Literarishe bleter · 1927-05-20 · 20 (20.5.1927) · p. Seite 373

373 ל יסז רןריזון בלעטזר 20 זא גןנץ ן6ס פלעגס פײס'ין, *ז ער םלענפ אין םיסן העין םןןנ *רייםלןיסן פין שםיא אין די אונסער־מעש און זיך י$גן א1יף רער נ*ס נןך א הין, *ן אינדיק, ןןדער 8 קןזע, 1יז ער סלעגס *ראעכססי אגייכנינג.־. ער םלעגס אםס אפשםעלן ײדן און ײדענם אין םיטן גאם אין זײ הײםן סאוירן סאר אים... םען סלעגם אים א6ס א1יך זען לראגן אן עםער װאסער אליק- םיס דער דאזיקער הנהגה האם;ר אין שסעסל נישם שסארק אויםגעניםען און םען האס איכ געהאלסן *אר א םןד־ נעם, מש :הדיקן םענסשן,-6אר א םשיגענעם... לאזאר האהאו• דער םירעקער םאניםסראס האס דאן גיי אים געהאס!אשסעלס, אז ער זאי סארםיק םאכי א העיב 6אר דער שסאם אין א דענקםאל נאך די געסאלענע בעתן קריג־ די עםנלעם םין סורעק איז א הילדער אקס. האס נליעענ■ שסײן װאכן ארופגעזיכס אן אקס סאר א םאדעל. תי ער סלענס דערזען אין נאס אן אקס סלןים ער עו איס עילויסן, גאסאסן 6ין אלע זײםן און םאכן עײכנונגעי.,. װען דער םאגיססראס האס דאן געניםען דור65ירן קא• נאליזאגיע־ארנעםן אין ער 6לעגס נישם נאקוםען אינקסלעך קײן געלס, סלענס ער ארומנײן און םענהן: — 8אר קענאליזאגיע האס די שסאס געלם, און סאר אזא װיגסיקע זאך, װי א דענקםאל-נישם... די װעגן פױ דער ײדישער שטעטלדיהער שול אין ראטז־פארבאנד*) א• דמשה/װארשע װײל קיין רײד נישם געקענס זײן. עם האנן זיך נאך נישס אנגעפערקם די װעגן §ין אזיסנוי אין דער ײדישער סביבה, די סראגעסן סון אינערגויען דאס ײדישע לענן אויף גײע יסודות. קלאר און דורכויכסיק איז דאם ערשס נעװארן אין דעס װײסערריקן סעייאד 6ון דער ראםן־װירסשאסם םים אירע אויס• גאנן 6ין אינדוסםריאליזירונג, אינערװאנדערוננ, גאענדערסער באגלונג גום קוסםאר א. אנד• די ײדישע שול האם גלייך גע• םונען א פעגלעצקײם ארײנגוםישן זיך אין דער ארוסיקער װירק־ לעכקײס אין לעזן סראבלעםען 6ון אינהאלם און םעסאדן ננוגע דעם שםעסל• די כרעססאםאטיע, װאס ליגס 6אר אינז, װיקלס םאנאנדער א רײ דערגלונגם-נעביסן 8ון שסײנערישי, נאליםישן אין עקא־ נאםישן כאראקסער, װי אזוי זײ זאלן באארבעם װערן אין די ראמען 8ין דער שםעסלדיקער שול. גיערשם-די 6ראגע װעגן סינ און .נױג׳ 6ין דער ײדי־ שער שיל אין שםעסל. די ראסן־פעדאגןניק װײם סון גװײ פראנראם-װאריאנםן 6אר א רע גװײ סיפן שולן, אײנעם—א איג• דוססריעלן 6אר דער שסאסישער שול, א גװײסן—א לאנדתירס• שא6סלעכן 6אר דער דארם־שער שול. די ײד ס~ שםעסלדיקע שול איז סון אן אנדער סיפ, אפהענגיק 6ין די װירסשאססלע• כע סארהעלםענישן אין שסעסל. די יױישע נאפעלקערונג אין שםעסל געהערם נישם גו דער קאםעגאריע פין אינדוססריעלע ארבעסער אין אויך נישס גי דער קאסענאריע סין ערד-ארנע׳ םער• זי האם ביי זיך סיילן 6ין נײדע װירםשןפם׳6ארםען. דער פראגראם.נױג 0ון דער שסעסלדיקער שול קען דער נער נאר זײן א גוזאםענשםעלגונג סון נײדע אננעװיזעגע װאריאנסן 6אר דער אלגעםײנער שול. פיס אט דער או8נ; באשעססיקס זיך אין דער כרעםסאםאטיע ר. רעזניק אין א גרעסערן אי־ םיקל. אין אנײרןי גװײ איטיקלען באהאנדלם ער די *ראקסיק 6ון די נײע פיאניאמען (מלוכה-פראגראמעןז אין דער םאםן• שול און .די קאםפלעקם־פראגראםען 6ארן גװײסן קאגגענםר 6ון דער שסעםלדיקער שול*. די ארםיקלען^ 6ון י• רעזניק און 6ון 8יל אנדערע זענען א רעוילסאס פון דער שסענדיקער שול• ארנןס און קולסור־סעסיקײם, זאכלעך און םיס נאלערגדיקער .גי הילף דעם שםעסלדיק לערער* — איז א קער םיסן פניס גים שםעסל אין ראסנפארנאנד אויך *וי6ן דערגיערישן געביס. אין די ערשסע יארן סון דער ראסן׳םאכס האם זיך די ײדישע שול נישס געשםעלם קײן באזונדערע דערגייננם־ א)י6נאנן ננוגע דןס שסעסל. רי אייגנארםיקײס 8ון ײר ש לעננסשסײנער אין שסעסל״ איר ספעגיס שע עקץיאמ ק אין נאזונדערע געשיכסלעכע אנסװיקלוננ איז אנערקענם געװאון סאר נישם םעגלעך אר־יננוגרןנגען אין די שיל׳קאפםלעקםן, א1ים םורא אנגושסעקן די שיל־ייננם םים דער נישס׳געזונםער אסםאססער סון שםעסל און נישס־נעװונסשענע אידעאלאגיעס. די שול האס דעריבער נאך געזען גי אנטװיקלען ב־י די קינ־ דער אנעגאטיװע נאנלונג נום שטעסלדיקן לעבנסטסײגער, רערקלערם א קאםף אס דער .סנעגיסישער* ײדישער װירקלעכ• קײם םים אלע אירע סארםען 9ון לעבן און דענקען. נארםאל איז עס נישם געװען• נעגיריננ, קאםף םיסן אלסן איז נאך נישם קײן גענוננדע שפײז 6ער א שול. __ דאס שסיםס אויך *נישס םים די נײע *רינגיפן םון דער ראס ־פעדאגאגיק. די גרינש׳םענ■ דענגן 6ון דער הײנסיקער רוםישעד של, זאנם שאגקי. איז: .אנסײלנעםען אץ נ ו י ע ן דאש לענן. די שיל זאל ארײנסראגן אין לענן איר חלק ארבעס, באסײליקן ז ך אין אים םים קאנ קרעסער הילף און רעאלע אוי8טוען. דאס אגער,-װי עם װײזם אן ם. לעװ־םאן אין זײן ארסיקל,—האם די ײרישע ראםן׳שול ניז א נעװיסער גײס נישם געםון, אפגרענעגנדיק זיך 8 ן דער ײדישער װירקלעכקײס אין אלע אירע שאם־רונגען• דער שיל איז אויך שװער געװען גו נעסינען 6אר זיך װעלכע עם איז ,נעזינסע׳ קאםפלעקםן אין יידישן ארום. די שסעסלדיקע סביבה האם אין יענע גײסן 6ארםאגם גאנץ*װײגיק פאזיםיװעס. זי האס זיך גזםינעי אין א גישםןנד 6ין סיןרלוירנ■ קײס. די אלםע ,ירושה׳ האם אויםגעזען, װי אהויקזר א)י8• נײעם ראסן׳ארגאנױם און װעגן אויםגלײכן אים האס נאך ד<ר• *) .עו הילף דעם שטעסלדיקן לערער־ — זערלוננ אינטער דער רע- רעקזיע 6ון י. קינטאי. קאא*. סוורלענ .קויסור״יינע־, קיעװ, 1926, *רויםי נענענן דורן דער עענסראלע םין דער ליד נילד. ניירא גײ דעם קןםיסעריאט 6ין נילדונג סין *י. ס. ר. י■ *ין 2000 עקז.