Literarishe bleter · 1927-05-27 · 21 (27.5.1927) · p. Seite 402

21 זא ל י ס ו רו ר ױ ו נלןסזר 402 > י י י<< < <13■■ ומויורטיססו-פאר״ו ו א י ז 3 ו י 7־ ן ןמןעאןמןטוד^ידיעןו 27 מאי 1927 דערשײנט יעדעוזיװײ װאכן 5 סןרײנען. <װײ 6ון וײ עקזיםטירן ש1ין היוש< יןרן• די .ײרי• שע *קטיןרן-ױניןן׳ *ין די ■ןןרײניקסן שםאטן 8ון *םעריקע ווון דער ,•־$£. ײדישער *רסיסטן-סןרײן׳ *ץ ■וילן• #נדערע זענען נישט לןנג געשןםן נעװןרן (אין װין 8*ר עססר״ן, טשעכאםלןװןקײ און אונגןון״ אין ם*ריז 8*ר 6ו*נקר״ן) נןך *נדערן ה*לסן זיך אין גרינדן. אפת, דער נןענסםסער עיל םון די דןזיקע *לע ■*רײנען איז: *ו נ*שיען די אינסערעםן םון זייערע םיטגלידער. ןאער קײנער םון זײ שטעיס זין נישם ן■ בײ דעם נןןענםסטן גיל. ם*ר *לע איז קי*ר, *ז דער גורל סון ײדישן *רסיםס איו עננ **רקניוס םיסן נורי םון ײדישן םע*סער. און דעריעער זענען די אייפגאנן 6ון די ד*זיקע ם*רײנען *ן *ן ערן שװע• רערע װי בײ יעדן *נדערן רײן ■ר*סעםי*נעין ם*רײן. זײ איננןנדן עו ם*רענס6ערן איז נישס אינולת יעדער ■*רײן ב*זונדער. װעגן די ױנגע און װערענדיקע איז *ונע• רעדט. *בער *םיױ בײ די עלסערע אין אײנגע6ונדעװעסע קלעקן נישס די פוחית• װי שס*רק ןרג*ניז**י*נעל דער םן• רײן זןל נישט זײן-זײן השםעה ענדיקם זיך בײ די גרענעען סון ל*נד. װי קןן ער ןבער חלוםען *•ביהיסן *6ילו די ■רן• *עסיןנעלע אינסערעסן 6ין זײנן םיננלידער, װען די איאער• װ*נדערונג 6ון ײדישע *רסיסםן אין םרואעם 6ון אײן ל*נד א־ן עװײסן װעם-װי םען ק*ן א1יף זיכער םןרו־םזןנן—אין דער גןי נןענסער *ײם זיך *אדײסנדיק ם*רשס*רקןז ײדיש סעןםער װי * ג*נ*קײם איז ן לעבעדיקער ןרנ*• ניזם. געװים זענען ■*ר*ן *■װײכוננען אין **רשידענע לענדער. אין סעןסער װירקן די *רוםיקײםן אין * םך * גרעסערער םןם װי יפשל אין דער ליםער*סור. ןנדערע •ןליםישע, םן*י*לע, עקןנןםישע ב*דינגינגען בןשןםן *ן *נדערן עולם. *נדערער עוים םןדערט *נדער טע*טער. אויך די השםעה 6ין םרעםדער כביבה, 6ון שכנותדיקער קויסור, בםרם 6ון *ע*סער איז נישם *ױעקצימ*כן םיס דער ה*נם. ןבער דןם, װןם סןרבינרם די ײדישע םעןםערן אין די 6*רשידענע לענדער, איז שם*רק גענוג. ןן *ן ערך שםןרקעי, װי דןם װןם שײדם זיי אינסער. און דעריבער נײםיקן םיר זיך א־ן ן ששענדיטן קןנס*קם. ןן ןרג*ן םח ב*ש*םן װעין, װןם זןל דעם דןזיקן קןנסןקס אונסערהןיסן, די בןגױננען *ױישן די םע*םערן רענולירן. בײ הײנםיקן םןנ קןן די דן• זיקע עובדא נעמען א1יף זיך *לויז ן 6*רבןנד פין ײדישע *ר• סיםםן. עם הןנדים זיך נישס װעגן א ײ ן ם*רײן. װןם זןל אײנשליננען די עקזיססירנדיקע ןרג*ניז**יעס. עם װעם גןך 6*ר*לײ*ן *םך ױ סון 6*ר יעדער ןרג*ניז**יע **זונדער• ן*ער דןם, װןם קןן דערגרײכש װערן *לויז םים בשומפותדי• קע *וחית, ד*רף איבערנעגענן װערן דעם ם*ר**נד. דןם װעם ק1דם-כל זײן דער ■רןםעםיןנעלער שוץ סון ײדישן *רסיסס, װו ער זןל זיך נישס געסינען. ן*ער אייך י 6ר*גן סון סעןסער-ןרג*נױן*יע, *ון רעוערסו*ר, 6ון שורןך און די*לעקס אויף דער גינע, םון נ**ױנג *ו *נדערע קויםור• די #ו־יסגעשטרעלטע האנט *ו די *לע םרןבלעםען, װןס מ*םערן די קעפ 6ון אינ• זערע שרײבער, איז *וגעקוםען יעגכנם ן נײער. װו איז דלר *ענסרז — הילכס ש1ין * *ײם אין די נעגעלםן 6ון אונזער ליסערןםור. אין אונזער סע*סער.װעלם רעדם מען װײניק װעגן םרןבלעםען. און םען טר*צם נןך װײניקער. באמת אפיסל *ו װײניק...!ונדעסםװענן — *ענםר איז 6*ר אונז נישם קיין םר*גן. ײריש ס$*סער הןס םון שטענדיק ןן *רויםנןװיזן טענדענגן םון דע*ענםר*ליז**יע. י*סי און ןדעם, לןנדןן און נױ״יןרק, לעםבערג און װ*רשע, װילנע און םאםקװע, כןרקןװ און םינםק הןבן אין •*רשירענע *ײםן נעשםילס די עישטע פידל. *ום םײל שוין ם*ר דער װעלס-םלחםה, *ום סײל נןך איר. אין ד ע ם ■רם הןס די םלחםה קיין גרויסע שנוים נישט געברןצם. ןבער אין *ן *נדערן. דןם ײדישע לעבן איז אייםג;• םרײסלם געװןרן ביז אין די םיפםםע םיפענישן. נײע ײדישע קינוגיס זענען *נטשסןנען. און די ןיסע זענען געשןפן גע• װןרן. נײע םןרםען 6ון *וזןםענלעבן, ם*ר םעןםער הןפן ז ך געעםנס נײע םענלעכקײםן. אץ פןדשידענע ריכסונגען. ערשסנם: געןגרןוישע• אין שסעם, לענדער, ערדםײלן, װו םען הןס פים עסלעכע יןר *ו• ריק נישס נעקןנס חל)םען *6ילו װענן * שםענדיק ײדיש סע• *סעי, עקז־סכירן א־*ס ײדישע סרוםעם סעוןנען ל*ננ. גװײסנס: געזעלש*6סלעך. ײדיש םעןםער הערם א)יף *לץ םער און םער *ו;ײן ן נעשעםסלעכע אונסערנעםונג 6ון ןרס סס נו&א. א נסערנ**י*נןיע םרוסםן(*פריקע) מעגענןטישע הילף (נױ-יארק) םלוכהשע און ששןס־שע סובםיד־עס (ריגע, קרןקעז, ארגןני• זןגיע 6ון סעאסער***זוכער (רוםעניע), פלוכה (רוםלןנד) נע• םען *רן■ אינגןנצן ןדער םײיװײז ד: שװערע פשא פון די ■ל־יצעם םץ *רםיסס. דריסנס: קינםסלעריש. װאס נרעסער דער אינסערעס סון נעועלשןפטלעכע סןקסןרן, *יץ העכער דןס שסרעבן 6ון סעןסער. *ז1י *רום איז יידיש םעןסער *װעקגעשסעלם געװןרן אין די לעצסע יןרן 6*ר גייע א1י6נ*בן אן ן שעור. עס םוז םארזןרנן די טרופעס םים ןרםיםםן און רע#ערכו*ר און סר*כסן װעגן צונרמםן םרישע פיחית. עס םוז װעקן דעם א־נסערעם 6ון דער געזעיש*6ס און סרןפןגירן די אידעע פון פ*רגעזעלש*6ס• לעכן דןס סע*סער. עס םוז *■היםן די קינססלערישע דערגרײ• צונגען און זיכערן די װײםערדיקע *נסװיקלונג. װער זןי דןס םץי װער איז דערצו פארופןז נעװים װןלם זײן געװונסשן, ןז אויך דידןזיקע א1יםנ*בן זןלן א1יס• געם־רם װןןרן דורן געזעלשןסלעכע אינםסיםוציעס, דװן קןםי• סעסן 6ון טןנןסער-פרײנס און ןרנןנױןגיעס פון *ןװכער. ןבער דערװײי זענען םיר נןך װײם דערפון. *יי הײנסיקי סןנ פןרםןנן םיר נןר אײן םין ןרגןניזןגיע, װןס םארנעםט ױך אויסשליםלעך םיס םעאםער• דןס זענען די ײדישע *רסיססן•