Literarishe bleter · 1927-05-27 · 21 (27.5.1927) · p. Seite 392

21 זא ליםעראריזוע נלזסזר 392 פארטאג און בייטאג ישראל שטערן/װארשע םיס גרייסע סענזלען און פ ס שרײענדיק״העלע #6רבן שרײגס ער אויף 5לע סראסוןרן ,גענעננשם זענען די געםעסיקסע׳. װען דער דעסאקראסיזם װ*לם נ־שג געװןלס, פונקס װי ־עדער אין גיש-געלם-גײענדיקער, ןןדער לאנג.6ין־דער פןדע• אר1יסיקער איזם לײנן *ן *־עסש >.1־ף אל< 24 ש,ה װ$יס םען געפענם אין גוםסרײנדשאפם א־ם ראםן: אויג ער װיל זײן פטשלה זאל האבן א קױם, זאל ער עיםעריק האלםן זײנע געסרײטסע דינער, זיין לײב גװארדין: ד י ב ײ ס א נ ן. די דעםאקיאטישע רעסרעזענרןזנסן הןבי דאר, גלויב א־ך. אג־בל געשפירם, בחפת עפעס צי אפס פלעגן זײ, אס די ניכסערע און פראקםישע, ז־ך באגוצ, ם־ם אזא עןעסישן *רגו• םענם װי ,די זין שײנם 6אר אלע גלײן׳... אין שלום־עליכם איז דער דעמאקראסישססער 6ון 8לע ײדישע קינססלער. דערסאר איז אין זײנע ביכער אז1י ם־ל זון און העלקײס, און דער6אר מײדם ער אז1י װײניק א1ים םיםלםעםיקע געװײנ־ לןכע סיראדעס אין א6ילו סבענעס. אבער, דאכם זיך פיר, אינקט װי דאם נאנצע קײלעכ• דיקע יאר םוז הןק-לויס װעלכער נאגיאנאליםעכן-אדער קלאסן• סעןריע איר װילם נאר אלײן-זײנע ׳ום סובים; ■ונקט װי יערער סאג קען זיך נישם באגײן אן זײן נץ החםה; פונקס װי יעדער מענטש האט אין פשך סין ז־ין לעבן כאסש א האלבע םעקינדע ױען, באװוססזיניק-דװכגעלו־כםן ןדער תםעװאסע• אינסםינקכיװ, װען ער אנם די גרויס 6ין לעבן אדער די םאיעסםעם םון ס1יס; ■ינקם װי אפילו די פארבימערכם-סארביכנסגע םאר ברירערלעכקײס און גלייכקײם קעמ6נדיקע גראשורע װעם 6ונ- דעםםװעגן א־ר סיטול-קא■ שטעלן מיס גרעסערע א1ת־1ת װי די אנד;רע װערםער, —אז1י איז א1יך איפםענלעך א דעמאקרא- םיזם אן דער ארנאםענסירוננ סין אריססאקראםיזם. און גאנץ באזונדער אין דעי קינםם. *ודאי, איז גיט אז מען קען אז1י שסײן בװישן א נאנבע עדה יידן, און זײן אין זײ םארל־בס, און װערן דורך זיי גע• ליבס, און סארשא£ן זײ 6רײד ם:ם דערבײלן מעשיות און אנעקדאםן, אין אליין זיך 6רײען םיס די אלע םעסליקןר פוז טעםליק אוי מים די באהאםאליער פין באהאםאליע און שע*ן נחת םין זײ, און אנסציקם זײן סון זײער דרײען מיט דער צונג אויף רעכםס בשעתן שרײבן א ,לםד/ װעלכ.ער גײס א1יף רעכםט. און דרײען םים דער צינג אויף ליגקס װען םען שרײבס א ,נין׳ װעלכער גײם אויף לינקס... עס איז גאנץ גום. איבערהויפם פאר זײ, זײ, די נריגג- נעשעצטע, די דערשלאגענע, די געד1דפסע, די באלײדיקסע װערן בײיםער װי לעננער, האבן נעװאלדיק הנאת, אז מען בלאזם נישם 6ין זיך, םען םאירײסס נישם דעם גארגל, נאר םען ענספערם צו דער זאך אויף: םה שםך? 6ון װאנען איז א ײד? אין װאס איז אײער םילכץ? האלסן זײ םאקי שלום-עליכםען פאר א,נאש-בראפ׳. ער גרויסם זיך נישט. ער שפײם נישם אי ף זײערע אקסלען• נאר •גים אל םנים. גים א■ א שפײכל פאר א שםײכל. א1יף א גים• םארנן ענספערס ער םיס א ײדישלעכן גוס יאר. האס זיך א1יס• געםישם םים דער עדה• נעויארן א חלק 6ינם גלל. כםעס נישם צום דערקענען. (סיף) דארם איז של1ם-עליכם דער ל בער, נוסםוסיקער, בעל- בתישער ייר, װאס שפאצ־רם זיך איים םיט ואך ײרן איבער די גאש/ די ליכםיקע נאםן. די זון שײנט. דער סןג איז א װוילער. קײן דאנית איז נישסא. עס רעדט זיך נאר אז1י: ניששא. א1י, א1י, איז דא! נאד גארגישס. וואס א־ז שײך? גאם א־ז א פאשער, גים ער נישם קײן םבה. שיקם ער א בלאסער• נא־ זאל ער ש־קן װאס ער װיל. װעםען גײם דאס אן? םסתםא דארף דאך זײן אז1י• א סיםן האם איר, עס זאל בא• דארפן זײן נישס אז1י, װאלם געװען נישם אז1י, װארום װער נ1־ם עש אים, עס זאל דוקא זײן אז1י און נישם אז1י? אין אז ער זאל װעלן, ס׳ואל זײן נישש אז1י, װעם אים איםיצער זאנן א דעה: נײן, לאז בעםער זײן נישם אזוי, םײן איו, לאז בעםער זײן אזוי און נישם אזייז... ,ירחםיאל םשה האס נעפילט, אז ער ה1יבם עפעם אן צו רןדן אזעללעס, װאס ס׳א־ז נישסא װאס צו הערן׳• און אונזער קלאםישער דיכסער ם־לם אויך אםאל, אז ם׳איז נישםא װאם צו הערן. נאר, שא, ם־לא, אויך די אײגענע םעשה, פארװאם עפעם זײן אפורש מן הצבור? אלע ײרן גײןן, דארף םען א1יך נײי. און •ארן זײ אװעק, דאוף סען זײ נאכשארן• און װאם זײ סוען, סוס ער אייך. און הי אז1י זײ רערן-רעדס ער א1יך. ער װיל נישש זײן קלינער 6ון זײ. ער םישס זיך א1ים. װערם אײנער פון אלע. א ײד צװישן ײדן. װעגן - נישס נײע, סחשבות — נישם באזונדערע, פארלאנגען — נישם אויססערלישע. ער שסיינגם נישם אין היםל אוײן ביז אהין איז װײס. די זון ששײש אזוי ה1יך. ם־איז ראך בײסאג... דער פריכארנן האם ז־ך זײנע אדאראסארן, װאס בא• װונדערן זיין אריגיגעלע הלבשה, װעלכע איז געװעבם 6ון ר1ים■ שםאף, נרין-שםאף און גאלד-שטאף. דער פריםארגן האם זיך זײגע חש־דיס, װאם קיקן אים נאך, סוען אים נאך, זענען, ■ונקס װי ער, פול םים האוץ, םיס אספרישנדיקער רײנקײס, זענען, ^ז1י װי ער, בעסער װי הײליק, און הײליקער װי גום. דער פריםארגן האס זיך זײנע םשכ־םים, װעלכע דאײנען ותיקין און םראכסן אז1י דין, אײדער די װעלם װעם אנהויבן סראכפן גראב. װעלכע בענםשן און לויבן דעפ באשעםער, װאם ער פארםאגס גןך א װעלם, װאס זי פארמאגם נאך עםלעכע לויםערע שעהן, אײדער זי לאזס זיך ארײן אין פארק אין זינדיקס און שװינדלם אין זיםצם םאלש און לאכם פאלש און לעבם קלײן און ששארבם קלײן. דער םריםארגן האם זיך זײנע—געצײלסע זענען זיי. דער בייסאג װייםש גישש ם ן פױחסיס. נישטא קײן א1יסדערװײלסע. די גאסן זענען פול. אלע אין דר1יסן. און אלע לעבן ל1יס א צוגעשניםענער םאס, װי איסלעכער װאלם אכםוננ געגעבן, ער זאל, תלילה, נישם זײן גרעסער 6ון דעס צװ״םן... און םון ס;ס יערערער אז1י, אז םען זאל אים נישש האלםן פאר א װילדן. און ער רעדם אז1י, אז אלע זאלן א־ס באגרײפן. און װיצן זוכס ער א1ים, אז אפילו די נארישםסע זאלן ״•ארשסײן דעם װיץ׳. דאס איז יענע בײם, װען דער םעת-לעת לוישט ארוס