Literarishe bleter · 1927-05-27 · 21 (27.5.1927) · p. Seite 391

391 ליסעװרי׳וז נלוסןר 21 זא .סעשה־בוך׳• א1י6ן שאבלןן 6ון דעם .פעעה־בוך׳ באגים זיך םן־הסתם דןס איר$ני*1 $6לקס*וו8רט: .8 רב נדס 8 רבינין איז 8 גןנבע םעםה, 8 רב?ן 8 יבייין *יי 8 האלבע םעשה, א רבי1יז 8; 8 רב איז גןר קײן םעשה נישס׳. א1יך די םוםר• ם6רים און דןס םינדלעכע םניד שן װןרם זעגזין נעױען 8 װיכ• סיקער קןנאל, דורך װעלבן די דערצײלונגען 6ון דעם ,םעשה• נוך׳ זענען גענאנגען י'ם *8לק• שיין 8נ-םקים ארבעס העגן דער םןלקם-שןםוננ (1908, .*ערעזשיסןיע׳) בןװײזס, װי םרוכסבןר ם׳װעם זײן 8 8ןרגלײך 6ון דעם םעשה-נוך םים די םןסיװן 6ון דעם ײדישן *8לקל8ר. 4)#8עו)סע ײ^ננ 6 ו ן פ 8 ר ש ו נ ג * יי י 8 0 װײםער לעבן םון דעם .םעשה-בוך׳. געםײנ• װערן נישם די שועםערדיקע *נ^ך נאזעל 1602) א^יסנןנעס םון דעם ,םעשה־נוך׳, נןר זײן השנעה א1יף דעם ײדישן םןלקלןר, א1יף דעם םינדלעצן *ןלקם-םעשהלע, װןס הןם גע• מיזם זײן 8 געװ^לסיקע. דער םעשה-ניך הןם שםארק געשעםם 6ון דעם םינדלעכן ײדישן םןלקלןר, ער איז ןבער א1יך גלײך צו אים נוריקנעקוםען און זיך אין אים א1י6געלײזס. די םרוםע נןםןרבוננ 6ון דער ײדישער פןלקס-םעשה אין פון אירע אידעול( הןבן פיר נו סןרדןנקען אין 8 שטןרקער םןס דעם בעטד־ןאוועו אוו די ײדישע מוזיה (*ומנןקאנטע •רטים םין בעםהןװענם נאזױנג זו ײוי*זר םוײק) דער דערפןנסער 6ןקס איז נישס דער אײנניקער״ װעל• 5ער בןװײום, ןז בעסהןװען הןס זיך שםןרק אינםערעסירם םיס ײדישער םוזיק. דער בןקןנסער דײסשער םוזיק׳היססןריקער, םרן6. ברעסל1יער, םןכם ן סיל־װײסערע אנסדעקונג און 6ירס ן טןרןלעל ם-ס נעסהןװענס לענסע שן6ונגען, װןם זענען דערשינען אין יןר 1826. יי ןנהײב-םןקסן 6ון זײן םײסםער• װייק: *״־*״־^)-ןןס^ן.״:)״ זעגען שסןרק ענלעך נו די מןשיװן פון .בל-נדרי׳• דןס איז געװיס דער ב1לסססעד 6ןקס, װי װײם נעסהןװען הןס זיך בןשעםסיקס םיט ײדישער םוזיק און ער הןם נעװיסע א1י6נײכנונגען םןר דער תפילה 6ון דער װינער קחלה — 6ןרװענרס נו דעם דערמןנסן װערק. ■רןס• יעיםעלעס, ■רןס• 6רידלןנד א. ןנד. װילן נן- הויםסן, אז בעסהןװען הןס דער6ןר נישם נעקןנס םןרענדיקן די ײדישע תעילה, װײל זי איז געװעזן 8 ,בןשסעליזע׳ און נישם קײן •רןדוקס פין ן םרײער, גײסםיקער שןסונג. א6שר איז די השערה ןן אםתע. 6ןר בעסהןװענס קינססלערישן גײםם איי ן .בןשםעלסע ןרבעס׳ געװעזן 8 זײער הןרסע נום. ס׳איז דןך פןרשםענדלעך, ןז דער געניןלער בעסהןװען הןס נישם געסןרס א1י6נעמען 8 תםילה א1יף נןשסעלוגג... םרןע. ברעסלויער םײנס; ן קינלםלןר שןס■, װען ער װערם בןאײנםלוזס פון ןן אידןע; הןס דןך א1יך נעסהןװען נע- שאפן, װי יערער קיגםסלער, װען ער איז גןהערשס געװןרן 6ונם אינסולסיװן שן6ונגם-נעםיל, און בעסהןװען איז סןקע געװען בןאײנםלוםס 6ון דער ײדישער םוזיק. והראיה: דןס א1יבנדערםןנסע מײםסער-װערק, געשןםן אין די לענסע חדשים פון זײן לענן, אין דער זעלנער גײם םון דןר בןשסעלסער ײדישער תסילה. בעסהןװען הןם די ת6ילה נלשם געקןנם פןרסיק םןכן, דןקעגן הןס ער םארװענדס ן םך ײדישע םןסיװן אין זײן י8 פןרענדיקסן װערק. םיןס. ברעםלויערם ןישןנוננ װןרים 8יוי 8רום 6 כןרןקסעריםםישן שײן אינער נעסהןװענם בןנלונג נו ײדי• _ ש• י• דארפםןין םןרלןג כ._קלענקין, י ו א ר ש ע שוין דערשינען בריװ סון אסתר רחל קןםינסקי . . , 3.75 בניםין רעסלער — אייף ןלסער ערד (רןםןן) 5,75 ל• ןלינקי — אץ שײן פון םײער (נןװעלןז 5.75 אררעס: ס2 1ו1עדס1סד1 ,סזװסבןץ■/^ *ז־ו1:>81״ דער גרויםער קןםםןזיטןר לודװיג װ#ן בעסהןװען, װעמענס הונדערםססן יןרצײם עס הןם געסײערם די נןננע םוזיק-װעלס, הןם צו דער ײדישער םוזיק געהן■ ן םםעניעלע בןניונג. די סרסים 6ון ןס דער בןצלוננ זענען, אסת, אײננעהילס אין נעםל, ןבער דןך לײכסן ןפיר םון ןס דעם נע#ל אײניקע שםריכן םון בעסהןװען דעם םוזיקער, װןם הןם געערװוס ןרײנצודרינגען אין די סיםענישן םון דער ײדישער םוזיק, און, א1יף װיפל עם נאמײזן די פןסעריןלן פון בעסהןװענס לעבי, איז אים נישם נעלוננען דעם דורשפ צו דער ײדישער םוזיק אײננושםילן... א סן נןקןנסע דײסשע קונםס• און םוזיק-היססןריקער קןנען דעם ■םיכןלןנישן ס1ד נישס דערגײך םןרװןס נעסהן• װען, דער נרעםםער םוזיקער 6ון זײן צײם, דער רעמןלוציןנע• רער שםורםער פון די ןנגןנוםענע םוזיק-וןרםען (םןצןרס, הײדען א.א.) זאל נישם קענען דערנרונטעװען די ײדישע םוזיק. ס׳איז ן 6ןקס, נעסהןװען הןס ן לןננע צײס זיך גע• ■לןגם צו שן6ן ן ײדישע תםילה און געםוזס זיך ןוזןגן אין םיסן 6ון דער ןרבעם. אין יןר 1826 (אײן יןר סןר בעסהןװענם ס1יס) איז םןרענדיקס געװןרן דער גר1יםער מינער ײדישער סעםנל. די װינער ײדישע קהלה הןם זיך דןן געװענדם צו בעטהןװען, ער זןל קןםנןנירן ן תםילה לבביד דעם חנובת הנית• נעסהןװען, װעלכער הןס םון לןננ ש1ין זיך געהןס אינסערעסירס םיס ײדישער םוזיק — בםרס םיס סינןגןגןלער םוזיק — הןט גערן ןננענוםען דעם םןרשלןג. עס איז ןבער םןרבײ ן לעננערע צײס, און בעסהןװען הןם ןלץ נישם נןװיזן צו פןרענדיקן די ת6ילה> כןםש די װינער קהלה הןם אים םןר דער סרחה צינעזןגס 50 נןלד-דוקןסן. נעסהןװען הן■ צום ס1ף זיך ןנםשולדיקש םןר זײן נישסיםינקסלעכקײט םים דעם םןסיװ, 8י ער איז שםןרק בןשע&סיקס םיס ןנדערע ארבעםן. דןס לעצסע איז םאקע געװעזן אםת: נעםהןװען הןס אין דער לעצםער צײם םון זײן לעבן םלײםיק געןרבעם. ןנער ם׳איז גום בןװוםם, ןז בעסהןװען הןס לןנג זיך בןשעפסיקס םיס דער נןשסעל• םער תפילה 6ון דער װינער קהלה און ןז ער הןם צו דעם צמעק פןרװענדם פיל סקיצן, רםזים, געדןנקען, אײנםןלן — װעלנדיק םים ןלע גװןלס־מיםלען .פןרסיק םןגן׳ די נן• שסעלונג, און — דןך נישס געקןנס... דןקעגן הןס ןזן סק ,תםילה׳ ין םןרפןםם דער ןרגל-שםידער 6ון דןר װינער ססעפןן-קירכע-יןזעף דרעקסלער און נןקוםען דעם הןנןרןר, 50 דוקןסן אק זילנער,