Literarishe bleter · 1927-05-27 · 21 (27.5.1927) · p. Seite 394

21 *א לןזור *רשין נלוסיר 394 ג. ס. טשעסטערטאן יצחק דייטשער / ררארשע און אום6ארמײדלעכקײט ■ון דעם םןגיאין *נסװיקלונגב-ירןגעם• דער םןרשרים אלז ביי אים אין די *1ינן *ן אילוזיע. םשעסשערטןן איז ןןבער נישט קײן אנןרכיסס. דער ןנארציזם װיל ןםשאםן די געועלשןעט, און םשעסםערסןן מיי שן6ן די ןגןרכיםסישע נעזעלשאפם. ער נעוינם ןן א1יםגןנגם• םינקס 6ןר ן סןביןלע אוםןאיע, װןס איר לןזונג את: .עוריק בים םיסלןלםער!,* .דןם בעסטע, װןם ן םענש קען סון איז- נעםען זיך א םיססער 6ון דדם נעססן, װןס איז ש1ין נעםון געװןרן׳. זײן אײגנןרסיקער קאנסערװאטיזנם ןנערקענם נישם די קןסיםןליםסישע סןביןלע ןרדנונג. ער הןלם, ןז די גלענ• בענדםסע עםןכע אין דער נעשיכסע איז געװען דןס םיםלאל• טער. די םיסלןלסערלעכע קולםור איז געװען בונעיןסש עו דעם ,קלײנעם םענש.׳ ער ןאןסעזירס די םיניןםור און שןעס ן• נדגאכױו די םןסעריעלע קולסור. די עיװיליזןעיע, װןס שןםס די גר1יסע םןראען, איז םבסל דןם אינדיװידועלע• ער הןלם, ןז דער קןייטאליזם און דער םאביאליזם — דןס זענעץ די בװײ ס״לן פון אײן שער, װןם עם הןלס אין זײן הןנם דער איבערםענש, נדי חיוב בו םןנן די װעלם. בײדע זענען געװענדס קעגן דער נןסור םון דעם םענש. סשעססערסןנס סןעיןלע אןדעאלןגיע איז אין ענגלןנד נןקןנס אונםער דעם נןםען .דיססריבוםיזם׳. זי 8ןרלןנגט, ןז פען זןל ןפשן6ן דןס גי1יסע םריװןס־אײגנסום און עעסיילן עס. דער ,דיםסריבוםיזם׳ איז א גלגול 6ין דעם קריססלעכן קןםוניזם, װןס שן6ם נישס ן■ דןס •ײװןסיאײגנסום. און סשעסשערסןן איז סןקע ן קןס1יל• ער ןנסל1י6ס פון דער װירקלעכקײס אין דעבש עיר־םקלס 8ון פ1יבססום. ער גע• 6ינס, ןז דןס קריסםנסום איז געװען אורשפרינגלעך בןשןסן םאר דעם .קלײנעם, בןמעגלעכן םענש,״ און נישס 6ןר דןבש .איבערמענש׳ און דערסןר איז עס אײביק. סשזססערסאן הןס זיך ש1ין ק1נה שם נעװען ןלס ןנסי• סעםים. זײן ןנםיםעפיםיזם איז ן •1על-י11א 6ון זײן גןנבער אוסןפיםסישער װעלם-ןנש1יאוננ. ער זעס די ײדן סײ א1יף דער זײם 6ון גרויםן קןפיסןל ןרי ענגללשע סינןנםיסטן), םײ א1יף דער זײם פון סןביןליזם און דערוןר.. בןקעם6ס ער זײ (םים דעכש זעלבן רעכש װןלם ער אײגענסלעך בןדןרםם הןסן די גןנעע װעלס, װײל זי סײלם זיך א1יך א1יף קןפיסןל און ןר• בעט)• ,סשעסםערםןן הןס נישם קײן סעןריע — זןגס װענן אים שןו — ער הןם די לןזונג און די סעפע. זײן לןזונג איז .עוריק *ום םיטןלםער׳, זײן םעםי י־י ״};״ג ס1 (זוכס דעם ײדן). ןבער םײ זײן סעפע, סײ זײן לןזוננ זענען נישש אין הספס םיס דער סןגיןלער עװןלוביע. און װײל עם 6עלם םשעססערםןנען דער רעןלער געזעלשןפםלעכער קריסע• רױם, בןהןנדלט ער גלײכבײםיק פיןבלעםען, װןס יעדער 6ון זײ דןרף נעשסעלם װערען א1יף ן בןזונדערן פ־יןך. ער שםעלם בוזןפען די ןבסםינענץ-און װענעסאריער-6רןגע םים דעם סן• ביןליזם, קןפישןליזם, װןר6ז ןרײן ן ײד און דערװײזס, ןז םןביןליםםן, קאפיםןליסםן, ײדן, װענעסןריןנער, ןבםםינענםן זענען בװישן דך נןענסע םחותנים... אגב. ןרום סשעסםערםןנען הןם זיך אין ענגלןנד געביל• דעם ן גדופע, בו װעלכער עס נעהערם בװישן ןנדערע בעל• לןק דער א1יםןר 6ון דעם בוך ,ײדן׳, װןס הןס ןר1י6גערו6ן .11 מעטאפיזיה און םאציאל־^ע אוט^פיע. אין סשעסס<רסןנס שןפונג הןס זיך 6ןר6לאכםן רןס קןסםישע םים דעם גרןסעםק. מען ם׳גײם בו בו דער װירק• לעכקײס סיס מעסןפיזישע בןגריםן—םוז םען זי זען גרןסעסק• ןרםיק. װען םען םעסס די װעלס םים ון ןססרןנןםישער םןס,- פוז זי א1יםזען לעכערלעך קלײן• דן איז דער קןנסרןםם און נלײכבײםיק דער בוזןםענהאנג בװישן דעם אוםענדלעכן און רעם בןגרענעבםן• סשעסםערסןגען לןזס קײנםןל נישס ן■ דןס געפיל 8ןר אוםענדלעכקײם. אין דער6ןר איז 6ןר אים די װעלם װי ן קינדער-ביםעי־, אין װעלכן עס שפילן זיך ן■ ןב• כוררןל-סרןנישע קינדערשפילן. אין ןם דער בןבױגנ בו דעי װירקלעכקײס איז שיין פןרןן די ןנםי׳סןביןלע סענדענץ. װײל גײ קעם6ן םןר ן נײער סןביןלער ןרדנינג. נײ און 6ןרנעם ןן ןרם אין יער געזעלשןפם, װען עם הןלם דיך אין אײן איבערןשן דער תהים •ון אוםענדלעכקײם אין דןש רעםעניש 6ון אייביקײם! םשעסםערסןן ןבער איז ן סןטיריקער, דערגײס ער נישש ביז בי דער לעבשער קןנסןקװענץ פון זײן װעלםאנ• ש1יונג - בו דעם הבל״הבליםדיקן רעזיגנאביעיזשעסם, בום פע• םיםיזס. עי איז גיכזר ן דעשערםיניסס. אין 6ין זײן דערסעי־• םיניםסישן שסןנדפינקם לןכס ער א1 ם די םןדעינע אײרןפע• ישע קילשור, װןס איז אייפגעקיםען א1יף דעם יס1ד 6ון ן םאשעריןליםשישן רעןליזם. ער זעס א־ן א־ר דעם דרןנג בו בןהערשן דעם ג1רל, דןש בןפלען פון ן פלינ, װןם װיל זיך ןי־ויסבןקיםען 6ון דעם קלעפ־פאייר און קלעפש זיך װןם־ןםןל שםןרקער בו בום קלעפעכץ, אין װעלכן עש איז איר בןשערם בו לעבן. װןם װןלם ןזן פליג בןדןרםס בו סון, כדי א1ים• ב ו ם ײ ד ן איר ג1רל? שלום־םןכן םיס דעם קלעפ־פןפיר, נישס פ־וװן א6 לו ןר1יסבערײסן זיך און געניםן פונם לענן, װי לןנג עם איז םעגלעך. סשעסשערםןן שליםם דעם דןזיקן קןספרןםים פים דער װירקלעכק־יס. ,די םעגסשן—זןנס ער— פןרלןנגען בי פיל און בןקיםען ב< װײניק. איך װײס נישס, א1יב 6ןר גןס הײסם נליק דןס ןלאוםוןסנרססע און דןס סןסע א1יסערססע 6ין יעדן נליק גןס װיל געװיס, אז יעדער םענש זןל זיך הןבן זײן שפןס - און נישס םער װי דעם שפאס װילן םיר פןרזי. כערן. איך פרעדיק נישם קײן גליק, קײן של1ם און קײן שום ענלעכע זןכן. איך שסעק אין םײן אײגענער ה1ים. איך בין קײנםןל נישם נליקלעך געװען, ןבער איך הןב נעהןס ן פןר סענ פן־נעניגן׳. דעם איבסעניםסישן לןזונג: ,ןלץ ןדער גןר• נישס!', ששעלם־ סשעסםערסןן ןנםקענן: ,בעסער װייניק, אײדער גןרנישש׳, אין פון ןס דעם שסןנדםינקס יירס ער ןדורך זײן קריסיק פון דער איבטיקער קילסור. ער הןלט, ןו די אײרן• פזישע קילסיר 6ןיםעסש זיך בו גר1יס. זי בןרעכנם נישם די בח׳ת ■ון דענם דורכשניסלעכן םענש און ב1ים איר ביקינפם א ■ף דעם איבערםענש• ער זעט אין איר דעם דןן-קישןםישן דרןנג זום אוני־וערסןלן. אין די װעלם דערלײזערישע אין םענשהײם-באפיײערישע םאביןלע דןקשרינעס געפינס ער דןס זינן גליק. ער הןלס״ ןז דער גרעסשער םע1ת איז די אידעע פון דער עװןלוביע. ער נל1יבם גישם אין דער נויםװענדיקײם