראדיק אין פינסםער, שסיל און *ן *ג*ס. אין דער םענטש *ן *נ*ס ייז גןרנ שם א1יף דער גר1יסער װעלס, װײל די װעלס איז פינשסער און קאלם, םינספער און ק#לס, און דער ס*ג א.ין רער זוםער זענען ג*ר קליינע און אומזיכערע ה6סקית אין איר סיף־ןסעסדיק^ר פינססערג־ש און 6ראסש-ס#*ענדיק<ד קעלס• דער#6ר קוםען די דיםסער פין די קלײנע ששעס. דער#6ר קוםען די פ#;#סיקער *ין די קיײגע שסעם. דער#6ר קיםען וי נרייסע **לקס-פירער *ין די קלײנעששעס. דער#6ר זענען די קלײנע שםעס * װיכסיק *ר*גלעם, * חיכסיק טר*בלעס פ#ר יערן מענסשן םיס געװיסן. ד*ס זע• נען ברידער, ױ*ם װ1־גע( ד*רם, ברירער שון זעלבן פלײש און בליס און דער עיקי — פון דער זעלבער גשםד״ װןס הןנן א6ס םער רעכם גי זײן ד ײ נ ע ע*1ת־נעבער און ד ײ נ ע ןנ• פירער, װי ד י זייערער. נ*ר דער צופןל הןס ד י ך *ר1יפגע• זעצס, און דער סלוסים הןס זײ *רןפגעזעצס• םיזן פיר צןלן אונזער ח1ב צי אונזערע ברירער אין די קלײנע שטעס, צו אוגזערע שװעססעי־ דןרס. צןלן אים ערנםם אין םים געב1יגענע קעפ פ*ר דעס לײר פון אונזערע שװעססער אין ברידער, װ*ס װעלן פון דער װעלס 6ון קינסס און םון