Literarishe bleter · 1927-06-03 · 22 (3.6.1927) · p. [Seite]

(סגג זײםן) פרײז 50 16יןױזו פרײטיק׳ *:•טער יװי 1927 מועראריעזע ףף^ףףךף■ )??וסםרירטננ 1— 1 װאפשדיפמפאר 5ליטניראבװד פארפלאג ^קעעעקץ,װארשןנ בןניאטינלדאוןקונסט איך באשויד־ידיה אין נאמען פון הונדערטער שטעדטלען מיד־יך ראוויטש ׳ ווארשע בלויז אײן חברטע אדער חבר, װאס אױף אים איז חל די גרויל םון דער סראגעדיע, אין עם קיפס ארויס אן ארםײ םון א האלב1 םיליןןן׳ מער ןדער װײניקער סראגישע, מער אדער װײניקער בא■ װוסםע אין זײער טראגעדיע ױנגע באשעםענישן. אויך דזןם לעבן םון דעם גרויסשטעםישן מענטש, םון דעם גרױםשטעטישן יוגנט• לעכן איז טראגיש, נאר דאס איז גאר עםעס אנדערש און װעגן דעם — אן אנדערש םאל. און איך רעכן װײטער: אין דעם צענסער איז דזן א הײפעלע מענטשן. בוםעליק זיך ארויסגעריםן םון אונסער דעם נשםה■ צענױרנדיקן ןןגבליק פון חזירים, צוםעליק אויפן םערדל זיך אלײן ארויםגעזעצט — און זײ זענען די ליכסברענגער, זײ זענען די האפנונגס ■ העראלדן, זײ זענען די האלב ■ געסער, זײ זענען די סירער. און דעםאלט נעם איך און שטרײך אויס דעם סיטל, װןןס איך האב געהאט בדעה צו געבן דער דןןזיקער סעריע ארטיקלען, (װאס איז געװעזן א *לאגיאט םון משה ליטװאקאװם צײטונג און האט געהײסן: ,םיטן םנים צום שסעסל״) — און איך שרײב אויף אנײעם סיםל: איך באשולדיק אין נאםען םון הונדערטער שסעטלעך ׳ איך באשולדיק שױן דערםאר, װײל דאם שטעסל־פראבלעם הןןס געדארםם זײן אײנם סון אונזערע שטענדיקע און ברענענדיקע םרןןבלעםען, אזוי װי עס איז אין דעם ײדישן טײל םון דער מדינה סון קײזער םשה ליטװאקאװ. דארס זענען די קלײדער זײער טײער, גײען אױך די פראבלעםען נאקעט ארום, דערזעט םען זײ גיכער װי בײ אונז. כןןטש איין םעלה און גןןר, גןןר א ג רוי ס ע. איך באשולדיק םאר דער סארטונקעלוננ און םארטוגקעליזי■ רונג (דער טונקעלער—נישט םערזענלעך, נןןר אלם שם דבר.) םון די שטעטלדיקע םענטשן. א װיץ איז א װוילע זאך, נןןר בלױז װיצן—אח שוין גארנישט װויל• זײ, די שטעטלדיקע מענטשן, סילן זיך געקרענקט און געקריװרעט סאר דער דןןזיקער באצױנג צו זײ. זײ פילן, אז זײ זענען פענסשן פיט א פעלער, פיט א געבורס• םעלער (זענען נעםלעך געבוירן געװןןרן םיט א טעות םון א םאר צענדליק קילאםעטער) און עס אױ װינדערבאר צו זען, װי די אינםעליגענטערע צװישן זײ שװײגן סול פיט װײ אין דײי 1. דאס פראבלעם איך האב געקאנט אנהויבן די דאזיקע סעריע סין ארסיקלען: ,אין רער צײט םון ראדיןן, אין דער צײט םון אריבערםליען דעם אטלאנטיק אין םשך םון 33 שעה, אין דער צײט סון זעכציק• שטןןקיקע הײזער, אין דער צײט םון סירענעס און ליכטרעםלעק• טארן אין טעאטער, אין דער צײט, אין דער צײט... איז דאס שטעטעלע סאר אונז אן אונםערגײענדיקע זאך, און נןןר םון דעם שטאנדםונקט דארפן םיר באכראכטן די םרןןבלעםען םון שטעטל...' נןןר איך װעל ןןנהױבן װײניקער סאטעסיש: סןןג אײן און םאג אויס שטײט אויף אץ דער סרי די זײער אינסעליגענטע און װײניקער שײנע חברטע ר■ אין דעם זייער אינםעליגענטן שםעטעלע ד״ טןןג אײן און טןןג אויס שטײם זי שעהן־לאגג אין דער פרי בײם םענסטער םון איר סאטנס שסוב און קוקס ארויס אין גאס. די םאפע פארזןןרגט די װירסשאםט (די חברטע ר. שםאםט נישם םון אן ןןרעםער םאםיליע) און (גןןם, פײן גןןט, זזיםיל איז דער שיער צו לײענעןי) צו טון איז דןן קנאם װןןם. קומען יעדן טןןג די זעלבע םיר חזירים םאר דעם םענםםער םון דער חברטע ר., באסראכט זי זײ װי זײ נױרען אין גאסן־מיםט. צמײ מןןל אין יןןר קוילעט םען אײנעם, ןןדער צװײ םון די חזירים און עם קוםען צו נײע. איך בין אײנםןןל געװעזן אין דעם שטעסעלע ד. און גע• װעזן בײ דער חבדסע ר. און ןוויך שװײגנדיק געשטאנען בײ דעם סענםטער און געקוקט א שעה צײט אױף די חזירים. עם .איז געװעזן װינטער, און די חזירים ^זענען דעםןןלס דא א גאנץ׳ גײענדיקן טןןג פאר דעם סענסטעד. זוםעד זענען זײ ןןסט אױף םאשע... און... אין זײן גאנצער גרו־יל איז אױםגעגאנגען אין םײנע אויגן די טראגעדיע םון דער זײער איגםעליגענטער און װײניקער שײנער חברסע ר. און הױת װי איך בין לויט םײן •רןןםעסיע א בוכהאלסער, הןןב איך גענוםען אין ציסערן איבער■ רעכנען ״די גאנצע גרויל םון דער םראגעדיע*,. און הױת, װי איך קען נאר, לסי ערך, די םטאסיםטיק םון •וילן, הןןב איך אםערירט אין םײנע אויסרעכנונגען פון ״דער גרויל םון דער טראגעדיע״ םיט •וילישע ציםערן. אין דער פוילישער רעסובליק זענען דןן אן ערך צװײ סויזנט שטעסלעך. אין יעדן שטעטל אין דורכשניט—בלױז צװײ הונדערט ײדישע םאמיליעס. אין יעדער שטוב אין דורכשגיט