Literarishe bleter · 1927-05-13 · 19 (13.5.1927) · p. Seite 363

363 לי#ןר*ר;*ן נלז סןר 19 א י י ז■ י < 113■■ וןנ ארטיסען־פארייו א י ז 3 ו י 7־ ן טמאןמןעןד-יזדיטי 13 מאי 1927 דערשײנט יעדע *יװײ װאכן נעשע1םלעכע בללים-איז בײ אינז בגלל נישם ב:ם*א י1יך ניי אנדערע איםות װערם דעי אריװןטער אונטער• נעםער זעלסענעי. עס הןלםן זיךן נןך די נןר גרייסע אין סעםס געבויםע אינםערנעםינגען. א םןקס רײנהןרדס אין נעילין, ןן *רנןלר שיםםןן אין װארשע. ןנער ז־יער יןזיניע װערם 8ון יןר נו יןר װןקלדיקער. *לץ פער און םער םעןםערן װערן איבןרגןנוםען ד.רך די עענסלעכע ןרגאנען. אין די רע• זידענץ־שםעם און לןנדינענכראלעס — דורך דער פלוכה. אין די גרעסערע שםעס דורך די שטןםישע םןרװאלטונגען, אי דא אי דןרם דורך ן־גןניזןביעס םין םעאםער־באזונער• װער ז$ל ב ײ א ו נ ז םןרבײםן דעם ■ריװןםן״אונסערנע■ םער? װעגן דער םלוכה איז דערװײל ןםגערעדט. בײ די שסןס• סארװןלםוננען װעם נאך ןפקןןססן נענוג םי און םןםערניש, זײ זןלן נוװןרםן דעם ײד־שן םעןסער א נײנדל םון א קלײנער םובםידיע אין דער זעלבער בײם, װען זיי דעקן די םיליןןנענדיקע דעםיניסן 6ון *נדערע םעןטערן. און װי ל״כם עס קוםם ןן בו זען א גרןשן םון א ײדישער גםינע, הןבן םיר ש1ין פארזוצס דעם סעם אין װאושע. און אונזער געזעלשא#בז איר הןלפוננ איז נישט גו נן• נעםען, איר גלײכגילסיקײם נישם נו 6*רשסײן. נישט דןס איז דןם סרויעריקע, װןם ז• װיל נישם נאװכן דןס סעןטער, װען ■יעסעם ני ןרםיסטן נ• בײדע נוזןםען געםעלן איר נישם. דןס איז גןנץ נןםירלעך. נישס םןרשסענדלעך איז, װןס זי ■יװוס נישט נו מאכן אזא םעןסער, װי זי װיל און דןןרף םיר הןנן א1ף דער ײדישער נןס ן שםןר ב־סל םארסײען, נװישן זײ עינםסע און אײננע6ונדעװעסע. אין זײער םרןגרןם פארנעםס די ײדישע װעלסלעכע קולסור ן בכבידיק ןרס. בײ װןל-קןםסןניעס, ױנילײען״ סרויער־ןװנפן רעדם םען אםילו בפירוש װענן ײדישן םעןסער. אבער װןם הןנן די דןזיקע ■*רסײען א1י6געכון ם ם ש 1 ת ד י ק ם פארן סעןסערז הןבן זײ װען נישס איז בןנונס זײער ■ןרנײ־איןרןש פ*ר םעאםערז גןםרוװם שן6ן נװישן זײערע ןנה־ננער און םיםבןסיקער אר• גיניזןניעס 6ון סעןסער־בןזוכעוז געװןלס דורך די דןזיקע ןרנןניזןניעס פשסיע זײן א1יף רעםערסוןר, שייל, כןרןקםער 6ון ײרישן םעןסערז זןל מען נישס ענס6ןרן, ןז דןם געהערם נישס נו דער קןפסעסעגץ 6ון ן פןרסײ• די מעכםיקססע ןרגןניזןניע םון םעןטער־נןװכער, די בערלינער .6ןלקסבינע', װןס נײלם הונ• דערס זעכניק ם1יזגס מיםגלידער, איז געשן6ן געװןרן אין די רײען םון דער דײםשער סןניןל־דערןקרןכיע. יון זי נװײםע גר1יםע ןרגןניזןניע םין בןזוכער. ,בינענ פןלקכבונד׳ איז געשן6ן לענםע יןרן דורך דײסש״נןניןנןלע עלעםענם . י1יך םיר הןבן נישם אײנםןל ןיעלירם נו די םירער 6ון אונזערע ■ןרסײען. נןרןסוננען גערוםן. קןנסערעננן ןם■ געהןלםן, •לענער ןרוםנערעדס. קײן פםש1ת הןם עס ביז הײגס נישס גענרןכם. בײ ןזן םנב װערס בײ דער סןרװןלםוננ 6ון סןוײן נײסיק דער געדןנק: איבערנונעםען די רןל סון דער געזעי שן6ם, שןםן ןײדיש רעםרעזענםןנץ-סעןסער. ײ ײ 4 װי ביד־יירת-ברירד־ז עם איז ן סןרןדןקס און ן םר1יעריקער. םיר סןרםןנן ןרסיססן סןלענסירסע ניז נןר. סיר הןבן דןס נעססע סע• *סער״סינליקים סון דער װעלם. עס װערן ביי אונז נעשריבן ןריגינעלע סיעםעס, און די בעססע װערק 6ון דער דרןםןטי• שער װעל־יל םערןשיר װןרםן אײף ן ת־קון א1יף אונזער בינע. ן םעןסער, װןם זןל זײן דער שסיגל און דער אייסדרוק םון ןכ דעם ןלעם—הןבן םיר הײנס נישס. ם־ר הןק אײננלע א1י66ירונגען, װײניקער ןדער םער נערןסענע עס טרע6ם, ןז אײנע ןדער ן נװײסע ■יעםע נעםש שסןרק >1יס, גײס אין די הונדערסער םןל. דןס נןװײזס, װי ג 1ים אונזער סעןסער־עילם איז אין װי שסןרק ער איז נונע• נינדן גום סעןםער. עם סרעםס, ןז ן ײדישע ■יעסע װערם אי• בערגעזענם א1יף ןנדערע שסרןכן, א1יםנעפירם א1יף ןנדערע בינעם און נים סובליקום. דןם בןװײזם, ןז א1יך אונזעיע שרײ- בער סן־םןנן ן ח־ש 6ןר םעןסרןלע װירקוננען. עס סרע6ס, ןז םיר װערן א1יסנעסרײםלם 6ון ןן ןרסיסםישער קרעןניע. דןס בןװײזס, װי נר1ים ס׳איז די אינסוןניע 6ון אונזער ןר• םיסס און נו װעלכע ה1יכן זי קען אים ןםןל דערחײק. און סןרס - ן סעןםער װןס זןל פןדבינדן די דןזיקע כיח1ת, הןבן םיר נישם. סרוםעם װערן יעד<ס םןל געשןסן נײע. קײן ארינת־יםים הןנן זײ נישם• זןילסן דערגיען זײ ביז ם1ף סעזןן, נןך זעלסענער איבער ן סעזןן• נישסן דער קים, װןס זןל זײ הןלםן. נישסן די אידעע, װןס זןל זײ בינדן.נישםן די הןנם, װןם זןל זײ פירן. שןפם ון ןוסיסס ן םרוסע, איז ער אייםן ק1דם כל בו סורזןרגן זיך םיס ה1י*ס־רןלן, כב1ד, און ןםןל םיס סרנסה ברױח א1יך. דןם איז נןסירלעך אין קײנעי קןן א1יף א־ם נישס הןנן קײן םןויבל. ער איז דער בעל-הבית, ער הןס רי דעה. װערם ן סרוםע ןרגןניזלרס א1יף קןלעקסיװע יס1ד1ת, איז יןס ן קװןל סון אײביקע ר״סענישן. םען רײםס זיך ןרים .פןרקעס׳, ןרום רןלן, וחם ןנןנסן, ןרום רענענזיעס. און װידער איז דןם ןגןסירלעכע זןך. יעדער װיל הןבן ןגלײכע דעה און יעדער הןס אין ז־נען נל1ױ זיך. דער ■ריװןס״ר אונסערנעםער װידער איז בײ אונז ן יקר דםניא1ת. װןס עס רוםם זיך בײ אונז הײנם םיסן נןםען: יוינשערנעםער, דירעקסןר, נעשע6םם-8ירער—דןם זענען. םים װינ• *יקע א1יסנןםען, קלײגע ברואיםלעך םים קלײניגקע השגות, י ןס װילן כןסן ן לײכס קערבל בײ םעןםער. קיםם אונםער * י1ם־ס1ב, װערז זײ דירעקסןרן און נעטען .םענפשן׳ א1־ף נןזשע. װערס אץ קןםע שיםערער, װערן וײ םים די ןרסיסםן י-יתםים א1יף ,סרןנענסער׳. הןלם עם גןר שםןל, ןנםדעקן ז־י ■לונלינג זײער •רןלעסןרישע נשםה אין װערן ,חבוים׳ >'יף םןו־קעם. יענער םין אונסערנעםער, װןם זןל נוגײן נו לעאסער װי נו ןגעשעפס, ןװעקשםעלן עס א1־ף נעזונסע 'י'י1ת, ןרײגלײגן קןאיסןל, אײגשןסן גוכע סחירה, געװונען יעם נוםר1י 6ון ק1נח, םים אײן װןרם:: רן זיך ל1ים ןלע