Literarishe bleter · 1927-05-13 · 19 (13.5.1927) · p. Seite 364

19זא ליםערארישע בלעטער 364 יידיש-טעאטער איו ריגע װיןיל נןןענטקײט און מוט עס האט גלײך זנוגעגעבן די פרעסע, םײ די ײדישע און םײ די נישט ײדישע. דאס טעאטער איז געװארן א טאג-פראגע. ם׳האט זיך באװיזן אין טעאטער א שםענדיקער עולם. אויך די לעטישע פרזןװינץ הןןט זיך םארװאלט זען די אויפפירונגען פונם ,ריגער נײעם ײדישן טעאטער־ און מיר הןןבן אנגעהויבן פון צײס צו צײט באזוכן די פראװינץ. עס זענען געי געבן געװארן פארשטעלונגען אין ליבאװע," דװינסק, מיטאװע, רעזשיצע, *לױצין א. א. די טרופע האס אויך באזוכט עסשלאנד, װו זי האט מיטן גרעסטן ערפאלג געשפילט אין רעװעל און דאר• פאט. דעים 14־טן מעיץ 1927 ״איז אויך פארענדיקש געװארן דאס ערשטע קאפיטל פונם ״ריגער נײעם ײדישן טעאטער׳. עס זענען געשפילט געװארן אט די פיעסעס: ד־כ־ם, לאנדםי םאן, דער װאס קריגס פעסש, ״דבוק, םשפחה, דארפש-ױנג, דאס נײע נעשא, ״טאג און נאכט, דער שטומער, אינטערן צלם, גװאלד, װען שטארבט ער׳, מאטקע גנב, פאר א־נזער גלויבן, קין, שםאטעס. דער פערסאנאל פץ ריגער ײדישן טעאטער אױ צינ־יפגע״ שטעלט געװארן בעיקר פון מיטגלידער פ ן ײד. ארטיסשן־פארײן אין פוילן אויפן סםך םון א קןןנ־ װענץ, װאס דער דירעקשאר מ. קארפינאװיטש הןןט געשלאסן םיטן פארײך״אין אנסאםבל זענען ארײןל פרויען-װיטאלינא, קלארא סעגא■ לאװיטש, נערה, ראזענבערג, קײ• זעראװיםש, שערמאן, שטרײםמאן א א. םענער—ביזגאן, בליאכער, הילםבערג, ױלין, װאלםשטאס, מארעװםקי, סאנדלער, "םרידםאן, קײועראװיטש, ראקאװ, רײכנבערג, שאפירא, ששרײטמאן, קאמיאנאװ, פאנאריאװ א. א. בײם איצטיקן םאמענט גאסט• ראלירן אין ״ריגער ״נײעם ײדישן םעאשער״ די ארטיםטן: קוטנער, זײדערםאן און לערנער. דער רע• פערטואר באשטײט םון מעלןןדרא• מעס און ןןפערעטעס. צום נײעם װינטער־סעזאן װעלן אײנגאלדן װערן צװײ רע• זשיסערן. דער רעפערטוארװעט באשטײן פון דראמעסאון קאמעדיעס. ח. בויגא״ רינע, זזיױיל 1927 רינע, די הויפש־שטאט םון לעטלאנד, פארםאגט הײנטיקן סאג דרײ לעטישע סעאטערן (אפערע, דראמען־און קאמעדיען טעאטער אין א .קינםשלערישע דראפע׳), צװײ רוםישע (אדראםע װעלכע גײס זומער־צײס איבער אויף א לײכסן רעפערטואר און א פאלקש־שעאשער, װעלכער נעסינט זיך אויף ״מןןסקװער פאר■ ששאס״ און באדיגט די ארבעסנדיקע באפעלקערונג), צװײ דײטשע (א דראמע אין א ערשטקלאסיקע אפערעמקע). די לעטישע אפערע אין דראםאשישער טעאטער װערן גענצלעך אויסגעהאלטן פין דער מלוכה. די אלע איבעריקע זענען פריװאטע אונטערנעמונגען, װעלכע באקיםען סיבםידיעם, הן םון דער רעגירוננ, הן פ.ין מאגיסשראט. דער אזוי גערוסענער ״בעסערער״ ײדישער עולם האט, װײזט אײס, ביז פאראיארן נישט געבענקט נאך א ײדיש טעאטער און האש ״יריק באזוכט פרעםדע טעאטערן. דער פשוטער ײדישער עולם םלעגט זיך באגנוגן םיטן באזוכן כאפ׳לאפעדיקע ײדישע סארשטעלונגען, װאס פלענן פון צײט צו צײס אײנגעארדנט װערן דורך דעם הײפל ײדישע ארטיםטן, װעלכע געשינען זיך דא אויף אן ארס אונטער דער אנפירונג פון א ״פארבײגעפלױגענעם׳״גאסט• ראליאר, אדער אין בעסטן פאל מיט די קירצע גאסשראלן פון א גאנצער דורכרײזנדיקער טרופע. װעי די אלע היגע םינדערהײטס■ גרופן האבן אנגעהויבן אין סײם קעמםן פאר סובסידיעס פאר זײערע קולטורעלע אינסטיטוציעם, זענען אויך די ײדישע פארשטײער נישט אפגעששאנען און האבן נאך לאנגער מי באקומען א סובסידיע פאר א ײדיש טעאטער, װאס איז נאך דא נישש געװען. צוגלײך פיט דעם האט זיך געשאפן א איניציאסיװ• גר״ופע (טעאטער־קאםיסעט), װעל■ כע איז צוגעשראטן צו בויען דאס טעאטער. אלם דירעקטאר־פארװא״ל• טער איז פארבעטן געװארן, ישה קארפינאװיטש. אלם קיבםשלערישער לײטער אכרהם מארעװסקי. און אין אגעדונגענעם בנין ״טעאטער אולעי״ האט זיך דעם 17 נאװעםבער 1926 געעפנט דאס ״ריגער נײ ײדיש .טעאטער־ מיט דער אויפפירונג פון א ״קאציזנעס״דוכ-ס״. בײ ספעציעלע דעקאראציעס און בײ א פיל־געפאקסן זאל אין אנװעזנהײס פון די בעםטע פון דער ײדישער געזעלשאפט. און װיפיל װארעמקײט, די סרי6ע 6:ינם ,י*יג*־ נײעם ײדישן ס**ש*רי געשעפטן סון דײטשן טעאטער אין ״סקאלא׳ זענען געװאדן זײער שלעכטע, האס זיך ױלױס אדלערן אײנגעגעבן צוריק דעם בנין צו געװינען, און אויך בלויז אויף 4 טעג אין דער װאך. בײם הײנטיקן טאג געפינען זיך אםת גאנצע צװײ טרופעם אין לאדזש, אבער בײדע גאסטראלירן בלויז. קײן שטענדיק אײגן ײדיש טעאטער האט לאדזש בײם הײנטיקן טאג נישט. דער ײדישער ארטיסטן־פארײן אין פוילן האט זיך פארנומען מיט דער לאדזשער טעאטער-פראגע. פארשסײער פ־ן פארײן האבן עטלעכע מאל באזוכט לאדזש, קאנפערירט מיס םארשטײער פון דער פרעכע און טעאסער׳טוער און געמאכט אלע באמױנגען ארויסצורופן אן אינטערעס פאר א געזעלשאפשלעך ײדיש טעאטער אין לאדוש. די לאדזשער ײדישע פרעסע האט װי אםבעסטן זיך באצויגן צו די פארשטײער פון פאריץ, און זײער םימפאטיש זיך אפגערופן אױף זײער רוף. בײ דער באטײליקונג פון םארשטײער פון־ דעי פרעס־ג אץ פץ ליטעראםן־פארײן איז געשאפן געװארן א קאמיטעט. דער קאמיטעט האט די פראגע װענן דעם נײעם טעאטער אװעקגעשטעלעט אין דער גאנצעי ערנםטקײס אויפן םדר־הױם פון דעם געזעלשאפםלעכן לעבן אין לאדזש. < און נאך אײן זאך האט דער קאםיטעט אויפגעסון: דעם טעאטער-בנץ ״סקאלא״, װאס געפינט זיך בײם הײנסיקן טאג אין די אקציע פאר א געזעלשאפטלעך ײדיש טעאטער אין לאדזש לאדזש, דער צװײטער גרויסער ײדישער צענטר אין פוילן, איז לעצסנס אן אשטענדיק ײדיש טעאטער. פון צײט צו צײט קומט צופארן אטרופע פון װארשע אױף גאסטראלן, אדער די עסלעכע לאדזשער ארטיסטן שאפן אויף א קורצע צײט א טרופע, װעלכע גיט עטלעכע פאישטעלונגען און לע;ט זיך גלײך אויף. אלעננערע צײס האט אין פארגאנגענעם סעזאן געש־ילט אין לאדזש ױלױם אדלער מיט זײן טרופע, נאך זײער אװעקפארן אבער האט זיך שוין מער נישט אײנגעגעגעבן אװעקצושטעלן א סע• אטער אויף א לענגערע צײט אין א גרויםער מאם איז שולדיק אין דעם פלאנטער פון די לאדזשער טעאטער־סארהעלטנישן דער באלעבאס פון טעאטער■ בנין ״םקאלא״. ער האט נישט אײנםאל פײערלעך פארױכערט, אז זײן בנין װעט ער אװעקגעבן נאר אויף ײדיש טעאטער, אבער בײ דער ערשטער מעגלעכקײט האט ער אים פארדונגען צו א דײטשער טרופע און דאס האט גורם געװען, אז דאס ײדישע טעאטער אין לאדזש איז געבליבן אן אדאך. ערשט נאך איאר צײט, װען די